Η επίδοση αυτή βρίσκεται κάτω από το 10,5% της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι περισσότερες από τέσσερις στις δέκα νέες επιχειρήσεις δημιουργήθηκαν στην Αττική.

Η Αττική συγκεντρώνει τη νέα επιχειρηματικότητα

Η Αττική εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό πυρήνα της επιχειρηματικής δραστηριότητας στη χώρα.

Ο ρυθμός δημιουργίας νέων επιχειρήσεων στην περιφέρεια ανήλθε το 2023 στο 9,44%, ξεπερνώντας τον εθνικό μέσο όρο και πλησιάζοντας περισσότερο τα ευρωπαϊκά επίπεδα.

Η εικόνα είναι αρκετά διαφορετική σε άλλες περιοχές της χώρας. Η Πελοπόννησος και το Βόρειο Αιγαίο συγκαταλέγονται μεταξύ των ελάχιστων ευρωπαϊκών περιφερειών όπου ο ρυθμός δημιουργίας επιχειρήσεων υποχώρησε κάτω από το 7%.

Η διαφορά αυτή καταδεικνύει ότι η επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα, αλλά συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με τη συγκέντρωση πληθυσμού, κεφαλαίων, υποδομών, υπηρεσιών και ανθρώπινου δυναμικού.

Λιγότερα «λουκέτα», αλλά όχι απαραίτητα καλύτερη εικόνα

Ανάλογα ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πλευρά των επιχειρήσεων που αποχωρούν από την αγορά.

Το 2023 έκλεισαν στην Ελλάδα 31.628 επιχειρήσεις, με περίπου τα δύο τρίτα των λουκέτων να συγκεντρώνονται στις δύο μεγαλύτερες επιχειρηματικές περιοχές της χώρας, γύρω από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.

Σε πανελλαδικό επίπεδο, το ποσοστό εξόδου διαμορφώθηκε μόλις στο 3,39%, έναντι περίπου 8,4% στην Ε.Ε.

Η χαμηλή αυτή επίδοση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις είναι περισσότερο ανθεκτικές. Μπορεί να αντανακλά και τη χαμηλότερη κινητικότητα του επιχειρηματικού πληθυσμού.

Με άλλα λόγια, σε μια οικονομία όπου δημιουργούνται λιγότερες νέες επιχειρήσεις, είναι φυσικό να καταγράφονται και λιγότερες έξοδοι. Η εικόνα επομένως παραπέμπει περισσότερο σε μια αγορά με χαμηλότερη επιχειρηματική ανανέωση παρά σε μια οικονομία όπου οι επιχειρήσεις απλώς επιβιώνουν περισσότερο.

Η Κρήτη στην κορυφή της Ευρώπης στην ανάπτυξη

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας, πάντως, έρχεται από την Κρήτη.

Η περιφέρεια εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό επιχειρήσεων υψηλής ανάπτυξης στην Ευρώπη.

Το 2023, το 23,4% των επιχειρήσεων με τουλάχιστον δέκα εργαζομένους στην Κρήτη χαρακτηρίζονταν επιχειρήσεις υψηλής ανάπτυξης.

Η επίδοση αυτή είναι ιδιαίτερα υψηλή και ξεπερνά σημαντικά αντίστοιχες επιδόσεις περιφερειών της Ιρλανδίας που ακολουθούν.

Η τουριστική δραστηριότητα αποτελεί προφανώς έναν από τους βασικούς παράγοντες που εξηγούν τη δυναμική της Κρήτης, καθώς δημιουργεί ζήτηση, επενδύσεις και ανάγκες για επέκταση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Η εικόνα σε εθνικό επίπεδο είναι επίσης αξιοσημείωτη: το ποσοστό των επιχειρήσεων υψηλής ανάπτυξης στην Ελλάδα έφτασε το 17,11%, έναντι 10,5% στην Ε.Ε.

Έτσι, πίσω από τη συνολική εικόνα μιας μικρής και κατακερματισμένης επιχειρηματικότητας υπάρχει και ένας σημαντικός πυρήνας ελληνικών επιχειρήσεων που αναπτύσσεται με ταχύτερους ρυθμούς από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το μεγάλο πρόβλημα παραμένει το μέγεθος

Παρά τα θετικά στοιχεία, η ελληνική επιχειρηματικότητα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από πολύ μικρό μέγεθος επιχειρήσεων.

Η χαμηλή παραγωγικότητα και οι χαμηλότερες αμοιβές σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη αποτελούν διαχρονικές αδυναμίες του παραγωγικού μοντέλου.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις παραμένουν, βέβαια, βασικός πυλώνας της ελληνικής οικονομίας, τόσο ως προς την απασχόληση όσο και ως προς τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι η εξαφάνιση των μικρών επιχειρήσεων, αλλά η δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε περισσότερες από αυτές να μπορούν να μεγαλώσουν, να επενδύσουν, να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους και να αποκτήσουν πρόσβαση σε μεγαλύτερες αγορές.

Το νέο περιβάλλον γίνεται πιο απαιτητικό

Το επόμενο διάστημα αποτελεί ένα σημαντικό τεστ για αυτή τη δυναμική.

Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης σημαίνει ότι σταδιακά περιορίζεται μια σημαντική πηγή επενδυτικής χρηματοδότησης, ιδιαίτερα για επιχειρήσεις που τα προηγούμενα χρόνια αξιοποίησαν τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά κεφάλαια για επενδύσεις και ψηφιακό μετασχηματισμό.

Παράλληλα, η γεωπολιτική αβεβαιότητα, η μεταβλητότητα στις τιμές της ενέργειας και το υψηλότερο κόστος λειτουργίας δημιουργούν ένα δυσκολότερο περιβάλλον για τις μικρότερες επιχειρήσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ψηφιακή μετάβαση και η αύξηση του μεγέθους των επιχειρήσεων αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Η πρόσφατη ανάλυση της Alpha Bank αναδεικνύει ακριβώς αυτή την ανάγκη: η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τη δημιουργία περισσότερων επιχειρήσεων, αλλά κυρίως από την ικανότητα ενός μεγαλύτερου αριθμού επιχειρήσεων να περάσει από το στάδιο της επιβίωσης σε εκείνο της οργανωμένης ανάπτυξης.

Η πρόκληση για την ελληνική οικονομία

Τα στοιχεία της Eurostat αποκαλύπτουν τελικά μια διπλή εικόνα.

Από τη μία πλευρά, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει χαμηλότερη δημιουργία νέων επιχειρήσεων από την Ευρώπη και έντονη συγκέντρωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Αττική.

Από την άλλη, διαθέτει περιοχές και επιχειρήσεις με ιδιαίτερα υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την Κρήτη.

Το μεγάλο στοίχημα για τα επόμενα χρόνια είναι η μετατροπή αυτών των επιμέρους θυλάκων δυναμικής σε ευρύτερη τάση για το σύνολο της οικονομίας.

Και αυτό σημαίνει περισσότερες επενδύσεις, μεγαλύτερες επιχειρήσεις, υψηλότερη παραγωγικότητα και ταχύτερη ψηφιακή μετάβαση.

Χωρίς αυτά, η ελληνική επιχειρηματικότητα κινδυνεύει να παραμείνει πολυάριθμη αλλά μικρή σε μέγεθος, ενώ με αυτά μπορεί να μετατραπεί σε έναν πολύ ισχυρότερο μοχλό ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας.