Την ίδια στιγμή, παραδοσιακοί κλάδοι με έντονη παρουσία μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, όπως η αγροδιατροφή, η κλωστοϋφαντουργία και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες πιέσεις.

Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι ιδιαίτερα θετική. Η χώρα συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που κατέγραψαν τις υψηλότερες αυξήσεις της πραγματικής Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας των ΜμΕ το 2025 και αναμένεται να διατηρήσει ισχυρή δυναμική και το 2026.

Οι ΜμΕ παραμένουν η ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να αποτελούν τον βασικό κορμό της ευρωπαϊκής επιχειρηματικότητας. Αντιπροσωπεύουν το 99,8% του συνόλου των επιχειρήσεων στην ΕΕ, το 63,7% της απασχόλησης και το 51,7% της συνολικής προστιθέμενης αξίας το 2025.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των πολύ μικρών επιχειρήσεων, δηλαδή εκείνων που απασχολούν λιγότερους από 10 εργαζομένους. Αποτελούν το 94,5% του συνόλου των επιχειρήσεων, απασχολούν το 30,4% των εργαζομένων και δημιουργούν το 20,5% της συνολικής προστιθέμενης αξίας.

Παρά το μικρό τους μέγεθος, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις εμφανίζουν και ιδιαίτερα υψηλή δυναμική. Κατά την περίοδο 2021-2026 παρουσιάζουν υψηλότερους ρυθμούς αύξησης της προστιθέμενης αξίας σε σχέση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, γεγονός που επιβεβαιώνει τον καθοριστικό τους ρόλο στη δημιουργία νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Η πραγματική ΑΠΑ των ευρωπαϊκών ΜμΕ αυξήθηκε κατά 2,5% το 2025, ανακάμπτοντας από τη μικρή υποχώρηση του 2024. Για το 2026 προβλέπεται επιτάχυνση στο 2,9%.

Παράλληλα, η απασχόληση στις ΜμΕ αυξήθηκε κατά 1% το 2025 και αναμένεται να ενισχυθεί κατά 1,1% το 2026, ενώ ο αριθμός των ΜμΕ αυξήθηκε κατά 1,8% το 2025, κυρίως λόγω της δημιουργίας νέων πολύ μικρών επιχειρήσεων.

Η εικόνα αυτή συνδέεται με την ενίσχυση των επενδύσεων, την αξιοποίηση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αλλά και τη σταδιακή αποκλιμάκωση του κόστους χρηματοδότησης.

Οι κλάδοι που αλλάζουν το μοντέλο ανάπτυξης

Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά την κλαδική σύνθεση της ανάπτυξης.

Οι ΜμΕ εξακολουθούν να έχουν κυρίαρχη παρουσία στις κατασκευές, στον τουρισμό, στην κλωστοϋφαντουργία, στο λιανικό εμπόριο και στο οικοσύστημα εγγύτητας, κοινωνικής οικονομίας και πολιτικής προστασίας.

Στις κατασκευές, οι ΜμΕ δημιουργούν το 72% της συνολικής πραγματικής ΑΠΑ του κλάδου, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στον τουρισμό ανέρχεται σε 65%, στην κλωστοϋφαντουργία σε 60% και στο λιανικό εμπόριο σε 59%.

Ωστόσο, η κυριαρχία ενός κλάδου σε επίπεδο συμμετοχής των ΜμΕ δεν σημαίνει ότι αυτός είναι και ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος.

Το 2025, οι υψηλότεροι ρυθμοί αύξησης της πραγματικής ΑΠΑ καταγράφηκαν στις πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες, με 4,5%, στο οικοσύστημα εγγύτητας, κοινωνικής οικονομίας και πολιτικής προστασίας με 4,4%, στην υγεία και τον τουρισμό με 3,1% και στο ψηφιακό οικοσύστημα με 2,4%.

Αντίθετα, υποχώρηση καταγράφηκε στην αγροδιατροφή, στα ηλεκτρονικά, στις ενεργοβόρες βιομηχανίες και στην κλωστοϋφαντουργία.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που δείχνει ότι το ευρωπαϊκό μοντέλο ανάπτυξης των ΜμΕ μετατοπίζεται σταδιακά από δραστηριότητες έντασης εργασίας και χαμηλότερης προστιθέμενης αξίας προς τομείς που στηρίζονται περισσότερο στη γνώση, στην τεχνολογία και στις υπηρεσίες.

Το 2026 φέρνει ΑΠΕ, ψηφιακό μετασχηματισμό και άμυνα

Οι προοπτικές για το 2026 είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσες.

Η συνολική ανάκαμψη αναμένεται να διευρυνθεί, καθώς όλα τα βιομηχανικά οικοσυστήματα προβλέπεται να επιστρέψουν σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι ΑΠΕ, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η αεροδιαστημική και η άμυνα. Πρόκειται για τομείς στους οποίους οι μεγάλες επιχειρήσεις εξακολουθούν να έχουν μεγαλύτερο βάρος, αλλά οι ΜμΕ αναμένεται να εμφανίσουν υψηλότερους ρυθμούς αύξησης της προστιθέμενης αξίας.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μελλοντική ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Οι ΜμΕ καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον όπου η ψηφιοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη, η πράσινη μετάβαση και οι νέες τεχνολογίες θα αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της παραγωγικής διαδικασίας.

Η παραγωγικότητα αναδεικνύεται έτσι σε κρίσιμο παράγοντα. Η αύξηση της απασχόλησης από μόνη της δεν αρκεί. Η Ευρώπη χρειάζεται ΜμΕ που παράγουν περισσότερη αξία ανά εργαζόμενο, επενδύουν σε τεχνολογία και αποκτούν πρόσβαση σε μεγαλύτερες αγορές.

Η Ελλάδα στους πρωταγωνιστές της Ευρώπης

Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα εμφανίζει αξιοσημείωτα ισχυρή θέση.

Το 2025 η χώρα συγκαταλέγεται μεταξύ των οικονομιών με τις υψηλότερες αυξήσεις της πραγματικής ΑΠΑ των ΜμΕ, μαζί με την Ιρλανδία, τη Σλοβενία, την Τσεχία και τη Μάλτα.

Στον αντίποδα, υποχώρηση καταγράφηκε σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Γερμανία και η Λετονία.

Για το 2026, η Πολωνία αναμένεται να εμφανίσει την ισχυρότερη ανάπτυξη, ενώ η Τσεχία και η Ελλάδα αναμένεται να διατηρήσουν ιδιαίτερα υψηλή δυναμική.

Η επίδοση της Ελλάδας έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς έρχεται μετά από μια πολυετή περίοδο κατά την οποία οι μικρές επιχειρήσεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με διαδοχικές κρίσεις: την κρίση χρέους, την πανδημία, την ενεργειακή κρίση, τον υψηλό πληθωρισμό και την απότομη άνοδο του κόστους χρηματοδότησης.

Η σημερινή εικόνα δείχνει ότι σημαντικό μέρος του επιχειρηματικού τομέα έχει πλέον προσαρμοστεί σε ένα νέο περιβάλλον και επωφελείται από την ισχυρότερη οικονομική δραστηριότητα, τις επενδύσεις και την εισροή ευρωπαϊκών πόρων.

Η νέα γεωγραφία των ΜμΕ

Η ευρωπαϊκή εικόνα, πάντως, παραμένει κατακερματισμένη.

Οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών εξακολουθούν να είναι μεγάλες, ακόμη και μεταξύ οικονομιών με παρόμοια χαρακτηριστικά ή γεωγραφική γειτνίαση.

Οι επιδόσεις επηρεάζονται από τη δομή κάθε οικονομίας, την τεχνολογική ένταση της παραγωγής, την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, το επίπεδο των επενδύσεων και, κυρίως, από το επιχειρηματικό περιβάλλον.

Έτσι, ενώ το 2026 αναμένεται γενικευμένη βελτίωση της δραστηριότητας των ΜμΕ, η σύγκλιση μεταξύ των κρατών παραμένει περιορισμένη.

Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη δεν κινείται με μία ενιαία ταχύτητα. Ορισμένες οικονομίες έχουν ήδη περάσει σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, βασισμένο στην τεχνολογία, στις υπηρεσίες και στις επενδύσεις, ενώ άλλες εξακολουθούν να εξαρτώνται περισσότερο από παραδοσιακούς κλάδους που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες πιέσεις.

Το μεγάλο στοίχημα είναι η παραγωγικότητα

Η επόμενη φάση ανάπτυξης των ευρωπαϊκών ΜμΕ δεν θα κριθεί μόνο από την αύξηση του αριθμού των επιχειρήσεων ή των εργαζομένων.

Το κρίσιμο ζητούμενο είναι η παραγωγικότητα.

Η ψηφιακή και πράσινη μετάβαση, η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, η πρόσβαση σε χρηματοδότηση και η δημιουργία ενός αποτελεσματικότερου επιχειρηματικού περιβάλλοντος θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό ποιες ΜμΕ θα μπορέσουν να αναπτυχθούν ταχύτερα.

Για την Ελλάδα, η ισχυρή επίδοση των ΜμΕ αποτελεί σημαντική ευκαιρία, αλλά δεν πρέπει να θεωρηθεί δεδομένη. Η διατήρηση της δυναμικής θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η σημερινή ανάπτυξη θα μετατραπεί σε μεγαλύτερες επενδύσεις, υψηλότερη παραγωγικότητα και σταδιακή μετάβαση σε δραστηριότητες μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας.

Το γεγονός ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη μεταξύ των πρωταγωνιστών της Ευρώπης στις επιδόσεις των ΜμΕ το 2025 και στις προβλέψεις για το 2026 είναι θετικό. Το επόμενο βήμα, όμως, είναι οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις να περάσουν από την ανάκαμψη στη διατηρήσιμη μεγέθυνση, αξιοποιώντας την τεχνολογία, τους ευρωπαϊκούς πόρους και τις νέες ευκαιρίες που δημιουργούνται σε ΑΠΕ, ψηφιακές υπηρεσίες, τουρισμό, υγεία, άμυνα και άλλους τομείς υψηλής ανάπτυξης.