Προϋπολογισμός-ρεκόρ και νέος δανεισμός 210 δισ. ευρώ

Οι προειδοποιήσεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Γερμανία αυξάνει σημαντικά τις δημοσιονομικές της δαπάνες. Η Επιτροπή Προϋπολογισμού της Bundestag ενέκρινε, έπειτα από σχεδόν 16 ώρες διαπραγματεύσεων, τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό του 2027.

Οι δαπάνες του τακτικού κρατικού προϋπολογισμού διαμορφώνονται σε επίπεδο-ρεκόρ, στα 561 δισ. ευρώ, ενώ ο προβλεπόμενος νέος δανεισμός ανέρχεται συνολικά σε 210 δισ. ευρώ. Πρόκειται για το δεύτερο υψηλότερο επίπεδο δανεισμού στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

Η αντιπολίτευση άσκησε έντονη κριτική, εστιάζοντας κυρίως στην αύξηση των τόκων και στις επιπτώσεις που θα έχει η εξυπηρέτηση του χρέους στις μελλοντικές δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας.

Ο αρμόδιος της AfD για θέματα προϋπολογισμού, Μίχαελ Εσπεντίλερ, προειδοποίησε ότι η αυξανόμενη δαπάνη για τόκους θα περιορίσει τους διαθέσιμους πόρους για συντάξεις, υγεία και ελαφρύνσεις των πολιτών.

Από την πλευρά των Πρασίνων, ο Σεμπάστιαν Σέφερ υποστήριξε ότι η πραγματική έκταση των οικονομικών επιβαρύνσεων δεν αποτυπώνεται με σαφήνεια, λόγω μεταφορών δισεκατομμυρίων ευρώ μεταξύ κονδυλίων και αμφιλεγόμενων χρηματοδοτικών σχημάτων. Ο εκπρόσωπος της Αριστεράς, Ντίτμαρ Μπαρτς, χαρακτήρισε τον προϋπολογισμό ένα σύνθετο σύστημα χρεών και μετακινήσεων κονδυλίων.

Η τελική έγκριση από την Bundestag αναμένεται σε δύο εβδομάδες, ενώ παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο τροποποιήσεων. Στο επίκεντρο βρίσκεται και η πρόταση του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς για μείωση του φόρου ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο αρμόδιος του SPD για τον προϋπολογισμό, Τόρστεν Ρούντολφ, εμφανίστηκε θετικός στην πρόταση, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί με νέο δανεισμό. Επομένως, εφόσον προχωρήσει, θα πρέπει να εξοικονομηθούν πόροι από άλλες κατηγορίες δαπανών.

Μια αλλαγή στον προϋπολογισμό σε τόσο προχωρημένο στάδιο της διαδικασίας θα ήταν πρωτοφανής, αν και ο εκπρόσωπος του CDU, Κρίστιαν Χάαζε, σημείωσε ότι θεωρητικά υπάρχει αυτή η δυνατότητα ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της τελικής εξέτασής του.

Το 2028 αποτελεί το μεγάλο δημοσιονομικό τεστ

Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι δυσκολίες που αντιμετώπισε ο κυβερνητικός συνασπισμός στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό του 2027 ενδέχεται να αποδειχθούν μικρές σε σύγκριση με τις αποφάσεις που θα χρειαστεί να λάβει από το 2028 και μετά.

Ο Άχιμ Βάμπαχ, πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκής Οικονομικής Έρευνας Leibniz (ZEW), προειδοποιεί ότι η δημοσιονομική εικόνα είναι πολύ πιο δύσκολη από όσο αφήνει να εννοηθεί η πρόσφατη βελτίωση της οικονομικής συγκυρίας.

Όπως εξηγεί, το κόστος δανεισμού βρίσκεται υψηλότερα από τον ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει ότι η Γερμανία δεν μπορεί να βασιστεί στην οικονομική μεγέθυνση για να περιορίσει από μόνη της το βάρος του δημόσιου χρέους.

Ο Βάμπαχ θεωρεί απαραίτητη τη μεταρρύθμιση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, αλλά και την επανεξέταση των δημόσιων δαπανών. Ειδικότερα, ζητά την κατάργηση επιδοτήσεων που δεν ενισχύουν την οικονομική ανάπτυξη.

Παράλληλα, εμφανίζεται θετικός σε μια αύξηση του ΦΠΑ, εφόσον αυτή συνοδευτεί από μειώσεις στους φόρους και στις ασφαλιστικές εισφορές επί του εισοδήματος. Μια τέτοια αναδιάρθρωση θα μπορούσε να περιορίσει την επιβάρυνση της εργασίας, αντισταθμίζοντας μέρος των επιπτώσεων από την αύξηση του έμμεσου φόρου.

Γήρανση του πληθυσμού και τόκοι επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά

Ακόμη πιο απαισιόδοξη είναι η εκτίμηση του Γενς Μπόισεν-Χόγκρεφε από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Οικονομίας του Κιέλου (IfW). Όπως επισημαίνει, μπορεί να υπάρξουν ορισμένες χρονιές κατά τις οποίες η οικονομική συγκυρία ή έκτακτοι παράγοντες θα προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, όμως η μακροπρόθεσμη τάση παραμένει αρνητική.

Δύο παράγοντες βρίσκονται στον πυρήνα του προβλήματος: η γήρανση του γερμανικού πληθυσμού και η αύξηση των δαπανών για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους. Η δημογραφική εξέλιξη ασκεί πρόσθετη πίεση στα συνταξιοδοτικά και ασφαλιστικά συστήματα, την ώρα που οι υψηλότεροι τόκοι περιορίζουν τα περιθώρια χρηματοδότησης άλλων δημόσιων αναγκών.

Ο οικονομολόγος εκτιμά ότι πρόσθετες φορολογικές επιβαρύνσεις ενδέχεται να καταστούν αναγκαίες ακόμη και αν η κυβέρνηση εφαρμόσει αυστηρή δημοσιονομική πολιτική.

Ο ΦΠΑ αποτελεί, κατά την άποψή του, μια σχετικά αποτελεσματική πηγή εσόδων, καθώς δεν επιβαρύνει άμεσα την εξαγωγική ανταγωνιστικότητα της γερμανικής οικονομίας. Ωστόσο, μια αύξησή του από μόνη της δεν θα αρκούσε για να αντιμετωπίσει το σύνολο των δημοσιονομικών προβλημάτων.

Στις εναλλακτικές που εξετάζει περιλαμβάνονται η επιβολή διοδίων στα επιβατικά αυτοκίνητα και αλλαγές στη φορολογία κληρονομιάς. Θεωρεί ότι τέτοιες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να περιορίσουν την ανάγκη μεταφοράς του μεγαλύτερου μέρους του πρόσθετου κόστους στους εργαζομένους, μέσω υψηλότερων ασφαλιστικών εισφορών ή αυξημένης φορολόγησης των εισοδημάτων.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στο φαινόμενο της λεγόμενης «ψυχρής προοδευτικότητας». Πρόκειται για την αύξηση της πραγματικής φορολογικής επιβάρυνσης όταν οι ονομαστικοί μισθοί αυξάνονται, για παράδειγμα λόγω πληθωρισμού, με αποτέλεσμα οι εργαζόμενοι να μετακινούνται σε υψηλότερα φορολογικά κλιμάκια, χωρίς να έχει ενισχυθεί ανάλογα η αγοραστική τους δύναμη.

Παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις, ο Μπόισεν-Χόγκρεφε αναγνωρίζει ότι η οικονομική ανάπτυξη παραμένει κρίσιμος παράγοντας για τη διαχείριση της κατάστασης. Όπως επισημαίνει, χωρίς ανάπτυξη, οι δημοσιονομικές δυσκολίες θα γίνουν ακόμη πιο έντονες.

Το βασικό δίλημμα για τη Γερμανία είναι πλέον πώς θα χρηματοδοτήσει τις αυξημένες ανάγκες της για άμυνα, υποδομές και κοινωνική προστασία, χωρίς να επιβαρύνει διαρκώς το δημόσιο χρέος. Οι τοποθετήσεις των οικονομολόγων δείχνουν ότι η επόμενη περίοδος θα απαιτήσει δύσκολες επιλογές μεταξύ περικοπών, μεταρρυθμίσεων και νέων φορολογικών εσόδων.