Η ενέργεια είναι ο βασικός σύνδεσμος

Η πρόσφατη επιτάχυνση του γενικού πληθωρισμού συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την άνοδο του ενεργειακού κόστους που προκάλεσε η σύγκρουση.

Μια αποκλιμάκωση δεν θα οδηγούσε απαραίτητα άμεσα σε αύξηση των φυσικών ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή. Η αποκατάσταση των εξαγωγών και των μεταφορικών δικτύων χρειάζεται χρόνο.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές, όμως, λειτουργούν πολύ πιο γρήγορα.

Ακόμη και μια αξιόπιστη ένδειξη ότι οι εχθροπραξίες περιορίζονται θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση αποκλιμάκωση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς θα μειωνόταν το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου.

Νέα σήματα για διαπραγματευτική έξοδο

Η αλλαγή αυτή δεν φαίνεται ακόμη άμεση, όμως υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις ότι η σύγκρουση μπορεί να περνά σε μια νέα φάση διαπραγματευτικού αδιεξόδου.

Ο Donald Trump άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία αργότερα μέσα στο έτος, συνδέοντας εμμέσως τις εξελίξεις με τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.

Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν εξετάζει μια νέα διπλωματική προσπάθεια, με πιθανή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας που θα περιλάμβανε περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής πίεσης, των οικονομικών κυρώσεων και του αποκλεισμού.

Το εάν αυτές οι κινήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε πραγματική πρόοδο παραμένει αβέβαιο. Οι προηγούμενες προσπάθειες αποκλιμάκωσης δεν έχουν αποδώσει και η αγορά έχει ήδη αντιμετωπίσει αρκετά «ψευδή ξεκινήματα».

Ωστόσο, αργά ή γρήγορα η σύγκρουση είτε θα τερματιστεί είτε θα περάσει σε μια λιγότερο απειλητική φάση. Όταν αυτό συμβεί, οι επιπτώσεις στον πληθωρισμό θα μπορούσαν να είναι σημαντικές.

Ο χρόνος είναι κρίσιμος για τη Fed

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι όσο καθυστερεί η αποκλιμάκωση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ένα προσωρινό ενεργειακό σοκ να μετατραπεί σε πιο επίμονη πληθωριστική πίεση.

Αυτό φαίνεται να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που οδήγησαν τη Federal Reserve στην πρόσφατη αύξηση του βασικού επιτοκίου, σε μια προσπάθεια να προσαρμόσει προληπτικά τη νομισματική πολιτική σε ένα περιβάλλον όπου οι πληθωριστικές πιέσεις μπορεί να διατηρηθούν για περισσότερο.

Η λογική είναι απλή: εάν το ενεργειακό σοκ παραμείνει προσωρινό, η Fed μπορεί να περιμένει την αποκλιμάκωσή του. Εάν όμως περάσει στις μεταφορές, στο κόστος παραγωγής, στις τιμές αγαθών και τελικά στις μισθολογικές απαιτήσεις, η αντιμετώπισή του γίνεται πολύ πιο δύσκολη.

BlackRock: Ο πληθωρισμός μπορεί να έχει κορυφώσει

Υπάρχουν πάντως και πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις.

Ο Rick Rieder, επικεφαλής επενδύσεων της BlackRock για το παγκόσμιο σταθερό εισόδημα και επικεφαλής της ομάδας παγκόσμιας κατανομής κεφαλαίων, εκτιμά ότι ο πληθωρισμός μπορεί να υποχωρήσει τους επόμενους μήνες.

Σημαντικό μέρος της επιχειρηματολογίας του βασίζεται στην αύξηση της παραγωγικότητας, καθώς οι επιχειρήσεις αξιοποιούν όλο και περισσότερο την τεχνολογία στη διαχείριση εφοδιαστικής αλυσίδας, των αποθεμάτων και των προμηθειών.

Η εκτίμηση είναι ότι ο πληθωρισμός μπορεί να έχει ήδη κορυφώσει και να κινηθεί χαμηλότερα τα επόμενα χρόνια, επιτρέποντας στη Fed να σταματήσει τις αυξήσεις και τελικά να περάσει σε μειώσεις επιτοκίων μέσα στον επόμενο χρόνο περίπου.

Τα μοντέλα δείχνουν αποκλιμάκωση, αλλά αγνοούν τον γεωπολιτικό κίνδυνο

Τα οικονομετρικά μοντέλα για τον δομικό πληθωρισμό δείχνουν επίσης ηπιότερη πορεία τους επόμενους μήνες.

Υπάρχει όμως μια σημαντική αδυναμία: τα καθαρά ποσοτικά μοντέλα δεν μπορούν να ενσωματώσουν εύκολα μια γεωπολιτική μεταβλητή όπως ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν.

Αυτό σημαίνει ότι μια πρόβλεψη για αποκλιμάκωση του πληθωρισμού μπορεί να είναι σωστή υπό κανονικές συνθήκες, αλλά να αποδειχθεί λανθασμένη εάν το ενεργειακό σοκ παραταθεί.

Παράλληλα, τα nowcasts της Cleveland Fed για τον δομικό CPI και τον δομικό PCE δείχνουν ότι οι πληθωριστικές πιέσεις πιθανότατα θα παραμείνουν αυξημένες βραχυπρόθεσμα.

Το ντίζελ αποτελεί νέο πονοκέφαλο

Ένας επιπλέον παράγοντας που δυσκολεύει το σενάριο γρήγορης αποκλιμάκωσης είναι η τιμή του ντίζελ.

Οι τιμές του καυσίμου αυξήθηκαν για τρίτη συνεχόμενη εβδομάδα έως τις 21 Σεπτεμβρίου, καταγράφοντας νέο υψηλό.

Το ντίζελ έχει ιδιαίτερη σημασία για τον πληθωρισμό, καθώς αποτελεί βασικό κόστος μεταφοράς. Η άνοδος των τιμών του μπορεί να περάσει σταδιακά στο κόστος μεταφοράς προϊόντων και στη συνέχεια στις τελικές τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί έναν επιπλέον μηχανισμό μετάδοσης του ενεργειακού σοκ στην οικονομία.

Η συζήτηση για απαγόρευση εξαγωγών

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Trump έθεσε στο τραπέζι ακόμη και την ιδέα περιορισμού ή απαγόρευσης των αμερικανικών εξαγωγών ντίζελ, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επηρεάσει τις εγχώριες τιμές καυσίμων.

Η αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου μέτρου, ωστόσο, παραμένει αμφισβητούμενη.

Μια απαγόρευση θα μπορούσε αρχικά να αυξήσει την εγχώρια προσφορά και να μειώσει τις τιμές. Από την άλλη πλευρά, οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες θα έχαναν μέρος της αγοράς εξαγωγών, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την παραγωγή και την προσφορά σε δεύτερο χρόνο.

Ο υπουργός Εσωτερικών Doug Burgum έχει ήδη επισημάνει ότι ένας περιορισμός των εξαγωγών δεν είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές και ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα σε περιοχές που εξαρτώνται από εισαγωγές καυσίμων.

Το κρίσιμο σενάριο για τις αγορές

Η εξέλιξη του πληθωρισμού τους επόμενους μήνες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εάν το ενεργειακό σοκ θα παραμείνει προσωρινό ή θα αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια.

Εάν η γεωπολιτική ένταση υποχωρήσει, οι αγορές θα μπορούσαν να λάβουν ένα σημαντικό αποπληθωριστικό μήνυμα, ακόμη και πριν αποκατασταθούν πλήρως οι φυσικές ροές ενέργειας.

Εάν όμως η σύγκρουση παραταθεί, αυξάνεται ο κίνδυνος το αρχικό ενεργειακό σοκ να περάσει βαθύτερα στην οικονομία.

Για τη Fed, επομένως, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο υψηλός είναι ο πληθωρισμός σήμερα, αλλά εάν το ενεργειακό σοκ του Ιράν θα παραμείνει προσωρινό ή θα μετατραπεί σε επίμονη πληθωριστική τάση.

Η ανακούφιση μπορεί να έρθει από την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης. Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν μπορεί ακόμη να γνωρίζει με βεβαιότητα πότε και σε ποιο βαθμό.