Μετά τη Μόσχα, οι δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι αναμένεται να μεταβούν στο Δουβλίνο, όπου θα συναντηθούν το βράδυ της Πέμπτης με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Διπλωματική κινητικότητα και συμφωνία για αιχμαλώτους

Οι επαφές των τελευταίων εβδομάδων μεταξύ των απεσταλμένων του Ντόναλντ Τραμπ και των δύο εμπόλεμων πλευρών έχουν δημιουργήσει νέα κινητικότητα στις διαπραγματεύσεις. Ο Πούτιν φέρεται να έχει συμφωνήσει στην επανέναρξη των τριμερών συνομιλιών, ενώ υπήρξε και συμφωνία για την απελευθέρωση του Αμερικανού πολίτη Στίβεν Χάμπαρντ, ο οποίος είχε συλληφθεί στη Ρωσία το 2022.

Οι Κούσνερ και Γουίτκοφ, σε συνεργασία με την Πρώτη Κυρία των ΗΠΑ Μελάνια Τραμπ και την ομάδα της, συμμετείχαν επίσης στις προσπάθειες για την επίτευξη ανθρωπιστικής κατάπαυσης του πυρός στην πόλη Ολέσκι.

Στο Άμπου Ντάμπι πραγματοποιήθηκε από την Τρίτη νέος γύρος συνομιλιών, με τη συμμετοχή των δύο Αμερικανών απεσταλμένων και του στρατηγού Άλεξους Γκρίνκεβιτς, διοικητή της Ευρωπαϊκής Διοίκησης των ΗΠΑ, σε ρόλο διαμεσολαβητών μεταξύ των ρωσικών και ουκρανικών αντιπροσωπειών.

Οι συζητήσεις οδήγησαν σε συμφωνία για ανταλλαγή αιχμαλώτων, η οποία, σύμφωνα με τον Κούσνερ και τον Ουκρανό διαπραγματευτή Νταβίντ Αραχάμια, ενδέχεται να είναι η μεγαλύτερη που έχει πραγματοποιηθεί από την έναρξη του πολέμου. Ο τελικός αριθμός των ανθρώπων που θα απελευθερωθούν δεν είχε ακόμη οριστικοποιηθεί και επρόκειτο να συζητηθεί στις επαφές με τον Πούτιν και τον Ζελένσκι.

Οι αμερικανικές και ουκρανικές αντιπροσωπείες διατήρησαν, παράλληλα, επαφή με ανώτερους διπλωμάτες από τη Γερμανία, τη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ, ενημερώνοντάς τους για την πορεία των συνομιλιών τόσο πριν όσο και μετά τις συναντήσεις.

Ένταση στις συνομιλίες, αλλά πρόοδος στη συνέχεια

Το κλίμα στις πρώτες απευθείας επαφές Ρώσων και Ουκρανών διαπραγματευτών ήταν ιδιαίτερα δύσκολο. Σύμφωνα με πηγή που συμμετείχε στις συζητήσεις, οι δύο πλευρές εξέφρασαν με έντονο τρόπο τις θέσεις και τα παράπονά τους, έπειτα από περίπου εννέα μήνες χωρίς απευθείας διαπραγματεύσεις.

Οι Κούσνερ και Γουίτκοφ επιχείρησαν να περιορίσουν την ένταση, υπογραμμίζοντας ότι ο στόχος του συγκεκριμένου γύρου δεν ήταν απαραίτητα η άμεση επίτευξη συνολικής συμφωνίας, αλλά η διαμόρφωση εναλλακτικών προτάσεων που θα μπορούσαν να τεθούν ενώπιον των ηγετών των δύο χωρών.

Μετά την αρχική ανταλλαγή θέσεων, η συζήτηση έγινε πιο εποικοδομητική, σύμφωνα με την ίδια πηγή. Ο Κούσνερ χαρακτήρισε τις συνομιλίες δύσκολες, αλλά παραγωγικές, ενώ ο Αραχάμια ανέφερε ότι η ρωσική αντιπροσωπεία προσήλθε με αυστηρές εντολές, οι οποίες δεν ήταν εύκολο να μετακινηθούν.

Η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας και οι απαιτήσεις της Μόσχας

Κεντρικό ζήτημα των διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι ήταν η διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου ασφαλείας για την Ευρώπη, το οποίο θα μπορούσε να ενταχθεί σε μια συνολική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.

Η Ρωσία επιδιώκει εδώ και χρόνια να περιοριστεί η περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ και να μειωθεί η στρατιωτική παρουσία της Συμμαχίας στην Ανατολική Ευρώπη. Στο παρελθόν, οι ΗΠΑ είχαν απορρίψει τις συγκεκριμένες απαιτήσεις. Η σημερινή αμερικανική προσέγγιση, ωστόσο, αφήνει περιθώριο να εξεταστούν ορισμένες από αυτές στο πλαίσιο μιας ευρύτερης διευθέτησης.

Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, οι Ρώσοι διαπραγματευτές υποστήριξαν ότι η εισβολή στην Ουκρανία συνδέεται με την άρνηση της αμερικανικής πλευράς να απαντήσει σε επιστολή του Βλαντίμιρ Πούτιν το 2021, στην οποία ο Ρώσος πρόεδρος είχε εκθέσει τις ανησυχίες του για την ασφάλεια της χώρας του. Η επιστολή είχε απευθυνθεί στον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν.

Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι απάντησαν ότι οι διεθνείς συνθήκες έχουν μεταβληθεί σημαντικά από τότε και κάλεσαν τη Μόσχα να καταθέσει μια νέα, επικαιροποιημένη πρόταση. Το ζητούμενο, όπως εξήγησαν, είναι να περιλαμβάνει όχι μόνο τις ρωσικές απαιτήσεις και τις ανησυχίες της για την ασφάλεια, αλλά και συγκεκριμένα μέτρα που θα είναι διατεθειμένη να λάβει για να περιοριστεί η ένταση και να δοθούν διαβεβαιώσεις στις ευρωπαϊκές χώρες ότι δεν θα υπάρξει νέα στρατιωτική επίθεση στο μέλλον.

Η αμερικανική πλευρά έθεσε επίσης ως αναγκαία προϋπόθεση τη συμμετοχή ευρωπαϊκών αντιπροσωπειών στις μελλοντικές συζητήσεις. Το επιχείρημα είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική συμφωνία για την ασφάλεια της Ευρώπης χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων των ευρωπαϊκών κρατών.

Η Μόσχα απορρίπτει προς το παρόν τη συμμετοχή των Ευρωπαίων

Η στάση της Ρωσίας απέναντι στην ευρωπαϊκή συμμετοχή παραμένει αρνητική. Ο επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας και σύμβουλος του Πούτιν, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, άσκησε έντονη κριτική στην ηγεσία ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών, κατηγορώντας την ότι παραπλανά τον ουκρανικό λαό και συμβάλλει στην απώλεια ανθρώπινων ζωών.

Με αυτή τη θέση, ο Μεντίνσκι αμφισβήτησε ουσιαστικά τη χρησιμότητα της παρουσίας Ευρωπαίων εκπροσώπων στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Παρά τις αντιρρήσεις της, πάντως, η Μόσχα δηλώνει ότι επιθυμεί μια ευρύτερη συμφωνία ασφαλείας με την Ευρώπη, ενταγμένη σε μια συνολική διευθέτηση για τον τερματισμό του πολέμου. Ο Μεντίνσκι υποστήριξε ότι η σύγκρουση στην Ουκρανία αποτελεί εκδήλωση ενός ευρύτερου προβλήματος στις σχέσεις Ρωσίας και Δύσης, το οποίο, κατά την άποψή του, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μια αποσπασματική συμφωνία.

Η ουσία των διαπραγματεύσεων βρίσκεται πλέον στο εάν μπορεί να διαμορφωθεί ένα κοινά αποδεκτό πλαίσιο που θα συνδυάζει τις ρωσικές απαιτήσεις ασφαλείας με συγκεκριμένες εγγυήσεις για την Ευρώπη και την Ουκρανία. Η αμερικανική πρωτοβουλία επιχειρεί να ανοίξει αυτόν τον δρόμο, αλλά οι διαφωνίες για τη συμμετοχή των Ευρωπαίων και για τις δεσμεύσεις που θα πρέπει να αναλάβει η Μόσχα δείχνουν ότι η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει μεγάλη.