Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται πλέον στην ενεργειακή κλάση των ακινήτων. Ο κ. Μοσχονάς υποστήριξε ότι η υποχρεωτική ενεργειακή αναβάθμιση θα αλλάξει δραστικά τις αποτιμήσεις, με τα ακίνητα υψηλής ενεργειακής απόδοσης να αποκτούν σημαντικό premium και τα μη αναβαθμισμένα να πιέζονται έντονα σε αξία. Όπως σημείωσε, μέχρι το τέλος της δεκαετίας δύο παρόμοια διαμερίσματα στην ίδια πολυκατοικία μπορεί να παρουσιάζουν διαφορά αξίας ακόμη και άνω του 30%, αποκλειστικά λόγω ενεργειακών και τεχνολογικών χαρακτηριστικών.

Οι κατηγορίες ακινήτων που θα ξεχωρίσουν

Σύμφωνα με τον ίδιο, πέντε κατηγορίες ακινήτων αναμένεται να κυριαρχήσουν έως το 2030:

ενεργειακά αναβαθμισμένες κατοικίες υψηλής κλάσης,

logistics και βιομηχανικά ακίνητα,

data centers,

senior living και co-living projects,

ποιοτικά τουριστικά και mixed-use ακίνητα.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα data centers, τα οποία χαρακτήρισε από τις πιο υποτιμημένες κατηγορίες ακινήτων σήμερα, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα διαθέτει στρατηγικά πλεονεκτήματα λόγω ενεργειακής θέσης και τηλεπικοινωνιακών υποδομών.

Οι περιοχές με προοπτικές ανόδου

Ως περιοχές με σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης ανέφερε κυρίως ζώνες γύρω από τις νέες επεκτάσεις του μετρό στην Αττική, όπως οι άξονες προς Ίλιον, Αγία Μαρίνα και Βάρη–Κορωπί. Εκτίμησε μάλιστα ότι οι τιμές κοντά στους νέους σταθμούς θα μπορούσαν να ενισχυθούν κατά 8%-10%.

Παράλληλα, στάθηκε στα δυτικά προάστια της Αθήνας, τα οποία θεωρεί ακόμη υποτιμημένα, αλλά και σε πόλεις όπως η Πάτρα, τα Ιωάννινα, η Καλαμάτα και ο Βόλος, όπου η παρουσία πανεπιστημίων και οι σχετικά προσιτές τιμές δημιουργούν προοπτικές ανάπτυξης.

Στα νησιά, η επενδυτική προσοχή φαίνεται να μετατοπίζεται από υπερκορεσμένους προορισμούς όπως η Μύκονος και η Σαντορίνη προς πιο ώριμες και ισορροπημένες αγορές, όπως η Πάρος, η Νάξος, η Σύρος και περιοχές του Ιονίου.

Η στεγαστική κρίση και η έλλειψη προσφοράς

Ο κ. Μοσχονάς απέδωσε τη συνεχιζόμενη άνοδο των ενοικίων στη σοβαρή ανισορροπία ανάμεσα σε προσφορά και ζήτηση, η οποία συσσωρεύτηκε τα τελευταία χρόνια. Η αυξημένη ζήτηση από εργαζόμενους, φοιτητές, ξένους κατοίκους και digital nomads συνδυάστηκε με τη μείωση της διαθέσιμης προσφοράς, καθώς μεγάλο μέρος κατοικιών παραμένει κλειστό ή έχει στραφεί προς τη βραχυχρόνια μίσθωση.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, χιλιάδες διαμερίσματα παραμένουν ανεκμετάλλευτα εξαιτίας γραφειοκρατικών εκκρεμοτήτων, κληρονομικών υποθέσεων αλλά και φόβου των ιδιοκτητών απέναντι στους κακοπληρωτές.

Για τον λόγο αυτό πρότεινε τη δημιουργία μηχανισμού «εγγυημένου ενοικίου», μέσω του οποίου το Δημόσιο θα διασφαλίζει την είσπραξη των ενοικίων για όσους ιδιοκτήτες επαναφέρουν κλειστά ακίνητα στην αγορά.

Airbnb και στεγαστική πολιτική

Αναφερόμενος στη βραχυχρόνια μίσθωση, υποστήριξε ότι η επίδρασή της είναι σύνθετη. Από τη μία πλευρά ενίσχυσε το εισόδημα μικρών ιδιοκτητών και αναζωογόνησε τοπικές οικονομίες, από την άλλη όμως περιόρισε τη διαθεσιμότητα κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση σε περιοχές υψηλής ζήτησης.

Όπως τόνισε, το ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να υπάρχει ή όχι Airbnb, αλλά πού και με ποιους κανόνες. Υποστήριξε μάλιστα ότι τα οριζόντια μέτρα δεν αποτελούν λύση και πως απαιτείται χωρική διαφοροποίηση ανά περιοχή.

Παράλληλα, άσκησε κριτική στη στεγαστική πολιτική των τελευταίων ετών, σημειώνοντας ότι δόθηκε υπερβολική έμφαση στην ενίσχυση της ζήτησης μέσω επιδοτήσεων και δανείων, χωρίς αντίστοιχη αύξηση της προσφοράς κατοικιών, γεγονός που τελικά τροφοδότησε περαιτέρω την άνοδο των τιμών.

Γραφειοκρατία και επενδυτικά εμπόδια

Παρότι αναγνώρισε ότι η ψηφιοποίηση έχει μειώσει αρκετές καθυστερήσεις, επισήμανε ότι η γραφειοκρατία εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για νέες επενδύσεις. Όπως εξήγησε, οι επενδυτές συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν μεγάλες καθυστερήσεις λόγω εμπλοκής πολλών υπηρεσιών και έλλειψης ουσιαστικής διασύνδεσης μεταξύ τους.

Τόνισε επίσης ότι η συνεχής αλλαγή κανονισμών και πολεοδομικών δεδομένων δημιουργεί αβεβαιότητα στην αγορά και δυσκολεύει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Το real estate του 2030

Κλείνοντας, ο κ. Μοσχονάς εκτίμησε ότι μέχρι το 2030 η αγορά ακινήτων θα έχει αλλάξει πλήρως χαρακτήρα. Η αξία ενός ακινήτου δεν θα εξαρτάται μόνο από την τοποθεσία του, αλλά κυρίως από την ενεργειακή του συμπεριφορά, τις τεχνολογικές δυνατότητες και την ποιότητα ζωής που προσφέρει.

Παράλληλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη αναμένεται να μεταμορφώσει ολόκληρο το οικοσύστημα του real estate, από την αποτίμηση και τη διαχείριση ακινήτων μέχρι τη συντήρηση και την αγοραστική εμπειρία.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, το real estate μετατρέπεται σταδιακά από μια απλή αγορά αγοραπωλησιών σε έναν σύγχρονο κλάδο τεχνολογίας και εξειδικευμένων υπηρεσιών.