Παράλληλα, η σχέση αποκτά και καθαρά επιχειρηματική διάσταση. Ισραηλινές εταιρείες έχουν μεταφέρει μέρος των δραστηριοτήτων τους στην Κύπρο, διευκολύνοντας την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά και τις συναλλαγές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Χιλιάδες οικογένειες και χιλιάδες ακίνητα

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται ο ισραηλινός Τύπος, τουλάχιστον 3.000 ισραηλινές οικογένειες κατοικούν πλέον μόνιμα στην Κύπρο, ενώ ο αριθμός τους αυξάνεται κατά αρκετές εκατοντάδες κάθε χρόνο.

Η εικόνα γίνεται ακόμη μεγαλύτερη εάν συνυπολογιστούν όσοι έχουν αγοράσει ακίνητο χωρίς να διαμένουν μόνιμα στο νησί.

Η Israel Hayom έχει αναφέρει ότι περίπου 20.000 Ισραηλινοί διαθέτουν ακίνητο στην Κύπρο, χωρίς να βρίσκονται εκεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Τα επίσημα στοιχεία του κυπριακού Κτηματολογίου που κατατέθηκαν στη Βουλή δίνουν μια πιο συγκεκριμένη εικόνα για τις συναλλαγές. Μόνο στις επαρχίες Λάρνακας, Πάφου και Λεμεσού καταγράφηκαν την περίοδο 2021-2024 συνολικά 3.851 μεταβιβάσεις και πωλητήρια ακινήτων που συνδέονται με Ισραηλινούς αγοραστές.

Η τάση, συνεπώς, δεν αφορά μόνο την αγορά μιας εξοχικής κατοικίας. Δημιουργείται σταδιακά μια αγορά με μόνιμα χαρακτηριστικά, η οποία επεκτείνεται από τις κατοικίες και τα οικόπεδα μέχρι τις τουριστικές αναπτύξεις και τις υποδομές.

Από τις κατοικίες στις μεγάλες επενδύσεις

Το ισραηλινό αποτύπωμα στην κυπριακή αγορά ακινήτων δεν περιορίζεται στις ιδιωτικές αγορές.

Σημαντική παρουσία έχει ο ξενοδοχειακός όμιλος Fattal, με επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ σε ξενοδοχειακές μονάδες σε Λεμεσό, Πάφο και Λάρνακα.

Στη Λάρνακα, επενδυτές ισραηλινών συμφερόντων συνδέονται επίσης με την ανάπλαση του ιστορικού Palm Beach, επένδυση άνω των 110 εκατ. ευρώ, αλλά και με το σχέδιο Aqua Residences, ύψους περίπου 40 εκατ. ευρώ, που προβλέπει δύο 15ώροφους πύργους στην παραλιακή ζώνη.

Στην Πάφο προωθείται παράλληλα μεγάλη ξενοδοχειακή ανάπτυξη ισραηλινών συμφερόντων, ενώ στην επαρχία Λεμεσού ισραηλινός επενδυτής έχει παρουσιάσει σχέδιο για την αναβίωση του εγκαταλελειμμένου χωριού Τρόζενα.

Το συγκεκριμένο σχέδιο περιλαμβάνει την αποκατάσταση περίπου 60 κατοικιών, τουριστικές υποδομές, κατασκηνωτικό χώρο και οινοποιείο.

Η επένδυση, ωστόσο, βρίσκεται στο επίκεντρο αντιδράσεων, καθώς αφορά περιοχή ενταγμένη στο δίκτυο Natura 2000 και έχει αποτελέσει αντικείμενο έρευνας των αρμόδιων αρχών μετά την έναρξη μέρους των εργασιών χωρίς τις απαιτούμενες πολεοδομικές και οικοδομικές άδειες.

Μια κοινότητα που αποκτά τις δικές της υποδομές

Ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της νέας πραγματικότητας είναι ότι η παρουσία των Ισραηλινών στην Κύπρο αρχίζει να αποκτά χαρακτηριστικά μόνιμης κοινότητας.

Στη Λάρνακα, τη Λεμεσό και την Πάφο έχουν αναπτυχθεί εστιατόρια με προϊόντα και υπηρεσίες κοσέρ, χώροι λατρείας, επιχειρήσεις και άλλες δραστηριότητες που απευθύνονται στην ισραηλινή κοινότητα.

Η εβραϊκή γλώσσα είναι πλέον περισσότερο ορατή στον δημόσιο χώρο, ενώ έχουν εμφανιστεί ακόμη και πολιτικές διαφημίσεις που απευθύνονται σε Ισραηλινούς ψηφοφόρους που βρίσκονται στο νησί.

Το πιο χαρακτηριστικό ίσως παράδειγμα είναι η σχεδιαζόμενη δημιουργία ιδιωτικού εβραϊκού σχολείου στα Πολεμίδια της Λεμεσού.

Η επένδυση ξεπερνά τα 50 εκατ. ευρώ και προβλέπει δυνατότητα φιλοξενίας έως και 1.500 μαθητών.

Η δημιουργία μιας τέτοιας εκπαιδευτικής υποδομής αποτελεί ένδειξη ότι μέρος της ισραηλινής παρουσίας δεν αντιμετωπίζει πλέον την Κύπρο μόνο ως δεύτερη κατοικία ή επενδυτικό προορισμό, αλλά ως τόπο μακροχρόνιας εγκατάστασης.

Το συγκεκριμένο σχέδιο έχει πάντως προκαλέσει αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία, κυρίως λόγω των κυκλοφοριακών προβλημάτων στην περιοχή και της διαδικασίας αδειοδότησης και διαβούλευσης.

Από την οικονομία στην πολιτική αντιπαράθεση

Η αυξανόμενη παρουσία ισραηλινών κεφαλαίων και αγοραστών έχει πλέον μετατραπεί και σε πολιτικό ζήτημα στην Κύπρο.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ευρύτερο ερώτημα για την αγορά κυπριακής γης από πολίτες τρίτων χωρών, με το ισραηλινό ενδιαφέρον να αποτελεί μία από τις βασικές αφορμές της συζήτησης.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ Στέφανος Στεφάνου έχει εκφράσει ανησυχίες για την έκταση των πωλήσεων γης σε ξένους αγοραστές και έχει αναφερθεί ειδικά στην περίπτωση Ισραηλινών επενδυτών και στη δημιουργία οικιστικών περιοχών με δικές τους υποδομές.

Από την πλευρά του, ο ευρωβουλευτής και επικεφαλής της Άμεσης Δημοκρατίας Φειδίας Παναγιώτου έχει διατυπώσει ακόμη πιο έντονες θέσεις, υποστηρίζοντας ότι η αυξημένη παρουσία ισραηλινών κεφαλαίων δημιουργεί υπερβολική οικονομική εξάρτηση.

Οι συγκεκριμένες τοποθετήσεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από την ισραηλινή πλευρά. Ο πρέσβης του Ισραήλ στην Κύπρο Ορέν Ανόλικ έχει απορρίψει την εικόνα υπερβολικής ισραηλινής επιρροής, υποστηρίζοντας ότι οι Ισραηλινοί που ζουν και δραστηριοποιούνται στην Κύπρο αποτελούν πλέον τμήμα του κοινωνικού και οικονομικού ιστού του νησιού.

Παράλληλα, έχει προειδοποιήσει ότι η στοχοποίηση μιας συγκεκριμένης εθνικότητας με όρους «ξένης οικονομικής δύναμης» μπορεί να ενισχύσει στερεότυπα και τον αντισημιτισμό.

Η Βουλή εξετάζει περιορισμούς

Η συζήτηση έχει πλέον περάσει και στο θεσμικό επίπεδο.

Στην Κυπριακή Βουλή βρίσκονται προτάσεις νόμου από το ΑΚΕΛ και τον ΔΗΣΥ για την επιβολή περιορισμών στην απόκτηση γης από πολίτες χωρών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μία από αυτές έχει καταθέσει ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Νίκος Γεωργίου, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι η αγορά γης από αλλοδαπούς έχει λάβει τα τελευταία χρόνια διαστάσεις που επηρεάζουν τις αξίες των ακινήτων και τη δημογραφική σύνθεση, θέτοντας σε ορισμένες περιπτώσεις και ζητήματα εθνικής ασφάλειας.

Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος για την Κύπρο, καθώς το νησί έχει ήδη την εμπειρία της προηγούμενης μεγάλης εισροής ξένων κεφαλαίων, κυρίως από τη Ρωσία, και των πολιτικών και οικονομικών συνεπειών που αυτή δημιούργησε.

Το νέο κυπριακό real estate

Το ενδιαφέρον των Ισραηλινών δεν σημαίνει από μόνο του ότι η κυπριακή αγορά ακινήτων περνά υπό τον έλεγχο μιας συγκεκριμένης ξένης εθνικότητας. Δείχνει όμως ότι η Κύπρος έχει εξελιχθεί σε έναν σημαντικό προορισμό για ισραηλινό κεφάλαιο, κατοικία και επιχειρηματική δραστηριότητα.

Το ενδιαφέρον εκτείνεται πλέον σε ολόκληρη την αλυσίδα της αγοράς: κατοικίες, γη, ξενοδοχεία, τουριστικές αναπτύξεις, επιχειρήσεις και εκπαιδευτικές υποδομές.

Το κρίσιμο ερώτημα για την Κύπρο είναι πλέον πώς θα διαχειριστεί αυτή την εισροή επενδύσεων. Από τη μία πλευρά, δημιουργούνται νέα κεφάλαια, θέσεις εργασίας και ανάπτυξη στην αγορά ακινήτων και στον τουρισμό. Από την άλλη, αυξάνονται οι ανησυχίες για τις τιμές της γης, τη συγκέντρωση ιδιοκτησίας, τις υποδομές και τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στη φυσιογνωμία συγκεκριμένων περιοχών.

Η εξέλιξη της ισραηλινής παρουσίας θα αποτελέσει, επομένως, ένα από τα σημαντικά τεστ για το κυπριακό μοντέλο προσέλκυσης ξένων επενδύσεων: κατά πόσο μπορεί να αξιοποιήσει τα νέα κεφάλαια χωρίς να δημιουργήσει νέες ανισορροπίες στην αγορά ακινήτων και στην κοινωνία.