Μια Λιγότερο γερμανική Ευρώπη ή περισσότερο ευρωπαϊκή Γερμανία;

(06:59 - 03/02/12)

Συνεχίζονται οι συζητήσεις και τα σχόλια αναλυτών, δημοσιογράφων και συνολικά αξιωματούχων για το μέλλον της Ε.Ε. και την επόμενη ημέρα, ενώ όπως είναι λογικό ιδιαίτερη συζήτηση γίνεται για το ρόλο της Γερμανίας που συνεχίζει να κυριαρχεί με τις αποφάσεις της και γενικά να δεσπόζει στην Ε.Ε.

Έτσι, η ευρωπαϊκή σύνοδος της προηγούμενης Δευτέρας για άλλη μια φορά έδειξε ότι η απάντηση που δίνει το Βερολίνο στη κρίση είναι τα μέτρα λιτότητας, αγνοώντας κοινωνικά ζητήματα και την αυξανόμενη παλίρροια ευρωσκεπτισκισμού και αντιγερμανικών αισθημάτων, γράφει η Susanne Gratius από το think-tank FRIDE της Μαδρίτης. Να σημειωθεί ότι η Susanne Gratius είναι ερευνήτρια στο FRIDE, το οποίο ειδικεύεται στην ανάλυση ζητημάτων των διεθνών σχέσεων, ενώ ο παρακάτω σχολιασμός είναι αποκλειστικά για τη EurActiv.

Άλλη μια σύνοδος στις Βρυξέλλες δεν κατάφερε να κάνει κάτι αξιοσημείωτο για να αλλάξει το τοπίο της κρίσης. Η Γερμανία έγινε από κυρίαρχη των οικονομικών, κυρίαρχη για την επιβολή πειθαρχίας. Όλες οι ευρωπαϊκές χώρες, εκτός από δύο (τη Τσεχία και τη Βρετανία) συμφώνησαν σε ένα υποτιθέμενο οικονομικό σύμφωνο που θα βασίζεται σε ένα ανώτατο 0,5% κρατικού ελλείμματος , και 60% αναλογία χρέους/ΑΕΠ. Η πρόταση να αποσυρθεί η οικονομική κυριαρχία της Ελλάδας, και ο μηχανισμός επιβολής ποινών της νέας συνθήκης δείχνει ότι η λιτότητα είναι η μόνη απάντηση που δίνει το Βερολίνο στη κρίση.

Εκτός των ήδη υπαρχόντων πόρων και της δήλωσης να γίνουν νέες προσπάθειες για την επανεκκίνηση της αναπτυξιακής πορείας και τη καταπολέμηση της ανεργίας, καμία περαιτέρω δέσμευση δεν υιοθετήθηκε προς αυτή τη κατεύθυνση. Το μοντέλο εξαγωγών της Γερμανίας πιθανόν να δείξει σύντομα ότι γίνεται να υπάρξει ανάπτυξη χωρίς καταναλωτές, αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητα κάτι που μπορεί να εφαρμοσθεί και σε άλλες χώρες. Επιπλέον, δεδομένου ότι τα 2/3 των εξαγωγών της χώρας εξακολουθούν να έχουν ως παραλήπτη την Ευρώπη, η ύφεση της Ευρωζώνης σχεδόν σίγουρα θα επηρεάσει και τη Γερμανία.

Αλλά η κρίση στο ευρώ ενέπνευσε επίσης και κάποια ξεσπάσματα απροσδόκητης γερμανικής δημιουργικότητας. Ενώ κάποιοι υπερασπίστηκαν την ελεγχόμενη χρεοκοπία της Ελλάδας και τον αποκλεισμό της από την Ευρωζώνη, άλλοι πρότειναν έναν διαχωρισμό μεταξύ Βορρά και Νότου, ενώ άλλοι υποστήριξαν ακόμα και πιθανή έξοδο της Γερμανίας από την Ευρωζώνη. Ο γερμανός επίτροπος στην ΕΕ, Günther Oettinger πρότεινε να *********. Μετά από χρόνια συνεχούς οικονομικής ανάπτυξης, ο γερμανικός εθνικισμός είναι και πάλι στη μόδα. Μία γερμανική «λιτότητα λόγω αμέλειας» δε μπορεί να αποκλειστεί.

Το Βερολίνο δεν έχει κανέναν οδικό χάρτη σε σχέση με το μέλλον της Ευρώπης. Η έλλειψη πολιτικών λύσεων πέρα από αυτές του Milton Friedman, δεν αποτελεί σύμπτωση. Η Γερμανία, όπως άλλωστε, και η ΕΕ αποτελεί σε οικονομικό επίπεδο γίγαντα, αλλά σε πολιτικό, νάνο. Το ότι είναι η 4^η οικονομική δύναμη του πλανήτη, και το δεύτερο κράτος με τις υψηλότερες εξαγωγές, δεν σημαίνει ότι μπορεί να σταθεί και σαν ηγέτης της ΕΕ. Ελλείψει μιας ξεκάθαρης γερμανικής εξωτερικής πολιτικής, τα εθνικά οικονομικά συμφέροντα και οι εκλογικές ανησυχίες κατευθύνουν πλέον τις πολιτικές τακτικές του Βερολίνου σε σχέση με την Ένωση .

Αν και άκρως επιδοκιμασμένη στη Γερμανία, η στρατηγική πίεσης για δημοσιονομική πειθαρχία που εφαρμόζει η Angela Merkel βλάπτει σοβαρά την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό. Το τίμημα της οικονομικής ισχύος και της πολιτικής αδυναμίας είναι υψηλό: η κάμψη της διαδικασίας ολοκλήρωσης, ο ύπουλος διαχωρισμός μεταξύ Βορρά και Νότου και η απώλεια της δυνατότητας παγκόσμιας επιρροής πάνω στην ελευθερία της αγοράς, την ανάπτυξη και τη κλιματική αλλαγή.

Σε καιρούς κρίσης, πολλοί στη Γερμανία δεν βλέπουν πλέον την ΕΕ ως πολιτικό μοντέλο αλλά ως οικονομικό πρόβλημα. Απελευθερωμένη πλέον από το ιστορικό της φορτίο, μια νέα Γερμανία με αυτοπεποίθηση ιεραρχεί τα οικονομικά της συμφέροντα- η αποφυγή του πληθωρισμού και ένα αδύναμο ευρώ, κατάλληλο για εξαγωγές είναι μέσα σε αυτά- πάνω από αυτά των νοτιοευρωπαίων γειτόνων της, που εύχονται να κινητοποιήσει τη ζήτηση και τα ευρωομόλογα.

Η αυξανόμενη διστακτικότητα της Γερμανίας να πληρώσει το τίμημα της αλληλεγγύης και να αντιμετωπίσει τις ασυμμετρίες της Ευρωζώνης θα μπορούσε να φέρει ως αποτέλεσμα μια σημαντική πόλωση μεταξύ κάποιων σταθερών ευρωπαϊκών οικονομιών- Αυστρία, Γερμανία, Φιλανδία και Ολλανδία – και των λεγόμενων PIIGS. Η λιγότερο ευρωπαϊκή Γερμανία φαίνεται να κυνηγά να πετύχει μια πιο γερμανική Ευρώπη.

Απ’ ότι φαίνεται τα 60 χρόνια προσπαθειών για την Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση δεν κατάφεραν να βοηθήσουν τη Γερμάνια να δημιουργήσει την ευρωπαϊκή της ταυτότητα. Μια νέα πολιτική ελίτ, λιγότερο δεσμευμένη από το ιδεώδες της Ευρώπης, έχει πάρει το τιμόνι. Όπως ο συνασπισμός της Merkel, έτσι και το 67% των Γερμανών πολιτών φέρονται εναντίον των πακέτων διάσωσης της Ελλάδας.

Οι αυστηρές απαιτήσεις της Καγκελάριου προς την Ελλάδα, την Ιρλανδία, τη Πορτογαλία, την Ιταλία και την Ισπανία θα σπρώξουν τις χώρες σε ύφεση κατά το 2012. σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, η Γερμανία τοποθετείται από τους Έλληνες πολίτες στη θέση της πιο μισητής χώρας· Ο Mario Monti προειδοποίησε σχετικά με την έχθρα που καλλιεργείται στην Ιταλία, ενώ τα ισπανικά ΜΜΕ συχνά ασκούν κριτική στη πολιτική της Merkel.

Η σύνοδος στις 30 Ιανουαρίου απέδειξε ότι εσωτερικοί διαχωρισμοί στο θέμα «μέτρα λιτότητας vs. Ανάπτυξη» ολοένα και αυξάνονται και ότι μια συνδυαστική επιλογή δεν φαίνεται να είναι στις προθέσεις της Γερμανίας. Είναι μάλλον απίθανο να βγάλει την Ευρώπη από τη κρίση η δημοσιονομική ένωση που προτείνεται από τους “Merkozy”. Καταρχάς, η δημοσιονομική πειθαρχία δεν θα μειώσει τον κίνδυνο της ύφεσης, ούτε τα υψηλά ποσοστά ανεργίας που παρουσιάζουν τα PIIGS. Κατά δεύτερον, εκτός της Βρετανίας και της Τσεχίας, και άλλες χώρες θα μπορούσαν να βγουν από το σχετικά αμφιλεγόμενο νομικά σύμφωνο. Τρίτον, αντιμετωπίζουμε πρόβλημα αξιοπιστίας. Το δημοσιονομικό σύμφωνο προβλέπει ποινές και οικονομικές ρυθμίσεις εναντίον των κρατών που δεν πληρούν τα κριτήρια, αλλά η Γαλλία και η Γερμανία ήταν αυτές που πρώτες έσπασαν τους κανόνες. Τέταρτον, η αρχική ιδέα των ιδρυτών της ΕΕ ήταν η αποφυγή μιας Γερμανικής Ευρώπης, όχι η προώθηση της,

Σε αυτό το στάδιο, η νέα δύναμη της Γερμανίας δεν μεταφράζεται σε ανάληψη της ηγεσίας της ΕΕ, αλλά έχει προκαλέσει απρόβλεπτες και οικονομικοκεντρικές αποφάσεις από σύνοδο σε σύνοδο. Η επιβολή οικονομικής κυριαρχίας από τη Γερμανία αλλάζει την ισορροπία ισχύος της ΕΕ και υποσκάπτει τα ιδεολογικά της θεμέλια. Η νομική θέσπιση δημοσιονομικής λιτότητας δεν αποτελεί απάντηση στη κρίση, και συμβάλει μόνο στην ανάπτυξη του ευρωσκεπτισκισμού, των διαμαρτυριών, της ανεργίας και των αντιγερμανικών αισθημάτων.

Στην αντιμετώπιση της κρίσης, ένα πράγμα δεν πρέπει να λησμονηθεί: η ΕΕ δεν είναι απλά ένα οικονομικό σύμφωνο σταθερότητας αλλά καταρχήν ένα σχέδιο για τους Ευρωπαίους πολίτες, οι οποίοι μέχρι τώρα είναι απόντες από τη διαδικασία διαχείρισης της κρίσης από τη Γερμανία.