Η Ελλάδα στο επίκεντρο της μεγαλύτερης αναβάθμισης

Η ελληνική πιστοληπτική αξιολόγηση έχει βελτιωθεί κατά 9 έως 13 βαθμίδες από την περίοδο της κρίσης, μία από τις εντυπωσιακότερες αναβαθμίσεις κρατικού εκδότη στον ανεπτυγμένο κόσμο.

Η DBRS πρόσφατα έδωσε θετικές προοπτικές στην αξιολόγηση ΒΒΒ της Ελλάδας, επικαλούμενη τη διατήρηση της πτωτικής πορείας του δημόσιου χρέους. Παράλληλα, στις 18 Σεπτεμβρίου η Αθήνα έχει προγραμματισμένες αξιολογήσεις από τη Moody’s και τη Scope Ratings.

Η αγορά, πάντως, έχει ήδη προεξοφλήσει σε σημαντικό βαθμό την πρόοδο της χώρας. Η Morgan Stanley θεωρεί ότι οι επόμενες ουσιαστικές αναβαθμίσεις πιθανότατα θα πρέπει να περιμένουν έως το 2027.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η Ελλάδα έχει πλέον μετακινηθεί σε μία εντελώς διαφορετική κατηγορία από εκείνη στην οποία βρισκόταν πριν από μία δεκαπενταετία.

Από αποδόσεις 7,5% σε αποδόσεις χαμηλότερες της Γαλλίας

Η αλλαγή αποτυπώνεται με τον πιο καθαρό τρόπο στις αγορές ομολόγων.

Στα τέλη του 2011, οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων της Ελλάδας, της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας, της Ιταλίας και της Ισπανίας βρίσκονταν κοντά στο 7,5%, καθώς οι αγορές αμφισβητούσαν ευθέως τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών τους.

Σήμερα η εικόνα είναι σχεδόν αντίστροφη.

Οι αποδόσεις των πρώην PIGS έχουν υποχωρήσει σημαντικά και βρίσκονται σε αρκετές περιπτώσεις κάτω από την αντίστοιχη απόδοση της Γαλλίας. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η Ιρλανδία κινείται περίπου στο 3,5%, η Πορτογαλία στο 3,7%, η Ισπανία κοντά στο 3,8%, ενώ Ελλάδα και Ιταλία βρίσκονται πάνω από το 4%.

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή την ίδια στιγμή τα γερμανικά ομόλογα δέχονται πιέσεις και η απόδοση του 10ετούς Bund έχει ανέλθει σε επίπεδα που δεν είχαν καταγραφεί από το 2011.

Έτσι, η άλλοτε «περιφέρεια» της Ευρωζώνης εμφανίζεται πλέον σε ορισμένες περιπτώσεις πιο ελκυστική από χώρες που θεωρούνταν ο πυρήνας της νομισματικής ένωσης.

Η Ελλάδα έχει κάνει το μεγαλύτερο άλμα στο χρέος

Η δημοσιονομική μεταμόρφωση δεν είναι ίδια σε όλες τις χώρες των PIGS, όμως η Ελλάδα ξεχωρίζει.

Το ελληνικό δημόσιο χρέος είχε εκτοξευθεί πάνω από το 209% του ΑΕΠ το 2020, στο αποκορύφωμα της πανδημίας. Έκτοτε ακολούθησε μία από τις ταχύτερες αποκλιμακώσεις στον ανεπτυγμένο κόσμο και εκτιμάται ότι έχει υποχωρήσει περίπου στο 137% του ΑΕΠ το 2026.

Η βελτίωση δεν περιορίζεται στον λόγο χρέους προς ΑΕΠ. Η Ελλάδα έχει επιστρέψει σε διαδοχικά πρωτογενή πλεονάσματα, εμφανίζει ισχυρότερη ανάπτυξη από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης και έχει αποκτήσει ξανά πρόσβαση στις αγορές με όρους που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθούν.

Η εικόνα αυτή εξηγεί και γιατί οι οίκοι αξιολόγησης έχουν αλλάξει ριζικά τη στάση τους απέναντι στη χώρα.

Ιρλανδία: το πιο εντυπωσιακό χρέος ως προς το ΑΕΠ

Η Ιρλανδία έχει παρουσιάσει ακόμη μεγαλύτερη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, αν και για διαφορετικούς λόγους.

Η ισχυρή παρουσία πολυεθνικών και οι τεράστιες επενδύσεις ξένων εταιρειών έχουν ενισχύσει σημαντικά το ονομαστικό ΑΕΠ, με αποτέλεσμα ο λόγος του χρέους να μειωθεί από περίπου 120% το 2012 σε λίγο πάνω από 30% σήμερα.

Πρόκειται για μία εξαιρετικά εντυπωσιακή μεταβολή, η οποία όμως δεν είναι απόλυτα συγκρίσιμη με την ελληνική περίπτωση, καθώς μεγάλο μέρος της ιρλανδικής ανάπτυξης συνδέεται με τη δραστηριότητα πολυεθνικών εταιρειών.

Η Πορτογαλία έχει επίσης πραγματοποιήσει σημαντική πρόοδο, ενώ η Ισπανία ακολουθεί πιο σταθερή αλλά λιγότερο θεαματική πορεία.

Η Ιταλία αποτελεί τη μεγάλη εξαίρεση

Η μεγάλη εξαίρεση στην ομάδα των πρώην PIGS είναι η Ιταλία.

Η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το πρόβλημα του εξαιρετικά υψηλού χρέους σε συνδυασμό με επίμονα χαμηλή ανάπτυξη. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ έχει αυξηθεί από το 2024 και πλέον έχει ξεπεράσει τα επίπεδα του 2011.

Μάλιστα, η Ιταλία αναμένεται να ξεπεράσει την Ελλάδα και να καταστεί φέτος η χώρα με το υψηλότερο χρέος στην Ευρωζώνη.

Αυτό εξηγεί και γιατί η πιστοληπτική της αναβάθμιση είναι πολύ πιο περιορισμένη σε σχέση με την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία. Οι μεγάλοι οίκοι έχουν αυξήσει την αξιολόγηση της Ιταλίας μόλις κατά μία ή δύο βαθμίδες από την περίοδο της κρίσης.

Οι «καλοί μαθητές» δεν είναι πλέον αυτοί που ήταν

Η μεγαλύτερη ανατροπή βρίσκεται ίσως στη σύγκριση με τον ευρωπαϊκό πυρήνα.

Για χρόνια, Γερμανία και Γαλλία αποτελούσαν το σημείο αναφοράς για την ασφάλεια των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Σήμερα, όμως, οι αγορές αμφισβητούν περισσότερο τη δημοσιονομική δυναμική των δύο μεγαλύτερων οικονομιών της Ευρωζώνης.

Η αύξηση των δημοσιονομικών αναγκών, οι υψηλότερες αμυντικές δαπάνες, οι αυξημένες ανάγκες επενδύσεων και η άνοδος του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους έχουν αλλάξει το τοπίο.

Την ίδια ώρα, οι πρώην «προβληματικές» οικονομίες έχουν επωφεληθεί από χρόνια δημοσιονομικής προσαρμογής, ισχυρότερη ανάπτυξη και σημαντική βελτίωση της αξιοπιστίας τους.

Η ειρωνεία είναι ότι η αγορά ομολόγων, η οποία πριν από 15 χρόνια τιμωρούσε τις χώρες της περιφέρειας με τεράστια ασφάλιστρα κινδύνου, σήμερα επιβραβεύει ακριβώς εκείνες που κατάφεραν να μειώσουν το χρέος και να αποκαταστήσουν τη δημοσιονομική τους αξιοπιστία.

Η νέα πραγματικότητα για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η χώρα δεν είναι πλέον ο «αδύναμος κρίκος» της Ευρωζώνης. Έχει περάσει από μία περίοδο κατά την οποία η βιωσιμότητα του χρέους της αποτελούσε υπαρξιακό ζήτημα, σε μία περίοδο όπου οι αγορές αξιολογούν πλέον την ελληνική οικονομία με κριτήρια πολύ πιο κοντά σε εκείνα των ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών οικονομιών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κίνδυνοι έχουν εξαφανιστεί. Το ελληνικό χρέος παραμένει υψηλό ως ποσοστό του ΑΕΠ και η άνοδος των διεθνών αποδόσεων δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον για όλες τις κυβερνήσεις.

Η μεγάλη διαφορά είναι ότι σήμερα η Ελλάδα αντιμετωπίζει αυτή την παγκόσμια αναταραχή από μια πολύ ισχυρότερη θέση.

Και αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη ανατροπή από την εποχή της κρίσης χρέους: οι χώρες που κάποτε θεωρούνταν οι «παρίες» της Ευρώπης έχουν σε μεγάλο βαθμό μετατραπεί σε success stories των αγορών ομολόγων, ενώ ορισμένες από τις χώρες που θεωρούνταν οι απόλυτοι «ήρωες» αντιμετωπίζουν πλέον τις μεγαλύτερες προκλήσεις της τελευταίας δεκαπενταετίας.