Οι κατώτατοι μισθοί

Την 1η Ιανουαρίου 2026, οι κατώτατοι μισθοί στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών, κυμαινόμενοι από 620 ευρώ μηνιαίως στη Βουλγαρία έως 2.704 ευρώ στο Λουξεμβούργο. Παρότι τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι στο Λουξεμβούργο αμείβονται σημαντικά περισσότερο, οι ονομαστικές αποδοχές δεν αποτυπώνουν πλήρως το πραγματικό επίπεδο διαβίωσης, καθώς το κόστος ζωής διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα.

Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση αναμένεται να λάβει αποφάσεις μέσα στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Μαρτίου σχετικά με το ύψος της νέας αύξησης στον κατώτατο μισθό που θα τεθεί σε ισχύ από την 1η Απριλίου 2026. Με βάση τα σημερινά δεδομένα και την άνοδο των τιμών στην ενέργεια, εκτιμάται ότι η αύξηση θα διαμορφωθεί περίπου στα 50 ευρώ μεικτά, ανεβάζοντας τον κατώτατο μισθό στα 930 ευρώ από τα 880 ευρώ που ισχύουν σήμερα.

Ο κατώτατος μισθός αποτελεί το χαμηλότερο επίπεδο αμοιβής που μπορούν να καταβάλλουν νόμιμα οι εργοδότες στους εργαζομένους τους, είτε σε ωριαία είτε σε ημερήσια ή μηνιαία βάση. Καθορίζεται από τη νομοθεσία κάθε χώρας ή από συλλογικές συμβάσεις εργασίας και λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας των εργαζομένων από υπερβολικά χαμηλές αμοιβές.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 22 από τα 27 κράτη-μέλη διαθέτουν θεσμοθετημένο εθνικό κατώτατο μισθό. Εξαιρέσεις αποτελούν η Αυστρία, η Δανία, η Φινλανδία, η Ιταλία και η Σουηδία, όπου οι μισθοί καθορίζονται κυρίως μέσω διαπραγματεύσεων μεταξύ συνδικάτων και εργοδοτών.

Ο κατώτατος μισθός λειτουργεί ως βασικό δίχτυ ασφαλείας για τους εργαζομένους, διασφαλίζοντας ότι ακόμη και οι χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες, όπως η στέγαση, η διατροφή και οι μετακινήσεις. Παράλληλα αποτρέπει την καταβολή υπερβολικά χαμηλών μισθών σε εργαζομένους με περιορισμένη εμπειρία ή διαπραγματευτική δύναμη.

Η ύπαρξη θεσμοθετημένων κατώτατων μισθών συμβάλλει επίσης στην ενίσχυση της νόμιμης απασχόλησης, καθώς περιορίζει τα κίνητρα για αδήλωτη εργασία. Παράλληλα, οι πρόσφατοι ευρωπαϊκοί κανόνες προβλέπουν ότι οι εργοδότες οφείλουν να αναφέρουν στις αγγελίες εργασίας τον αρχικό μισθό ή το μισθολογικό εύρος, διευκολύνοντας τους εργαζομένους να συγκρίνουν τις διαθέσιμες προτάσεις και να διαπραγματευτούν καλύτερα τις αποδοχές τους.

Τα οφέλη της δίκαιης αμοιβής δεν περιορίζονται μόνο στους εργαζομένους. Για τις επιχειρήσεις, οι ικανοποιημένοι εργαζόμενοι τείνουν να είναι πιο παραγωγικοί και λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν άλλη εργασία, γεγονός που μειώνει το κόστος προσλήψεων και εκπαίδευσης νέου προσωπικού. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις που προσφέρουν δίκαιες αμοιβές ενισχύουν την εταιρική τους εικόνα και προσελκύουν ευκολότερα εργαζομένους υψηλότερων δεξιοτήτων.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι χώρες με κατώτατο μισθό άνω των 1.500 ευρώ τον μήνα περιλαμβάνουν τη Γαλλία με 1.823 ευρώ, το Βέλγιο με 2.112 ευρώ, την Ολλανδία με 2.295 ευρώ, τη Γερμανία με 2.343 ευρώ, την Ιρλανδία με 2.391 ευρώ και το Λουξεμβούργο με 2.704 ευρώ.

Στην κατηγορία κάτω από τα 1.500 ευρώ βρίσκονται η Βουλγαρία με 620 ευρώ, η Λετονία με 780 ευρώ, η Ρουμανία με 795 ευρώ, η Ουγγαρία με 838 ευρώ, η Εσθονία με 886 ευρώ, η Ελλάδα με 880 ευρώ, η Σλοβακία με 915 ευρώ, η Τσεχία με 924 ευρώ και η Μάλτα με 994 ευρώ.

Στην ενδιάμεση κατηγορία μεταξύ 1.000 και 1.500 ευρώ ανήκουν η Κροατία με 1.050 ευρώ, η Πορτογαλία με 1.073 ευρώ, η Κύπρος με 1.088 ευρώ, η Πολωνία με 1.139 ευρώ, η Λιθουανία με 1.153 ευρώ, η Σλοβενία με 1.278 ευρώ και η Ισπανία με 1.381 ευρώ.

Πραγματικοί μισθοί

Παρά τις διαφορές αυτές, οι ονομαστικοί μισθοί δεν αποτυπώνουν πλήρως το πραγματικό επίπεδο ευημερίας. Το κόστος ζωής, η φορολογία και οι τιμές στέγασης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών, γι’ αυτό και χρησιμοποιείται ο δείκτης αγοραστικής δύναμης που βασίζεται στις λεγόμενες Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (PPS).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πολωνία, όπου ο κατώτατος μισθός των 1.139 ευρώ αντιστοιχεί σε αγοραστική δύναμη περίπου 1.500 ευρώ σε χώρες με υψηλότερο κόστος ζωής, όπως η Γερμανία ή η Γαλλία. Αυτό δείχνει ότι ένας υψηλότερος μισθός σε ονομαστικούς όρους δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη.

Η Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat σε όρους αγοραστικής δύναμης, κατατάσσεται συστηματικά στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συχνά κοντά στη Βουλγαρία. Αυτό υποδηλώνει ότι οι αυξήσεις στον κατώτατο μισθό των τελευταίων ετών έχουν σε μεγάλο βαθμό απορροφηθεί από τον σωρευτικό πληθωρισμό της τελευταίας τριετίας.

Πέρα από την άνοδο των τιμών στα βασικά αγαθά, σημαντική πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα ασκεί και το κόστος στέγασης. Η ελληνική αγορά ακινήτων χαρακτηρίζεται από έντονη αύξηση τόσο στα ενοίκια όσο και στις τιμές πώλησης, εξέλιξη που δεν συμβαδίζει με την άνοδο των εισοδημάτων των νοικοκυριών. Έτσι, ακόμη και αν ο κατώτατος μισθός αυξηθεί στα 930 ευρώ το 2026, το βασικό ερώτημα για τα ελληνικά νοικοκυριά δεν θα είναι μόνο το ύψος του μισθού, αλλά κυρίως πόσο επαρκεί για να καλύψει το αυξανόμενο κόστος ζωής.

Αγορά Ακινήτων

Για όποιον δεν διάβασε χθες τη σχετική έρευνα. Σημαντικές διαφοροποιήσεις στη «γεωγραφία» των αποδόσεων των κατοικιών στην Αττική καταγράφει το πρώτο «Θερμόμετρο» της αγοράς ακινήτων, το οποίο παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Ελλάδα 2026: Επιχειρείν, Ακίνητα, Επενδύσεις» που διοργάνωσε ο επενδυτής και αναλυτής ακινήτων Ηλίας Παπαγεωργιάδης.

Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι από το 2019 έως και το 2025 οι τιμές πώλησης των κατοικιών αυξήθηκαν με ταχύτερο ρυθμό σε σχέση με τα ενοίκια, γεγονός που έχει οδηγήσει σε υποχώρηση των επενδυτικών αποδόσεων στο σύνολο της αγοράς κατοικίας της Αττικής.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα του νέου αυτού δείκτη είναι ότι ορισμένες περιοχές που θεωρούνται «οικονομικές» δεν αποδεικνύονται τελικά τόσο αποδοτικές για τους επενδυτές όσο θα περίμενε κανείς με μια πρώτη ματιά.

Ο δείκτης βασίζεται σε εκατομμύρια δεδομένα που προέρχονται από την πλατφόρμα του Spitogatos και συγκρίνει τη μέση τιμή πώλησης και ενοικίασης διαμερισμάτων σε κάθε περιοχή. Στην ουσία απαντά στο ερώτημα πόσα ενοίκια απαιτούνται για την αγορά ενός ακινήτου.

Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των ενοικίων που απαιτούνται για την αγορά, τόσο χαμηλότερη είναι η απόδοση της επένδυσης και τόσο υψηλότερη εμφανίζεται η ένδειξη του «θερμομέτρου». Αντίθετα, όσο λιγότερα ενοίκια χρειάζονται, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυνητική επενδυτική απόδοση. Για όσους προσεγγίζουν την αγορά κατοικίας με επενδυτικά κριτήρια, το ζητούμενο είναι η επιλογή περιοχών όπου το «θερμόμετρο» παραμένει χαμηλό.

Όπως εξηγεί ο Ηλίας Παπαγεωργιάδης, το συγκεκριμένο εργαλείο δείχνει με πρακτικό τρόπο πόσο κεφάλαιο πρέπει να επενδύσει κάποιος σε κάθε περιοχή ώστε να εξασφαλίζει μηνιαίο εισόδημα από ενοίκια ύψους περίπου 1.000 ευρώ (προ φόρων). Παρότι θα περίμενε κανείς ότι οι πιο δημοφιλείς περιοχές εμφανίζουν χαμηλότερες αποδόσεις και οι λιγότερο περιζήτητες υψηλότερες, τα στοιχεία δείχνουν ότι η πραγματικότητα δεν είναι πάντα τόσο απλή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σύγκριση περιοχών με εντελώς διαφορετικά επίπεδα ζήτησης. Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο του Spitogatos, Δημήτρη Μελαχροινό, για την αγορά κατοικίας στη Γλυφάδα απαιτούνται περίπου 342 ενοίκια, στην Πετρούπολη 335 και στη Δραπετσώνα 332. Παρά το γεγονός ότι η τιμή αγοράς στη Γλυφάδα είναι σημαντικά υψηλότερη, η απόδοση παραμένει σχεδόν αντίστοιχη με εκείνη των άλλων δύο περιοχών. Αυτό αποδίδεται κυρίως στη χαμηλή προσφορά ακινήτων προς πώληση στην Πετρούπολη και τη Δραπετσώνα, η οποία έχει οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των τιμών.

Η εξέλιξη των αποδόσεων την περίοδο 2019-2025 δείχνει ότι στις περισσότερες περιοχές της Αττικής οι τιμές πώλησης αυξήθηκαν ταχύτερα από τα ενοίκια. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου τα ενοίκια ακολούθησαν σχεδόν τον ίδιο ρυθμό ανόδου με τις τιμές πώλησης, διατηρώντας έτσι πιο ελκυστικές αποδόσεις για τους επενδυτές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του «Θερμομέτρου», οι περιοχές που φαίνεται να διαθέτουν μεγαλύτερα περιθώρια αποδόσεων τα επόμενα χρόνια είναι αυτές που περιλαμβάνονται στην κατηγορία «Υπόλοιπο Αττικής», δηλαδή κυρίως τα περίχωρα του λεκανοπεδίου, όπως τα Μεσόγεια, η Ανάβυσσος και η Σαρωνίδα. Στις περιοχές αυτές απαιτούνται πλέον περίπου 221 ενοίκια για την αγορά επενδυτικού ακινήτου, έναντι 246 το 2019, γεγονός που υποδηλώνει βελτίωση της επενδυτικής απόδοσης. Ωστόσο υπάρχουν διαφοροποιήσεις ακόμη και μέσα στην ίδια γεωγραφική ενότητα, καθώς στη Σαρωνίδα απαιτούνται περίπου 333 ενοίκια για την αγορά κατοικίας.

Θετικές προοπτικές καταγράφονται επίσης στα ανατολικά προάστια, όπου από τα 250 ενοίκια που απαιτούνταν το 2019, το 2025 χρειάζονται περίπου 256. Στην περιοχή αυτή τη χαμηλότερη απόδοση παρουσιάζει ο Γέρακας, όπου απαιτούνται 331 ενοίκια για την αγορά ενός διαμερίσματος.

Αντίστοιχα, στα βόρεια προάστια η εικόνα παραμένει σχετικά ισορροπημένη, καθώς από τα 271 ενοίκια του 2019 ο αριθμός έχει αυξηθεί στα 288 το 2025, δηλαδή περίπου κατά 6%. Η χαμηλότερη απόδοση εντοπίζεται στην περιοχή του Παπάγου, όπου απαιτούνται περίπου 459 ενοίκια για την αγορά κατοικίας.

Στα δυτικά προάστια, για την αγορά ενός διαμερίσματος απαιτούνται πλέον περίπου 238 ενοίκια, έναντι 202 το 2019. Τη χαμηλότερη απόδοση στην κατηγορία αυτή εμφανίζει η Πετρούπολη, όπου απαιτούνται περίπου 335 ενοίκια.

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι περιοχές όπου παρατηρείται η μεγαλύτερη επιδείνωση των αποδόσεων είναι εκείνες που έχουν συγκεντρώσει έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια, τόσο από εγχώριους όσο και από ξένους αγοραστές. Πρόκειται κυρίως για το κέντρο της Αθήνας και τα νότια προάστια.

Στο κέντρο της πόλης απαιτούνται πλέον περίπου 212 ενοίκια για την αγορά κατοικίας, έναντι 161 το 2019, δηλαδή αύξηση της τάξης του 30%. Τη χαμηλότερη απόδοση εμφανίζει το ιστορικό κέντρο, όπου απαιτούνται περίπου 317 ενοίκια, εξέλιξη που συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την έντονη ανάπτυξη των καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στα νότια προάστια, όπου για μια επένδυση σε κατοικία απαιτούνται περίπου 311 ενοίκια, δηλαδή 29% περισσότερα σε σχέση με τα 241 ενοίκια του 2019. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για από τις ακριβότερες περιοχές της Αττικής, τη χαμηλότερη απόδοση δεν την εμφανίζουν οι περιοχές της λεγόμενης Αθηναϊκής Ριβιέρας, όπως το Ελληνικό, η Γλυφάδα ή η Βουλιαγμένη, αλλά η Αργυρούπολη, όπου απαιτούνται περίπου 387 ενοίκια για την αγορά κατοικίας.

Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στο γεγονός ότι στην Αργυρούπολη οι τιμές πώλησης αυξήθηκαν πολύ ταχύτερα σε σχέση με τα ενοίκια, σε αντίθεση με άλλες περιοχές όπου και οι δύο δείκτες κινήθηκαν πιο ισορροπημένα.

Πλούτος-ρεκόρ και φτώχεια στη σκιά – Όταν ακόμη και οι εργαζόμενοι καταφεύγουν στα συσσίτια

Σε ένα διαφορετικό θέμα τώρα, που θα δίναμε το χαρακτηρισμό σημεία των καιρών …. Κάθε ημέρα δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι περνούν τα σύνορα για να εργαστούν στο Λουξεμβούργο, προσελκυόμενοι από τους υψηλούς μισθούς που προσφέρει η χώρα, οι οποίοι συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, χιλιάδες άνθρωποι από διάφορα μέρη του κόσμου έχουν μεταναστεύσει εκεί αναζητώντας καλύτερες οικονομικές προοπτικές.

Πίσω όμως από την εικόνα μιας οικονομίας που καταγράφει εντυπωσιακά επίπεδα πλούτου, υπάρχει μια λιγότερο ορατή πραγματικότητα. Η φτώχεια εκδηλώνεται μέσα από στατιστικά στοιχεία αλλά και μέσα από προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που δεν συμβαδίζουν με την εικόνα ευημερίας του Μεγάλου Δουκάτου.

Στο συσσίτιο που λειτουργεί η μη κυβερνητική οργάνωση Stëm vun der Strooss («Φωνή του Δρόμου»), συγκεντρώνονται άνθρωποι με πολύ διαφορετικές διαδρομές. Η 67χρονη Madame Moufida, για παράδειγμα, κατάγεται από τη Γαλλία και εργάστηκε για περισσότερα από 15 χρόνια στο Λουξεμβούργο σε ξενοδοχεία, μουσεία και κέντρα υγείας. Ωστόσο, λόγω ενός γραφειοκρατικού προβλήματος που καθυστερεί την καταβολή της σύνταξής της, αναγκάζεται να ζει με μόλις 300 ευρώ τον μήνα και να διαμένει σε οίκο ευγηρίας. Για εκείνη, το συσσίτιο αποτελεί βασικό μέσο επιβίωσης.

Παρόμοια είναι η περίπτωση της 46χρονης Jhoana Rojas, δικηγόρου από τη Βενεζουέλα, η οποία εργάζεται ως καθαρίστρια. Ζει στο Λουξεμβούργο με τον σύζυγό της, που εργάζεται στην οικοδομή, ενώ ο γιος τους μένει στη Γαλλία, στην άλλη πλευρά των συνόρων. Δεν θεωρεί τον εαυτό της φτωχό, αλλά αναγνωρίζει ότι τα οικονομικά της είναι περιορισμένα. «Δουλεύω κοντά και εδώ το φαγητό δεν μου κοστίζει πολύ», εξηγεί.

Οι άνθρωποι που επισκέπτονται το συσσίτιο της οργάνωσης καλούνται να καταβάλουν ένα συμβολικό ποσό 50 λεπτών για το γεύμα τους. Όπως εξηγεί ο εκπρόσωπος της ΜΚΟ, Bob Ritz, το μικρό αυτό αντίτιμο βοηθά ώστε οι ωφελούμενοι να εκτιμούν την υπηρεσία. Ωστόσο, αν κάποιος δεν μπορεί να πληρώσει, το φαγητό δεν του αρνείται. Παράλληλα, η οργάνωση προσφέρει υπηρεσίες όπως δωρεάν πλύσιμο ρούχων, διανομή ρουχισμού, ντους, ιατρικές συμβουλές και υποστήριξη από κοινωνικούς λειτουργούς.

Μεταξύ των ανθρώπων που προσφεύγουν στο συσσίτιο βρίσκονται άστεγοι όλων των ηλικιών, αλλά και εργαζόμενοι. Πολλοί λαμβάνουν τον κατώτατο μισθό, άλλοι εργάζονται με βραχυχρόνιες συμβάσεις ή ακόμη και αδήλωτα.

Η οργάνωση διαπιστώνει από κοντά την επιδείνωση των κοινωνικών συνθηκών στη χώρα με το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2015 το συγκεκριμένο συσσίτιο εξυπηρετούσε περίπου 50.000 γεύματα τον χρόνο, ενώ σήμερα ο αριθμός αυτός έχει ξεπεράσει τις 100.000 μερίδες ετησίως.

Ταυτόχρονα, έχει αλλάξει και το προφίλ των ανθρώπων που καταφεύγουν σε αυτό. Πριν από μια δεκαετία οι περισσότεροι ήταν άστεγοι, ενώ σήμερα αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των λεγόμενων «φτωχών εργαζομένων». Τα τελευταία δύο χρόνια, σύμφωνα με τον Ritz, αυξάνονται επίσης οι ανύπαντρες μητέρες με παιδιά αλλά και οι συνταξιούχοι που αδυνατούν να ανταποκριθούν στο υψηλό κόστος ζωής της χώρας.

Το αυξημένο κόστος ζωής –και κυρίως τα ενοίκια– αποτελεί βασικό λόγο για την ιδιόμορφη γεωγραφική κατανομή του εργατικού δυναμικού στο Λουξεμβούργο. Περίπου 230.000 εργαζόμενοι, σε μια χώρα περίπου 690.000 κατοίκων, μετακινούνται καθημερινά από το Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία για να εργαστούν εκεί. Ο αριθμός τους αυξάνεται συνεχώς, καθώς πολλοί κάτοικοι του Λουξεμβούργου εγκαταλείπουν τη χώρα λόγω της εκτόξευσης των τιμών των κατοικιών.

Παρά το γεγονός ότι ο κατώτατος μισθός στο Λουξεμβούργο ανέρχεται σε 2.704 ευρώ μεικτά τον μήνα — από τους υψηλότερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση — η χώρα καταγράφει το μεγαλύτερο ποσοστό εργαζομένων που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας στην Ε.Ε., το οποίο φτάνει το 13,4%. Έτσι, διαμορφώνεται ένα έντονο κοινωνικό παράδοξο: ένας ισχυρός χρηματοοικονομικός τομέας με υψηλές αμοιβές συνυπάρχει με ένα αυξανόμενο τμήμα του πληθυσμού που βιώνει οικονομική ανασφάλεια.

Στις αρχές του 2024, το δημοτικό συμβούλιο της πρωτεύουσας επέβαλε απαγόρευση της επαιτείας σε μεγάλο μέρος του κέντρου της πόλης, προβλέποντας πρόστιμα από 25 έως 250 ευρώ. Το μέτρο προκάλεσε αντιδράσεις, με επικριτές να κάνουν λόγο για «ποινικοποίηση της φτώχειας» και να κατηγορούν τις αρχές ότι προσπαθούν να αποκρύψουν το πρόβλημα αντί να αντιμετωπίσουν τις βαθύτερες αιτίες του.

Ο Ángel Batum, 55 ετών από τη Μάλαγα της Ισπανία, που εργαζόταν ως ξυλουργός με εβδομαδιαίες συμβάσεις, περιγράφει την πραγματικότητα με ωμό τρόπο. Μετά από επίθεση που δέχθηκε στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό του Λουξεμβούργου και τον οδήγησε στο νοσοκομείο, αναγκάστηκε να μείνει χωρίς εργασία και σήμερα διαμένει σε καταφύγιο που λειτουργεί μόνο τον χειμώνα.

Όπως λέει, πολλοί άνθρωποι φτάνουν στη χώρα πιστεύοντας ότι το Λουξεμβούργο είναι ένας οικονομικός «παράδεισος», όπου μπορεί κανείς εύκολα να βρει εργασία με μισθό 4.000 ή 5.000 ευρώ. Ωστόσο, όταν έρχονται αντιμέτωποι με την πραγματικότητα, συχνά ανακαλύπτουν ότι δεν μπορούν να βρουν ούτε δουλειά ούτε στέγη και τελικά καταλήγουν να βασίζονται σε συσσίτια.