|
Εντύπωση προκάλεσε τις προηγούμενες
ημέρες το γεγονός ότι στο
site
του
BBC,
προβλήθηκε μια συνέντευξη του
διάσημου ορθόδοξου Μαρξιστή
Eric Hobsbawm,
ο οποίος αποκήρυξε τον καπιταλισμό,
σαν να έχει αποδείξει τελεσίδικα την
κατωτερότητά του ως
πολιτικοοικονομικό σύστημα. Τίθεται
όμως ένα μεγάλο ερώτημα. Είναι το
παγκοσμίου εμβέλειας
BBC
τόσο ανεύθυνο, που παρουσιάζει την
καταδίκη του καπιταλισμού από τον
Hobsbawm,
χωρίς όμως να φιλοξενεί και κάποια
αντίθετη άποψη; Όσο και να ψάξετε,
δε θα βρείτε κάποιον αντίλογο σε
ολόκληρο τον ιστότοπο. Μήπως όμως
αυτό συμβαίνει επειδή το
BBC
είναι κρατική επιχείρηση, και του
συμφέρει να απαξιώνει ένα σύστημα
που βασίζεται στην ιδιωτική
πρωτοβουλία; Πάντως πρώτο συμπέρασμα
είναι ότι κάτι πια σίγουρο δεν πάει
καλά στο παγκόσμιο σύστημα.
Επιστρέφοντας πάντως στη στάση του
BBC
και την πιθανή προσπάθεια του να
απαξιώσει την ιδιωτική πρωτοβουλία.
Από μαρξιστικής άποψης, μια τέτοια
εξήγηση είναι πολύ πιθανή, αφού
υποτίθεται ότι όλοι μας έχουμε σαν
κίνητρο το κέρδος. Και αν υπήρχε
ιδιωτική πρωτοβουλία, τότε το
BBC
θα ήταν θύμα της. Ως δημόσιο
κατασκεύασμα, βασίζεται στους
κατασχεμένους από το κράτος πόρους
για να υπάρχει, και σε αυτό βρίσκει
αντίθετο τον καπιταλισμό. Το ερώτημα
που τέθηκε στον
Hobsbawm
από τον δημοσιογράφο, είχε να κάνει
με τον καπιταλισμό και την αίσθηση
της ευθύνης. Αν δηλαδή οι παράγοντες
της ελεύθερης αγοράς, θα μπορούσαν
να λειτουργήσουν υπεύθυνα, ή όχι, με
τον
Hobsbawm
να απαντάει ξερά όχι. Όμως, αν
κάποιοι λειτουργούν ανεύθυνα στα
πλαίσια της ελεύθερης αγοράς,
σύντομα θα αναγνωριστούν, και η
αγορά θα τους αποβάλλει. Μόνο εφόσον
προστατεύεται η ανεύθυνη συμπεριφορά
από πλευράς κράτους, μπορεί να
συνεχίσει να υπάρχει. Επί πλέον, αν
αυτοί που ρυθμίζουν την οικονομική
μας συμπεριφορά, είναι άνθρωποι όπως
όλοι μας, ποιος μας εγγυάται ότι θα
είναι και ενάρετοι, αφού εμείς δεν
είμαστε;
Γιατί να μην χρησιμοποιήσουν την
μονοπωλιακή νομοθετική ισχύ τους,
για να αποκομίσουν ιδιωτικά οφέλη;
Αυτό που ο καπιταλισμός της
ελεύθερης αγοράς δεν μπορεί να
προσφέρει, επειδή δεν ελέγχει τον
άνθρωπο, είναι η συμμόρφωση με τους
κανόνες της ηθικής. Μια τέτοια όμως
υπόσχεση δεν μπορεί να την προσφέρει
κανένας, και όσοι υποστηρίζουν ότι
μπορούν, τότε προσκαλούν την
τυραννία.
Σε τελική ανάλυση, όποιος
ενδιαφέρεται να μάθει για τη φύση
του καπιταλισμού, δεν χρειάζεται να
απευθυνθεί σε έναν Μαρξιστή, αλλά σε
κάποιον υπέρμαχο του καπιταλιστικού
πολιτικοοικονομικού συστήματος, ενώ
μετά, αν θέλει, μπορεί να αναζητήσει
μια αντίθετη άποψη, και να την
προβάλλει παράλληλα. Ένα είναι
σίγουρο ότι το
BBC
δεν λειτούργησε δεοντολογικά. Κρίμα.
Αυτού του είδους η αντιμετώπιση
υποβοηθά και την προώθηση κάποιων
μικρών τυράννων, που υποτίθεται
γνωρίζουν τα πάντα για το πώς πρέπει
να λειτουργούμε οικονομικά. Σύμφωνα
με τον
Hobsbawm,
«ως οικονομικό σύστημα, ο
καπιταλισμός δεν έχει καμία σχέση με
την υπευθυνότητα». Αυτή η άποψη
είναι λάθος, και επιδεικνύει κακή
πληροφόρηση, αφού η εμπιστοσύνη, και
η φερεγγυότητα αποτελούν πυλώνες του
καπιταλισμού.
Μάλιστα, ένας από τους λόγους για
τους οποίους ο καπιταλισμός τα πάει
μια χαρά, όταν δεν υπάρχουν κρατικές
παρεμβάσεις, είναι επειδή αυτοί που
δεν λειτουργούν υπεύθυνα τιμωρούνται,
εκτός κι αν απολαμβάνουν πλαστά
προνόμια από πλευράς τρίτων. Η
ταύτιση του καπιταλισμού και του
ατομικού συμφέροντος είναι μια
παρεξήγηση. Δεν σημαίνει τίποτα άλλο,
παρά το ότι στον καπιταλισμό οι
άνθρωποι δρουν με βάση αυτό που
θέλουν, αφού είναι ελεύθεροι να το
κάνουν. Κι αυτό που θέλουν να κάνουν
είναι είτε προς δικό τους συμφέρον,
είτε προς συμφέρον κάποιου άλλου. Το
τι θα κάνουν τελικά είναι
υποκειμενικό, διότι και το ατομικό
συμφέρον είναι μια υποκειμενική
έννοια. Όπως και να το δει κανείς,
το δημόσιο
BBC
δεν λειτούργησε υπεύθυνα, άσχετα αν
θέλει να μας δείξει ότι αυτό
συμβαίνει μόνο σε συνθήκες
καπιταλισμού.
Του Tibor Machan, The Daily Bell |
