Το σοκ της εκλογικής ημέρας εντάθηκε από την κακή επίδοση —ή, καλύτερα, την πλήρη κατάρρευση— της κεντροδεξιάς Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU), η οποία ήταν το κυβερνών κόμμα στη Σαξονία-Άνχαλτ. Το ποσοστό της ουσιαστικά υποδιπλασιάστηκε, παρά την αισθητά υψηλότερη συμμετοχή των ψηφοφόρων. Η κυβερνητική συμμαχία στο Βερολίνο και, ειδικότερα, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, θεωρήθηκαν ευρέως υπεύθυνοι για το αποτέλεσμα —και όχι χωρίς λόγο.

Η διάλυση της CDU έχει πλέον καταστεί ένα ρεαλιστικό ενδεχόμενο σε ομοσπονδιακό επίπεδο, προμηνύοντας μια κρίση συνασπισμού και διακυβέρνησης στο Βερολίνο. Άλλωστε, η Γερμανία αντιμετωπίζει επίμονα ασθενή ανάπτυξη και αδυνατεί να προωθήσει επειγόντως αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο φορολογικό σύστημα και σε βασικά προγράμματα κοινωνικής ασφάλισης, όπως οι συντάξεις, η υγειονομική περίθαλψη και η μακροχρόνια φροντίδα.

Η πολιτική σταθερότητα και προβλεψιμότητα αποτελούσαν πάντοτε βασικούς πυλώνες της μεταπολεμικής γερμανικής δημοκρατίας, τόσο πριν όσο και μετά την επανένωση του 1990. Το ισχυρό κράτος δικαίου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, η στρατηγική της προσήλωση στη Δύση και η σταθερή δέσμευσή της στο εγχείρημα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης ήταν αυτά που της επέτρεψαν να οικοδομήσει εμπιστοσύνη με τους γείτονές της και τους πρώην αντιπάλους της στον πόλεμο. Αυτές ακριβώς οι δεσμεύσεις κατέστησαν δυνατή την επανένωση.

Μήπως όλα αυτά πλησιάζουν στο τέλος τους; Μήπως οι πυλώνες καταρρέουν; Εάν συμβαίνει κάτι τέτοιο, η υπόλοιπη Ευρώπη θα βρεθεί και πάλι αντιμέτωπη με το «Γερμανικό Ζήτημα». Για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αναρωτηθούν προς ποια κατεύθυνση κινείται η μεγαλύτερη και ισχυρότερη χώρα της ηπείρου. Δεν θα είναι πλέον βέβαιοι αν η Γερμανία παραμένει σταθερά προσδεδεμένη στην Ευρώπη και το ΝΑΤΟ ή αν επιδιώκει και πάλι μια εθνική πορεία, ανεξάρτητη από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τις συμμαχίες της.

Τίποτα δεν έχει κριθεί ακόμη, φυσικά. Ωστόσο, ο κίνδυνος είναι υπαρκτός και, σε συνδυασμό με την επικείμενη πολιτική κρίση στη Γαλλία —όπου επίσης ενισχύεται η ακροδεξιά—, οι συνέπειες για την Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές. Η υπόλοιπη Ευρώπη πρέπει πλέον να λάβει υπόψη ότι η Γαλλία και η Γερμανία —τα δύο μεγαλύτερα και αναντικατάστατα κράτη-μέλη της ΕΕ— λειτουργούν από θέση εσωτερικής αδυναμίας, με καθεμία να απειλείται εκ των έσω από τη δική της εκδοχή του νέου εθνικισμού.

Τα στοιχεία ενός ευρωπαϊκού εφιαλτικού σεναρίου είναι ήδη ορατά. Ας εξετάσουμε τι θα σήμαινε εάν οι πολιτικές και οικονομικές κρίσεις που πλήττουν τη γαλλογερμανική συνεργασία συνέκλιναν. Στη δυτική πλευρά του Ρήνου θα υπήρχε μια κυβέρνηση χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία, που θα αντιμετώπιζε ασθενή ανάπτυξη και υπέρογκο δημόσιο χρέος. Στην ανατολική πλευρά θα βρισκόταν μια χώρα που επίσης θα πάλευε με ασθενή ανάπτυξη, προβλέψιμη πολιτική αστάθεια σε ομοσπονδιακό επίπεδο και μια εμφανή κρίση ταυτότητας.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο αναντικατάστατος γαλλογερμανικός κινητήρας της ΕΕ θα σταματούσε να λειτουργεί. Εάν τα δύο μεγαλύτερα και σημαντικότερα κράτη-μέλη υπέκυπταν σε μια πολιτική επανεθνικοποίηση, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς θα μπορούσαν να επιβιώσουν η ΕΕ και το ευρώ.

Ακόμη χειρότερα, αυτή η διαφαινόμενη υπαρξιακή κρίση για την ΕΕ εξελίσσεται στο φόντο του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία, της επίμονης ρωσικής απειλής για την ευρωπαϊκή ήπειρο και της στρατιωτικής αποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών από την Ευρώπη. Οι επόμενες εβδομάδες και μήνες ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικοί για την Ευρώπη. Ο νέος εθνικισμός αντιπροσωπεύει μια ανοιχτή προδοσία του μεταπολεμικού ευρωπαϊκού εγχειρήματος και μια ψήφο υπέρ της Ρωσίας. Το αν η ευρωπαϊκή κυριαρχία, οι αξίες και η ελευθερία μπορούν να επιβιώσουν κατά το τρέχον έτος και το 2027 έχει πλέον καταστεί ένα ανοιχτό ερώτημα.

Ο Joschka Fischer, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, υπήρξε ηγετικό στέλεχος του γερμανικού κόμματος των Πρασίνων για σχεδόν 20 χρόνια.

Πηγή: Project Syndicate