|
Ο ρόλος του γουάν στις
διεθνείς εμπορικές
συναλλαγές διευρύνεται.
Η μέση ημερήσια χρήση
του κινεζικού συστήματος
διασυνοριακών
διατραπεζικών πληρωμών
CIPS
(Cross-Border
Interbank
Payment
System),
το οποίο λειτουργεί από
το 2015 και βασίζεται
κυρίως στο γουάν,
αυξήθηκε από 339 δισ.
γουάν (50,8 δισ.
δολάρια) τον Ιανουάριο
του 2022 σε 828 δισ.
γουάν τον Ιούνιο του
2026.
Παράλληλα, το ποσοστό
των διασυνοριακών
διακανονισμών της Κίνας
που πραγματοποιούνται σε
γουάν αυξήθηκε από 21%
τον Ιανουάριο του 2014
σε 49% τον Ιούλιο του
2026.
Ωστόσο, στις διεθνείς
χρηματοπιστωτικές αγορές
υπάρχουν ελάχιστες
ενδείξεις πραγματικής
αποδολαριοποίησης. Τον
Ιούνιο του 2026, οι
ξένες τοποθετήσεις σε
περιουσιακά στοιχεία
εκφρασμένα σε δολάρια,
συμπεριλαμβανομένων
ομολόγων, μετοχών και
άμεσων επενδύσεων,
αντιστοιχούσαν σε
ποσοστό άνω του 70% του
παγκόσμιου ΑΕΠ,
εξαιρουμένων των ΗΠΑ.
Το δολάριο εξακολουθεί
να κυριαρχεί στα
συναλλαγματικά αποθέματα
των κεντρικών τραπεζών,
στην τιμολόγηση των
εξαγωγών και στις
συναλλαγές στην αγορά
συναλλάγματος. Αντίθετα,
το μερίδιο του γουάν
παραμένει μονοψήφιο σε
καθεμία από αυτές τις
κατηγορίες.
Η απόσταση ανάμεσα στις
φιλοδοξίες και την
πραγματικότητα οφείλεται
στους αυστηρούς
κεφαλαιακούς ελέγχους
που εφαρμόζει η κινεζική
κυβέρνηση και της
επιτρέπουν να διατηρεί
στενό έλεγχο στο εγχώριο
χρηματοπιστωτικό
σύστημα. Το γουάν που
διακινείται στην
ηπειρωτική Κίνα δεν
είναι ακόμη ελεύθερα
μετατρέψιμο, ενώ οι
εγχώριοι κάτοχοι του
νομίσματος
αντιμετωπίζουν
σημαντικές δυσκολίες
όταν επιχειρούν να
μεταφέρουν κεφάλαια στο
εξωτερικό.
Αντίθετα, οι κινεζικές
αρχές ενθαρρύνουν τη
δημιουργία μιας
δεξαμενής γουάν εκτός
της ηπειρωτικής Κίνας,
κυρίως στο Χονγκ Κονγκ,
όπου το νόμισμα είναι
ελεύθερα μετατρέψιμο,
προκειμένου να
διευκολύνουν τη χρήση
του στη διεθνή
οικονομία. Μέχρι σήμερα,
ωστόσο, αυτή η δεξαμενή
παραμένει εξαιρετικά
περιορισμένη. Στα μέσα
του 2026, οι συνολικές
καταθέσεις σε γουάν
εκτός της ηπειρωτικής
Κίνας αντιστοιχούσαν σε
λιγότερο από το 0,5% των
αντίστοιχων καταθέσεων
στο εσωτερικό της χώρας.
Επιπλέον, παρά τις
δεκαετίες μεταρρυθμίσεων
με στόχο την ενίσχυση
της αγοράς, η κινεζική
κυβέρνηση δεν έχει
εμφανιστεί πρόθυμη να
περιορίσει την κρατική
ιδιοκτησία και να
ενισχύσει αντίστοιχα τα
δικαιώματα ιδιωτικής
περιουσίας. Αυτό το
θεσμικό υπόβαθρο της
κινεζικής πολιτικής
οικονομίας, σε συνδυασμό
με την ασθενή ανάπτυξη
και τη διαρκή στόχευση
του ιδιωτικού πλούτου
από την κυβέρνηση για
την αντιμετώπιση των
δημοσιονομικών
αδυναμιών, έχει αυξήσει
τον κίνδυνο φυγής
κεφαλαίων. Ως
αποτέλεσμα, οι αρχές
έχουν προχωρήσει σε
ακόμη αυστηρότερους
ελέγχους στις
συναλλαγματικές
κινήσεις.
Από τη στιγμή που η μη
μετατρεψιμότητα του
γουάν αποτελεί
χαρακτηριστικό και όχι
αδυναμία του κινεζικού
οικονομικού συστήματος,
το εμπόριο της Κίνας με
τη Ρωσία και το Ιράν σε
γουάν, το οποίο
αποσκοπεί να βοηθήσει
τις δύο χώρες να
παρακάμψουν τις
αμερικανικές κυρώσεις,
αφορά λιγότερο την
αποδολαριοποίηση της
παγκόσμιας οικονομίας
και περισσότερο την
αφαίρεση της δυνατότητας
του δολαρίου να
χρησιμοποιείται ως όπλο.
Αντί να ασφυκτιούν υπό
το βάρος των κυρώσεων,
οικονομίες όπως η Ρωσία
και το Ιράν μπορούν
πλέον να πωλούν ορυκτά
καύσιμα στην Κίνα και να
διακανονίζουν τις
συναλλαγές μέσω του
συστήματος CIPS.
Υπάρχει, όμως, μια
κρίσιμη λεπτομέρεια: η
Ρωσία και το Ιράν
πληρώνονται σε γουάν που
βρίσκονται στην
ηπειρωτική Κίνα και δεν
είναι μετατρέψιμα. Αυτό
σημαίνει ότι τα έσοδά
τους παραμένουν
εγκλωβισμένα στο
κινεζικό
χρηματοπιστωτικό
σύστημα.
Όπως ανέφερε το 2023 στη
ρωσική Δούμα ο
Dmitry
Tulin,
πρώτος αναπληρωτής
διοικητής της Κεντρικής
Τράπεζας της Ρωσίας, η
Κίνα δεν «καλωσορίζει»
την κυκλοφορία του
νομίσματός της στο
εξωτερικό, γεγονός που
δυσκολεύει τη Ρωσία να
αποκτήσει γουάν «σε
μετρητά». Αντίστοιχα,
τον Σεπτέμβριο, ο Ιρανός
πρόεδρος Masoud
Pezeshkian
δήλωσε στο Fox
News
ότι «τα χρήματά μας στην
Κίνα είναι δεσμευμένα…
Δεν μπορούμε καν να
πάρουμε τα δικά μας
χρήματα από μια χώρα
στην οποία έχουμε
προμηθεύσει αγαθά».
Αυτό σημαίνει ότι η
Ρωσία και το Ιράν
μπορούν να χρησιμοποιούν
τα γουάν που διαθέτουν
στην ηπειρωτική Κίνα για
να πληρώνουν κινεζικές
εξαγωγές και ελάχιστα
άλλα πράγματα. Στην
ουσία, πρόκειται για ένα
σύστημα ανταλλαγής
αγαθών και υπηρεσιών (barter
trade).
Ωστόσο, η Ρωσία και το
Ιράν χρειάζονται
προϊόντα από προμηθευτές
άλλων χωρών, όπως η
Τουρκία και τα Ηνωμένα
Αραβικά Εμιράτα, ενώ
πρέπει επίσης να
χρηματοδοτούν οργανώσεις
που λειτουργούν ως
σύμμαχοί τους, όπως η
Χεζμπολάχ και οι Χούθι.
Για τον λόγο αυτό, και
οι δύο χώρες
χρησιμοποιούν δίκτυα
σκιώδους τραπεζικής και
νομιμοποίησης εσόδων από
παράνομες
δραστηριότητες,
προκειμένου να
μετατρέπουν τα γουάν που
διαθέτουν στην
ηπειρωτική Κίνα σε
δολάρια και άλλα ισχυρά
διεθνή νομίσματα.
Οι μηχανισμοί
λειτουργίας αυτών των
παράνομων
χρηματοοικονομικών
δικτύων είναι καλά
τεκμηριωμένοι, καθώς
πρόκειται για τα ίδια
δίκτυα που χρησιμοποιούν
εύποροι Κινέζοι για να
διοχετεύουν παράνομα τα
χρήματά τους εκτός της
χώρας.
Η Κίνα προσφέρει στο
Ιράν, τη Ρωσία και άλλες
χώρες έναν τρόπο να
παρακάμπτουν τις
αμερικανικές κυρώσεις
και να συνεχίζουν τις
εμπορικές τους
δραστηριότητες, αν και
με αυξημένο κόστος. Αυτό
δεν συνιστά
αποδολαριοποίηση, αλλά
αποδυνάμωση της
δυνατότητας του δολαρίου
να χρησιμοποιείται ως
γεωπολιτικό όπλο,
περιορίζοντας την
ικανότητα των ΗΠΑ να
αξιοποιούν την παγκόσμια
κυριαρχία του νομίσματός
τους για την άσκηση
οικονομικής πολιτικής
ισχύος και την επίτευξη
γεωπολιτικών στόχων.
Παραδόξως, αντί να
περιορίσει τη θέση του
δολαρίου, αυτή η εξέλιξη
ενδέχεται τελικά να την
ενισχύσει,
αναδεικνύοντας την
απουσία μιας
εναλλακτικής λύσης με
αντίστοιχη διεθνή
εμβέλεια.
Ο Ho-fung
Hung
είναι καθηγητής
Πολιτικής Οικονομίας στο
Πανεπιστήμιο
Johns
Hopkins
και συγγραφέας, μεταξύ
άλλων, του βιβλίου
Greenback
Empire:
Global
Dollar
Dominance
and
the
New
Cold
War
(University
of
Chicago
Press,
2026).
Πηγή: Project
Syndicate
|
