Η παγκόσμια οικονομία εμφανίζεται πλέον πιο ευάλωτη σε νέους κραδασμούς στην πλευρά της προσφοράς. Τα διεθνή αποθέματα πετρελαίου έχουν περιοριστεί κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ενώ η παγκόσμια παραγωγή αναμένεται να μειωθεί κατά 5,2% το 2026. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πτώση των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών, εάν εξαιρεθεί η περίοδος της παγκόσμιας ύφεσης του 2020.

«Οι αγορές εμπορευμάτων δέχονται ταυτόχρονα πολλαπλά ισχυρά πλήγματα», δήλωσε ο Αϊχάν Κοσέ, αναπληρωτής επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας, επισημαίνοντας ότι το υψηλότερο ενεργειακό κόστος και οι διαταραχές στο εμπόριο ενισχύουν τις τιμές σε ένα ευρύ φάσμα προϊόντων. Όπως προειδοποίησε, οι εξελίξεις αυτές απειλούν να επιδεινώσουν τον πληθωρισμό, την επισιτιστική ανασφάλεια και τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης.

Η έκθεση δημοσιεύθηκε δύο ημέρες πριν από τη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών των 20 μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου στην Ατλάντα της Τζόρτζια, όπου αναμένεται να συζητηθούν οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία.

Ο Κοσέ υπογράμμισε ότι βασική προτεραιότητα της Παγκόσμιας Τράπεζας είναι η προστασία των φτωχότερων πληθυσμών και η στήριξη των χωρών χαμηλού εισοδήματος, οι οποίες αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένες πιέσεις λόγω του υψηλού δημόσιου χρέους.

Ενέργεια: Άνοδος 32% και πετρέλαιο στα 92 δολάρια

Οι παγκόσμιες τιμές ενέργειας αυξήθηκαν κατά 32% το 2026, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η υποχώρηση της παραγωγής πετρελαίου αναμένεται να διατηρήσει τις τιμές σε υψηλά επίπεδα, με το Brent να προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στα 92 δολάρια το βαρέλι για το σύνολο του έτους.

Οι πιέσεις θα ήταν ακόμη μεγαλύτερες εάν δεν αναμενόταν παράλληλη μείωση της ζήτησης πετρελαίου κατά 2,5% μέσα στο 2026. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, πρόκειται για την τρίτη μεγαλύτερη πτώση που έχει καταγραφεί, μετά την κατάρρευση της ζήτησης κατά την πανδημία του 2020 και την πετρελαϊκή κρίση του 1980.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών στην κατανάλωση, χωρίς ωστόσο να εξαλείφει τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων σε περίπτωση περαιτέρω περιορισμού της προσφοράς.

Τρόφιμα: Κίνδυνος νέας έξαρσης των τιμών

Οι τιμές των αγροτικών εμπορευμάτων αναμένεται να αυξηθούν κατά λίγο περισσότερο από 10% το 2026, κυρίως εξαιτίας των προβλημάτων στις μεταφορές σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας λόγω του πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.

Για το 2027 προβλέπεται νέα άνοδος άνω του 7%, με τη συνολική αύξηση των τιμών των αγροτικών εμπορευμάτων στη διετία να πλησιάζει το 18%.

Οι κίνδυνοι για την αγορά τροφίμων θα ενταθούν εάν συνδυαστούν δυσμενείς καιρικές συνθήκες και νέες γεωπολιτικές αναταράξεις. Σε ένα ακραίο σενάριο, το οποίο περιλαμβάνει ένα Ελ Νίνιο πρωτοφανούς έντασης, νέες διαταραχές στις εξαγωγές σιτηρών από τη Μαύρη Θάλασσα, κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή και συνεχιζόμενες ζημιές στις ρωσικές πετρελαϊκές υποδομές, οι τιμές των τροφίμων θα μπορούσαν να διαμορφωθούν 12% υψηλότερα από τις τρέχουσες προβλέψεις.

Μια τέτοια εξέλιξη θα αύξανε τον κίνδυνο μιας επισιτιστικής κρίσης αντίστοιχης με εκείνη που εκδηλώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, τότε περισσότεροι από 40 εκατομμύρια άνθρωποι οδηγήθηκαν επιπλέον σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.

Σημαντική επιβάρυνση αναμένεται και από τα λιπάσματα. Οι τιμές τους προβλέπεται να αυξηθούν κατά 14% το 2026, κυρίως λόγω της απότομης ανόδου της ουρίας, προτού υποχωρήσουν το 2027 στα επίπεδα του 2025.

Μέταλλα: Νέα ρεκόρ λόγω ενεργειακής μετάβασης και τεχνητής νοημοσύνης

Οι τιμές των μετάλλων αναμένεται να αυξηθούν κατά 25% το 2026, φτάνοντας σε νέο ιστορικό υψηλό. Το αλουμίνιο, ο χαλκός και ο κασσίτερος εκτιμάται ότι θα καταγράψουν νέα ρεκόρ, καθώς οι περιορισμοί στην προσφορά συμπίπτουν με την αυξημένη ζήτηση από επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στα ηλεκτρικά οχήματα και στα κέντρα δεδομένων (data centers).

Η ενεργειακή μετάβαση και η επέκταση των ψηφιακών υποδομών ενισχύουν τις ανάγκες για μέταλλα που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή ηλεκτρικού εξοπλισμού, στις υποδομές δικτύων και στα συστήματα αποθήκευσης και διανομής ενέργειας. Εφόσον η προσφορά δεν μπορέσει να ανταποκριθεί εγκαίρως στην αυξανόμενη ζήτηση, οι πιέσεις στις τιμές ενδέχεται να διατηρηθούν.

Χρυσός και πολύτιμα μέταλλα: Άνοδος 40% μέσα στο 2026

Ακόμη ισχυρότερη προβλέπεται η άνοδος των πολύτιμων μετάλλων. Οι τιμές τους αναμένεται να αυξηθούν κατά 40% το 2026, καθώς η γεωπολιτική και πολιτική αβεβαιότητα ενισχύει τη ζήτηση για επενδυτικά καταφύγια.

Ο χρυσός βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της τάσης, καθώς οι επενδυτές αναζητούν προστασία απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις και στους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία. Για το 2027 προβλέπεται κάποια αποκλιμάκωση των τιμών, αν και η πορεία τους θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη των γεωπολιτικών συγκρούσεων και τις συνθήκες στις διεθνείς αγορές.

Η συνολική εικόνα που σκιαγραφεί η Παγκόσμια Τράπεζα είναι αυτή μιας αγοράς εμπορευμάτων που βρίσκεται αντιμέτωπη με ταυτόχρονες πιέσεις σε ενέργεια, τρόφιμα και μέταλλα. Ακόμη και αν οι τιμές υποχωρήσουν το 2027, οι κίνδυνοι για τον πληθωρισμό, την επισιτιστική ασφάλεια και την ανάπτυξη παραμένουν αυξημένοι, ιδιαίτερα για τις οικονομίες που έχουν περιορισμένα περιθώρια δημοσιονομικής στήριξης.