Μέχρι το 2024, όμως, οι αποδόσεις είχαν υποχωρήσει σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα χωρών όπως η Ιταλία και η Πορτογαλία, γεγονός που αποτυπώνει τη μεγάλη δημοσιονομική προσαρμογή που πραγματοποιήθηκε τα προηγούμενα χρόνια.

Η Ελλάδα από τον πλέον ευάλωτο κρατικό εκδότη της Ευρωζώνης απέναντι σε διεθνείς αναταράξεις, έχει πλέον μετατραπεί σε μια χώρα με σαφώς μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, κινούμενη τα τελευταία χρόνια στη μέση της σχετικής κατάταξης.

Η δημοσιονομική αξιοπιστία το κλειδί της αλλαγής

Σύμφωνα με το ερευνητικό σημείωμα με τίτλο «Greek Sovereign Yield Sensitivity to Global Uncertainty Shocks: Evidence from Daily Data, 2016-2026», η βελτίωση αυτή δεν οφείλεται σε κάποια ιδιαίτερη τεχνική της αγοράς ελληνικού χρέους, αλλά κυρίως στη δημοσιονομική επίδοση της χώρας και στην εμπιστοσύνη που κατάφερε να αποκαταστήσει μεταξύ των επενδυτών.

Η μελέτη υπογραμμίζει ωστόσο ότι η πρόοδος αυτή δεν αποτελεί μόνιμη κατάκτηση χωρίς προϋποθέσεις. Αντίθετα, αντανακλά μια αξιοπιστία που χτίστηκε σταδιακά και πρέπει να συνεχίσει να διαφυλάσσεται.

Οι ερευνητές Αλέξανδρος Κοντονίκας, καθηγητής Οικονομικών στο Business School του Πανεπιστημίου του Έσσεξ, και Γιάννης Τσουκαλάς, Συντονιστής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή και καθηγητής στο Adam Smith Business School του Πανεπιστημίου της Γλασκόβης, ανέλυσαν τις ημερήσιες αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων δέκα χωρών της Ευρωζώνης για την περίοδο 2016-2026.

Η ανάλυση περιλάμβανε την Ελλάδα, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και τη Φινλανδία, με στόχο να εξεταστεί η συμπεριφορά των αγορών σε περιόδους έντονης αβεβαιότητας πριν και μετά την πανδημία.

Σημαντική μείωση της ευαισθησίας των ελληνικών ομολόγων

Ένα από τα βασικά ευρήματα της μελέτης είναι ότι τα ελληνικά κρατικά ομόλογα έχουν παρουσιάσει σημαντική βελτίωση ως προς την ανθεκτικότητά τους μετά την πανδημία.

Κατά την περίοδο της κρίσης του COVID-19, από το τρίτο τρίμηνο του 2019 έως το πρώτο τρίμηνο του 2022, τα ελληνικά ομόλογα παρουσίαζαν τη μεγαλύτερη μεταβλητότητα σε περιόδους διεθνών πιέσεων σε σχέση με όλες τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης.

Η αντίδρασή τους στις αναταράξεις ήταν υπερδιπλάσια από εκείνη άλλων χωρών που θεωρούνταν ευάλωτες, ενώ η πορεία τους εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από τις παρεμβάσεις στήριξης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Ωστόσο, από το δεύτερο τρίμηνο του 2022 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2026, η εικόνα αυτή άλλαξε σημαντικά. Η Ελλάδα πλέον κινείται σε παρόμοια επίπεδα με χώρες όπως η Ιταλία και η Πορτογαλία, ενώ σε ορισμένους δείκτες εμφανίζει μικρότερη ευαισθησία από την Ιταλία.

Η μεγαλύτερη μείωση χρέους στην Ευρωζώνη

Καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της εικόνας διαδραμάτισε η μείωση του λόγου δημοσίου χρέους προς ΑΕΠ.

Η Ελλάδα πέτυχε τη μεγαλύτερη αποκλιμάκωση μεταξύ των χωρών που εξετάστηκαν, με τον δείκτη χρέους προς ΑΕΠ να μειώνεται περίπου κατά 34 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ των δύο περιόδων που αναλύθηκαν.

Παράλληλα, ο κρατικός προϋπολογισμός επέστρεψε σε σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα, γεγονός που ενίσχυσε την αξιοπιστία της χώρας στις διεθνείς αγορές.

Οι επενδυτές πλέον απαιτούν μικρότερο ασφάλιστρο κινδύνου από την Ελλάδα, καθώς αξιολογούν θετικότερα τη δημοσιονομική της πορεία.

Η σχέση χρέους και ανθεκτικότητας ισχύει σε όλη την Ευρωζώνη

Η μελέτη δείχνει ότι το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης.

Τα κράτη που κατάφεραν να μειώσουν περισσότερο το δημόσιο χρέος τους παρουσίασαν μεγαλύτερη σταθεροποίηση στις αγορές ομολόγων και μικρότερη αντίδραση σε διεθνείς κρίσεις.

Η Ελλάδα ξεχωρίζει καθώς συνδυάζει τη μεγαλύτερη μείωση χρέους με τη μεγαλύτερη περιορισμό της ευαισθησίας των ομολόγων της.

Αντίθετα, χώρες στις οποίες το δημόσιο χρέος αυξήθηκε, όπως η Γαλλία και η Φινλανδία, δεν παρουσίασαν αντίστοιχη βελτίωση στην αντίδραση των αγορών.

Επιβεβαίωση από διεθνείς δείκτες αβεβαιότητας

Τα συμπεράσματα της μελέτης επιβεβαιώνονται και από τρεις διαφορετικούς δείκτες μέτρησης της χρηματοοικονομικής πίεσης και της αβεβαιότητας.

Συγκεκριμένα, η ανάλυση βασίστηκε στον δείκτη μεταβλητότητας VIX των διεθνών αγορών μετοχών, στον δείκτη CISS που αποτυπώνει τη χρηματοπιστωτική πίεση στην Ευρωζώνη και στον δείκτη EPU που μετρά την αβεβαιότητα γύρω από την οικονομική πολιτική στις ΗΠΑ.

Και οι τρεις δείκτες οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα: η δημοσιονομική βελτίωση έχει μειώσει την ευαισθησία της Ελλάδας στις εξωτερικές αναταράξεις.

Ανάγκη συνέχισης της δημοσιονομικής πειθαρχίας

Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή προειδοποιεί ότι η σταθερότητα στις αγορές ομολόγων δεν είναι δεδομένη.

Η βελτίωση που έχει επιτευχθεί βασίζεται στη δημοσιονομική αξιοπιστία και μπορεί να διατηρηθεί μόνο εφόσον συνεχιστεί η προσπάθεια μείωσης του χρέους και εφαρμογής μεταρρυθμίσεων.

Καθώς το ελληνικό χρέος σταδιακά μεταφέρεται από τους επίσημους θεσμούς προς ιδιώτες επενδυτές, η αγορά θα γίνεται πιο ευαίσθητη στις δημοσιονομικές επιλογές της χώρας.

Η δημοσιονομική πειθαρχία αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση, αλλά δεν αρκεί. Όπως επισημαίνεται στη μελέτη, η μακροπρόθεσμη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανάπτυξη.

Για τον λόγο αυτό, τα πρωτογενή πλεονάσματα θα πρέπει να συνοδεύονται από επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις, τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, το φορολογικό σύστημα και την αγορά εργασίας.

Το τελικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι η δημοσιονομική σταθερότητα σε συνδυασμό με ένα ισχυρό αναπτυξιακό μοντέλο αποτελεί τη σημαντικότερη ασπίδα της Ελλάδας απέναντι σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.