Νέα υποβάθμιση των προβλέψεων για την ανάπτυξη

Οι νέες προβλέψεις του ΔΝΤ, οι οποίες αναμένεται να παρουσιαστούν στις ετήσιες συναντήσεις του Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Μπανγκόκ, θα αποτυπώσουν σημαντικές υποβαθμίσεις για τις οικονομίες που έχουν πληγεί περισσότερο από τον πόλεμο.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνεται η Ουκρανία, όπου έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές οι πολιτικές και οικονομικές υποδομές, αλλά και χώρες του Κόλπου που επηρεάζονται από τις ιρανικές επιθέσεις και τη μεγάλη μείωση των εξαγωγών ενέργειας.

Η Georgieva δεν προανήγγειλε αλλαγή στη συνολική πρόβλεψη του ΔΝΤ για την παγκόσμια ανάπτυξη το 2026, η οποία τον Ιούλιο είχε τοποθετηθεί στο μόλις 3%.

Η προηγούμενη πρόβλεψη προέβλεπε επιτάχυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης στο 3,4% το 2027. Ωστόσο, είχε βασιστεί στην υπόθεση ότι τα Στενά του Ορμούζ θα άρχιζαν να επαναλειτουργούν στα μέσα Ιουλίου και θα επέστρεφαν σε κανονικές συνθήκες έως τον Μάρτιο του 2027.

Είχε επίσης ενσωματώσει μέση τιμή πετρελαίου στα 89 δολάρια το βαρέλι για το 2026 και στα 78 δολάρια για το 2027.

Πετρέλαιο στα $100 και νέο κύμα πληθωρισμού

Οι εξελίξεις στην ενεργειακή αγορά έχουν πλέον αλλάξει σημαντικά τις παραδοχές αυτές.

Η τιμή του πετρελαίου παραμένει κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ τα προβλήματα στη διύλιση προσθέτουν ακόμη περίπου 100 δολάρια στα περιθώρια διύλισης για βασικά προϊόντα, όπως το ντίζελ.

Παράλληλα, η έναρξη της χειμερινής περιόδου αναμένεται να ενισχύσει τη ζήτηση για ενέργεια, την ώρα που οι προμήθειες φυσικού αερίου παραμένουν περιορισμένες λόγω των κινδύνων για τη μεταφορά LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ.

«Ακόμη και αν ο πόλεμος στον Κόλπο τελειώσει σύντομα, το πρόβλημα των υψηλών τιμών ενέργειας πιθανότατα θα παραμείνει για κάποιο διάστημα», προειδοποίησε η Georgieva.

Οι αγορές πετρελαίου, άλλωστε, εξακολουθούν να προεξοφλούν υψηλές τιμές έως και το 2027.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί έναν δύσκολο φαύλο κύκλο για τις κεντρικές τράπεζες. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας ενισχύουν τον πληθωρισμό, αυξάνουν την ανάγκη για υψηλότερα επιτόκια και πιέζουν προς τα πάνω τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων.

Σύμφωνα με τη Georgieva, οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ιαπωνίας βρίσκονται πλέον στα υψηλότερα επίπεδα από το 2007, το 2009 και το 1996 αντίστοιχα, ενώ συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά.

Το παγκόσμιο χρέος σε ιστορικά υψηλά

Στην κορυφή των κινδύνων βρίσκεται πλέον και το δημόσιο χρέος.

Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος έχει φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και αναμένεται να ξεπεράσει το 100% του παγκόσμιου ΑΕΠ πριν από το 2030.

Οι ανεπτυγμένες οικονομίες, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, αποτελούν σύμφωνα με τη Georgieva τους μεγαλύτερους «παραβάτες» όσον αφορά τη συσσώρευση χρέους, με τους δείκτες χρέους προς ΑΕΠ να έχουν πλέον ξεπεράσει εκείνους των αναδυόμενων και των χαμηλού εισοδήματος οικονομιών.

Το πρόβλημα είναι ότι οι κυβερνήσεις δεν μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης για να αντιμετωπίσουν τα δημοσιονομικά τους προβλήματα.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ ζήτησε αξιόπιστα μεσοπρόθεσμα σχέδια δημοσιονομικής εξυγίανσης στις οικονομίες με υψηλό χρέος, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις θα πρέπει να συνοδεύονται από άμεσα μέτρα.

Στόχος είναι να μειωθεί η πίεση που ασκείται ταυτόχρονα στη νομισματική πολιτική.

«Ίσως χρειάζεται πιο αυστηρή νομισματική πολιτική»

Μετά από πεντέμισι χρόνια πληθωρισμού πάνω από τους στόχους των κεντρικών τραπεζών, οι πληθωριστικές πιέσεις δεν έχουν εξαφανιστεί.

Η Georgieva εντοπίζει νέες εστίες πίεσης στην ανάπτυξη της AI, στις αυξήσεις των τιμών ενέργειας και τροφίμων, στους δασμούς, στις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και στο υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

Υπό αυτές τις συνθήκες, υποστήριξε ότι «τώρα μπορεί να είναι μια καλή στιγμή για μια συνετά πιο αυστηρή κατεύθυνση» στη νομισματική πολιτική αρκετών χωρών.

Παράλληλα, χαρακτήρισε «ιδιαίτερα κατάλληλες» τις αυξήσεις επιτοκίων από τη Federal Reserve, την ΕΚΤ και την Τράπεζα της Ιαπωνίας.

Το βασικό καθήκον της νομισματικής πολιτικής σήμερα, σύμφωνα με την Georgieva, είναι η διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών και η ξεκάθαρη επικοινωνία της αποφασιστικότητας των κεντρικών τραπεζών να διατηρήσουν αυτή τη σταθερότητα.

Προειδοποίηση στις κεντρικές τράπεζες

Η επικεφαλής του ΔΝΤ έστειλε παράλληλα σαφές μήνυμα προς τις κεντρικές τράπεζες να μην αναλάβουν το βάρος της δημοσιονομικής πολιτικής.

Όπως υπογράμμισε, η ανεξαρτησία τους είναι απαραίτητη ώστε να μπορούν να αντιστέκονται στις πιέσεις που ενδέχεται να προέρχονται από τις κυβερνήσεις για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής.

Ιδιαίτερα επικριτική ήταν απέναντι σε μια πιθανή χρήση της νομισματικής πολιτικής για τη χρηματοδότηση του δημόσιου χρέους, περιγράφοντας μια τέτοια πρακτική ως «νομισματικούς καουμπόηδες» που σπεύδουν να διασώσουν τις δημοσιονομικές αρχές.

Το μήνυμά της ήταν σαφές: οι κεντρικές τράπεζες δεν θα πρέπει να αναλάβουν να διευκολύνουν τα δημόσια οικονομικά εις βάρος της σταθερότητας των τιμών.

Η μεγάλη ευκαιρία αλλά και ο μεγάλος κίνδυνος της AI

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί το τρίτο μεγάλο κομμάτι του παγκόσμιου οικονομικού παζλ.

Η Georgieva προειδοποίησε ότι οι επενδύσεις στην AI ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι πιθανό να ξεπεράσουν τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί ιστορικά σε μεγάλες επενδυτικές φάσεις, όπως η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων, των δικτύων ηλεκτρισμού και των τηλεπικοινωνιών.

Η αυξανόμενη συγκέντρωση οικονομικής και χρηματοπιστωτικής ισχύος στον κλάδο δημιουργεί παράλληλα μεγάλη πίεση στις εταιρείες AI να αποδείξουν ότι μπορούν να παραδώσουν την παραγωγικότητα και τα κέρδη που ήδη προεξοφλούν οι υψηλές αποτιμήσεις τους.

Εάν αυτές οι προσδοκίες διαψευστούν, η απογοήτευση των επενδυτών θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένα ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σοκ.

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι μόνο αρνητική.

Έρευνα του ΔΝΤ δείχνει ότι εφόσον η τεχνητή νοημοσύνη αναπτυχθεί και αξιοποιηθεί σωστά, θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 0,5 ποσοστιαίες μονάδες στην παγκόσμια ανάπτυξη κάθε χρόνο.

Ο κίνδυνος για την αγορά εργασίας

Η Georgieva υπογράμμισε ότι η προετοιμασία των οικονομιών για την εποχή της AI είναι καθοριστική.

Απαιτούνται ρυθμιστικά «όρια ασφαλείας» που θα περιορίζουν τους κινδύνους της τεχνολογίας, μεταξύ άλλων τις μεγάλες ανατροπές στην αγορά εργασίας, τους σοβαρούς κινδύνους κυβερνοασφάλειας και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, αλλά και τους κινδύνους που συνδέονται με τα προηγμένα μοντέλα AI.

Παράλληλα, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να ενισχύσουν τις δεξιότητες του εργατικού δυναμικού, να διευκολύνουν τη δημιουργία και την έξοδο επιχειρήσεων από την αγορά, να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και να περιορίσουν την υπερβολική γραφειοκρατία.

Το βασικό μήνυμα του ΔΝΤ είναι ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο όπου τρία διαφορετικά σοκ αλληλεπιδρούν: η ενεργειακή κρίση πιέζει την προσφορά και τον πληθωρισμό, το υψηλό δημόσιο χρέος περιορίζει τα περιθώρια δημοσιονομικής αντίδρασης και η AI δημιουργεί ταυτόχρονα μια τεράστια επενδυτική ευκαιρία και έναν νέο χρηματοπιστωτικό κίνδυνο.

Η πρόκληση για τις κυβερνήσεις και τις κεντρικές τράπεζες είναι να ενισχύσουν τα δημοσιονομικά «μαξιλάρια» και την παραγωγικότητα, χωρίς να θυσιάσουν τη σταθερότητα των τιμών και χωρίς να επιτρέψουν στις προσδοκίες γύρω από την AI να μετατραπούν σε νέα πηγή συστημικού κινδύνου.

Πηγή: Reuters