|
Θα
πρέπει να σημειώσουμε
εδώ ότι οι δομικές
αιτίες αυτής της
εξέλιξης ξεπερνούν την
πρόσφατη ανάφλεξη στη
Μέση Ανατολή καθώς η
παγκόσμια αγορά
πετρελαίου έχει αλλάξει
ριζικά την τελευταία
δεκαετία. Η ανάδειξη των
ΗΠΑ ως κορυφαίου
παραγωγού πετρελαίου
στον κόσμο έχει
περιορίσει δραστικά την
ικανότητα του OPEC να
ελέγχει τις τιμές. Σε
αυτό το νέο περιβάλλον
οι περικοπές παραγωγής
του OPEC οδηγούν σε
απώλεια μεριδίων αγοράς
για τα μέλη του ενώ οι
ανταγωνιστές εκτός OPEC,
ιδιαίτερα οι Αμερικανοί
παραγωγοί, ενισχύονται.
Αυτή η δομική αλλαγή
έχει πλήξει την
εσωτερική συνοχή του
καρτέλ τα τελευταία
χρόνια και η αποχώρηση
των ΗΑΕ απλά επιταχύνει
τη μετάβαση σε ένα
καθεστώς ανταγωνισμού,
όπου κάθε παραγωγός
επιδιώκει τη
μεγιστοποίηση της δικής
του θέσης.
Το
αδιέξοδο του Ιράν
Η
παρουσία του Ιράν εντός
του OPEC αποτελεί έναν
ακόμη κρίσιμο παράγοντα
αποσταθεροποίησης. Οι
γεωπολιτικές εντάσεις
στην περιοχή καθιστούν
πλέον εξαιρετικά δύσκολη
οποιαδήποτε ουσιαστική
συμφωνία για τον
περιορισμό της παραγωγής
του καρτέλ. Το Ιράν έχει
κάθε κίνητρο να αυξήσει
την παραγωγή του όταν
του δοθεί η δυνατότητα,
ενώ η σχέση του με τη
Σαουδική Αραβία
καθίσταται πλέον ακόμα
πιο προβληματική. Σε ένα
τέτοιο σκηνικό, η
εμπιστοσύνη, που
αποτελεί βασική
προϋπόθεση για τη
πετυχημένη λειτουργία
του καρτέλ, υπονομεύεται
συστηματικά. Με απλά
λόγια, ακόμη και χωρίς
την αποχώρηση των ΗΑΕ, η
ικανότητα του OPEC να
λειτουργεί ως συνεκτικός
μηχανισμός είχε ήδη
περιοριστεί.
Οι
ενδο-αραβικές τριβές και
η Υεμένη
Η
αποχώρηση των Εμιράτων
από τον OPEC δεν
συνδέεται μόνο με τα
ενεργειακά θέματα αλλά
είναι και εξόχως
γεωπολιτική κίνηση καθώς
οι σχέσεις τους με τη
Σαουδική Αραβία έχουν
επιβαρυνθεί τα τελευταία
χρόνια, ιδίως λόγω της
σύγκρουσης στην Υεμένη.
Παρά την τυπική τους
συνεργατική σχέση εντός
του OPEC, οι δύο χώρες
ακολούθησαν διαφορετικές
στρατηγικές και
ανέπτυξαν ανταγωνιστικές
επιδιώξεις, ιδιαίτερα
στον έλεγχο κρίσιμων
περιοχών και υποδομών. Η
σταδιακή αυτονόμηση των
Εμιράτων αποτυπώνεται
λοιπόν πλέον και στην
ενεργειακή τους
πολιτική.
Η
στρατηγική εξωστρέφειας
της ADNOC
Την
ίδια στιγμή, η ADNOC, ο
κρατικός πετρελαϊκός
κολοσσός των Ηνωμένων
Αραβικών Εμιράτων
ακολουθεί μια ολοένα και
πιο επιθετική διεθνή
στρατηγική. Με έμφαση
στις Ηνωμένες Πολιτείες,
επιδιώκει την απόκτηση
υποδομών φυσικού αερίου
και LNG, διασφαλίζοντας
πρόσβαση σε αγορές πέρα
από τα όρια του OPEC. Η
επιλογή αυτή δεν είναι
τυχαία. Αντανακλά την
πρόθεση των ΗΑΕ να
λειτουργήσουν ως
αυτόνομος ενεργειακός
παίκτης και όχι ως μέρος
ενός συλλογικού αλλά
αναποτελεσματικού πλέον,
μηχανισμού.
Η
υποχώρηση του Περσικού
Κόλπου
Πέρα από τις επιμέρους
εξελίξεις, υπάρχει μια
ευρύτερη τάση: η
σταδιακή μείωση της
σχετικής ισχύος των
χωρών του Περσικού
Κόλπου στην παγκόσμια
αγορά πετρελαίου. Η
άνοδος της παραγωγής
εκτός OPEC, η
διαφοροποίηση των πηγών
ενέργειας και οι πιέσεις
της ενεργειακής
μετάβασης περιορίζουν
τον ρόλο τους στα
παγκόσμια ενεργειακά
δρώμενα. Η αποχώρηση των
ΗΑΕ ενισχύει αυτή την
τάση, αποδυναμώνοντας
περαιτέρω τη δυνατότητα
συλλογικής παρέμβασης
στις αγορές.
Τι
συμβαίνει με τις τιμές
πετρελαίου
Βραχυπρόθεσμα, η
αβεβαιότητα μπορεί να
οδηγήσει σε νευρικές
αντιδράσεις και
πρόσκαιρες αυξήσεις
τιμών. Ωστόσο, η
μεσοπρόθεσμη εικόνα
είναι διαφορετική. Η
αύξηση της παραγωγής από
τα ΗΑΕ, σε συνδυασμό με
την πιθανή χαλάρωση της
πειθαρχίας εντός OPEC
και τον εντεινόμενο
ανταγωνισμό με
παραγωγούς όπως οι
Ηνωμένες Πολιτείες,
δημιουργεί προϋποθέσεις
για καθοδικές πιέσεις
στις τιμές, ακόμη και
κάτω από τα προ κρίσης
επίπεδα.
Συνοψίζοντας, η
αποχώρηση των ΗΑΕ δεν
αποτελεί μια μεμονωμένη
εξέλιξη αλλά είναι
έκφανση των βαθύτερων
αλλαγών στη δομή της
παγκόσμιας αγοράς
πετρελαίου. Ο OPEC
μεταβαίνει από έναν
αποτελεσματικό μηχανισμό
συντονισμού των
παραγωγών πετρελαίου σε
έναν οργανισμό με
περιορισμένη συνοχή και
μειούμενη επιρροή.
Ταυτόχρονα, η αγορά
μετακινείται προς ένα
πιο ανταγωνιστικό
μοντέλο, όπου τα κράτη
δρουν με βάση τα στενά
και βραχυπρόθεσμα δικά
τους συμφέροντα. Για
τους καταναλωτές, αυτή η
εξέλιξη ενδέχεται να
αποδειχθεί ευνοϊκή. Για
τον OPEC, όμως, ίσως
σηματοδοτεί την αρχή
μιας μακράς περιόδου
αποδυνάμωσης.
* Ο Μιχάλης
Μαθιουλάκης είναι
Αναλυτής Ενεργειακής
Στρατηγικής, Διδάκτορας
Ενεργειακής Στρατηγικής
του Τμήματος Διεθνών &
Ευρωπαϊκών Σπουδών του
Πανεπιστημίου
Μακεδονίας, Ακαδημαϊκός
Διευθυντής του Greek
Energy Forum και
Επιστημονικός Συνεργάτης
του ΕΛΙΑΜΕΠ.
Πρώτη δημοσίευση στον
Οικονομικό Ταχυδρόμο
|
