Οι εξαγωγές ξεπερνούν τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο

Στοιχεία της εταιρείας ναυτιλιακών και ενεργειακών δεδομένων Kpler, τα οποία επικαλείται η Wall Street Journal, δείχνουν ότι οι συνολικές ροές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, μέσω των Στενών του Ορμούζ αλλά και εναλλακτικών διαδρομών, ξεπέρασαν τα 24 εκατ. βαρέλια ημερησίως κατά μέσο όρο την εβδομάδα έως τις 18 Οκτωβρίου. Πρόκειται για επίπεδο υψηλότερο από τα 23,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως που καταγράφονταν πριν από τον πόλεμο.

Αντίθετα, οι ροές που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα. Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Kpler, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορτώσεων πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο στον Κόλπο του Ομάν, διαμορφώθηκαν σε περίπου 14 εκατ. βαρέλια ημερησίως την ίδια περίοδο, αντιστοιχώντας στο 82% της προπολεμικής δυναμικότητας.

Η διαφορά εξηγείται από τη μεγαλύτερη αξιοποίηση εναλλακτικών οδών μεταφοράς. Αγωγοί που διασχίζουν τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιτρέπουν την εξαγωγή σημαντικών ποσοτήτων χωρίς να απαιτείται διέλευση από το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα.

Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο περίπου το 40% των εξαγωγών αργού πετρελαίου από τον Κόλπο, εξαιρουμένου του ιρανικού πετρελαίου, παρακάμπτονταν τα Στενά του Ορμούζ. Πριν από τον πόλεμο, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 17%.

Περιορίζεται η δυνατότητα του Ιράν να ελέγχει τα Στενά;

Η ανθεκτικότητα των εξαγωγών υποδηλώνει ότι η ναυσιπλοΐα στην περιοχή έχει προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Το Ιράν εξακολουθεί να μπορεί να καθιστά τις διελεύσεις επικίνδυνες και ακριβές, ωστόσο η δυνατότητά του να διακόψει πλήρως την κυκλοφορία των πλοίων φαίνεται να έχει περιοριστεί.

Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική θέση της Τεχεράνης έναντι της Ουάσιγκτον, καθώς οι εξαγωγές συνεχίζονται παρά τις επιθέσεις και τις απειλές.

Ο Hamad Hussain, ανώτερος οικονομολόγος εμπορευμάτων στην Capital Economics, δήλωσε στη Wall Street Journal ότι έχει πλέον διαμορφωθεί ένα σχετικά σταθερό σύστημα μεταφοράς πετρελαίου μέσα από τα επικίνδυνα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι εμπλεκόμενοι στις εξαγωγές εμφανίζονται περισσότερο πρόθυμοι να αναλάβουν το σχετικό ρίσκο.

Η εικόνα αυτή, πάντως, δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει εξαλειφθεί. Η συνέχιση των ροών εξαρτάται από την ικανότητα των πλοιοκτητών να διαχειρίζονται τις απειλές, από την προστασία που παρέχεται στις θαλάσσιες διαδρομές και από το κατά πόσο θα αποφευχθεί μια νέα κλιμάκωση.

Οι επιθέσεις εντείνονται παρά την ανάκαμψη των ροών

Η αύξηση των εξαγωγών συνυπάρχει με τη συνέχιση των επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η Wall Street Journal, με βάση αναφορές του βρετανικού Κέντρου Ναυτιλιακών Εμπορικών Επιχειρήσεων (UKMTO) και εταιρειών ναυτικής ασφάλειας, περίπου 30 επιθέσεις εναντίον πλοίων έχουν καταγραφεί μέσα στον Οκτώβριο.

Η Michelle Wiese Bockmann, ανώτερη αναλύτρια της εταιρείας ναυτιλιακών πληροφοριών Windward, εκτιμά ότι τα περιστατικά του μήνα αντιστοιχούν στο 20% του συνόλου των πλοίων που έχουν δεχθεί επίθεση από την έναρξη του πολέμου.

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σύνθετη για το Ιράν, καθώς οι δικές του εξαγωγές πετρελαίου αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς εξαιτίας του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Η Τεχεράνη θα μπορούσε να επιχειρήσει να ανακτήσει μέρος της επιρροής της μέσω εντονότερων επιθέσεων, αυξάνοντας τον κίνδυνο μιας νέας αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ανατρέψει την πρόσφατη ανάκαμψη των εξαγωγών και να προκαλέσει νέες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου.

Τα υψηλά κέρδη αντισταθμίζουν το ρίσκο για εμπόρους και πλοιοκτήτες

Παρά τους κινδύνους, η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να προσφέρει σημαντικά οικονομικά κίνητρα. Οι αυξημένες τιμές και οι μεγάλες διαφορές στις τιμές του πετρελαίου δημιουργούν περιθώρια κέρδους που, για ορισμένους εμπόρους, δικαιολογούν την ανάληψη υψηλού ρίσκου.

Σύμφωνα με τον Homayoun Falakshahi, επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου στην Kpler, οι έμποροι μπορούν να αποκομίσουν περίπου 20 δολάρια επιπλέον ανά βαρέλι από τη μεταπώληση ιρακινού πετρελαίου σε σύγκριση με την περίοδο πριν από τον πόλεμο. Για ένα υπερδεξαμενόπλοιο που μεταφέρει περίπου 2 εκατ. βαρέλια, αυτό αντιστοιχεί σε δυνητικό πρόσθετο κέρδος της τάξης των 40 εκατ. δολαρίων.

Με τέτοια περιθώρια, ακόμη και η αγορά ενός μεταχειρισμένου υπερδεξαμενόπλοιου αξίας 100 εκατ. δολαρίων θα μπορούσε θεωρητικά να αποσβεστεί μέσα από τρία αντίστοιχα ταξίδια, αν και το πραγματικό αποτέλεσμα εξαρτάται από το συνολικό κόστος, τους κινδύνους και τους όρους κάθε μεταφοράς.

Τα οικονομικά κίνητρα επεκτείνονται και στα πληρώματα. Ναυτικοί λαμβάνουν προσφορές για αμοιβές διπλάσιες ή τριπλάσιες από τους συνηθισμένους μηνιαίους μισθούς τους, προκειμένου να εργαστούν σε πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, εταιρεία στελέχωσης πλοίων με έδρα την Κίνα προσέφερε έως και 25.000 δολάρια για ένα ταξίδι μετ’ επιστροφής, διάρκειας συνήθως μίας έως δύο εβδομάδων.

«Οι όγκοι παραμένουν υψηλοί παρά την αύξηση των επιθέσεων, καθώς τα κέρδη καθιστούν τον κίνδυνο συμφέροντα», σημειώνει ο Falakshahi.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με ναυλομεσίτες, ορισμένοι πλοιοκτήτες κατευθύνουν προς τον Περσικό Κόλπο παλαιότερα δεξαμενόπλοια που προηγουμένως μετέφεραν πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα και τη Ρωσία. Κίνητρο αποτελούν οι εξαιρετικά υψηλοί ναύλοι που προσφέρονται για μεταφορές στην περιοχή.

Το άτυπο σύστημα μεταφοράς και η αμερικανική υποστήριξη

Το σύστημα που έχει αναπτυχθεί βασίζεται σε σύντομα δρομολόγια μέσα από την επικίνδυνη θαλάσσια ζώνη, με την αμερικανική εναέρια κάλυψη να προσφέρει ένα επίπεδο προστασίας κατά μήκος διαδρόμου κοντά στις ακτές του Ομάν.

Τα δεξαμενόπλοια εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο, φορτώνουν πετρέλαιο και διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ, σε ορισμένες περιπτώσεις έχοντας απενεργοποιήσει τα συστήματα εντοπισμού τους. Στη συνέχεια, σταματούν κοντά στο Ομάν και μεταφορτώνουν το φορτίο τους σε άλλα πλοία που αναλαμβάνουν τη μεταφορά προς τις τελικές αγορές.

Αφού ολοκληρωθεί η μεταφόρτωση, τα αρχικά δεξαμενόπλοια επιστρέφουν στον Κόλπο για νέο φορτίο, εκτελώντας επαναλαμβανόμενα δρομολόγια μέσα από την επικίνδυνη περιοχή.

Το Ιράν, από την πλευρά του, χρησιμοποιεί μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους για να πλήξει πλοία που συμμετέχουν σε αυτές τις μεταφορές. Παράλληλα, εφαρμόζει τακτικές ανταρτοπολέμου στη θάλασσα, αξιοποιώντας μικρά σκάφη για επιτήρηση και επιχειρήσεις κατά της εμπορικής ναυσιπλοΐας. Οι μέθοδοι αυτές θυμίζουν πρακτικές των Χούτι της Υεμένης στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας.

Η επίθεση στο υπερδεξαμενόπλοιο Loyalty αποκαλύπτει τους κινδύνους

Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί το υπερδεξαμενόπλοιο Loyalty, υπό σημαία Τανζανίας, το οποίο επί χρόνια μετέφερε αργό πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα στην Κίνα. Από τον Σεπτέμβριο άρχισε να πραγματοποιεί ταξίδια προς τον Περσικό Κόλπο, με προορισμό το Ιράκ για τη φόρτωση πετρελαίου.

Μέλος του πληρώματος δήλωσε ότι το πλοίο ενημέρωνε το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό για τα ταξίδια του και διέθετε προσωπικό ασφαλείας. Στις αρχές Οκτωβρίου, σύμφωνα με την Kpler και την ίδια μαρτυρία, το Loyalty μετέφερε 2 εκατ. βαρέλια ιρακινού αργού πετρελαίου σε άλλο δεξαμενόπλοιο στον Κόλπο του Ομάν και στη συνέχεια επέστρεψε στον Περσικό Κόλπο για να παραλάβει νέο φορτίο.

Για το δεύτερο ταξίδι, η διαχειρίστρια εταιρεία φέρεται να έστειλε στο πλήρωμα αλεξίσφαιρα γιλέκα και κράνη.

Στις 16 Οκτωβρίου, το πλοίο επλήγη από ρουκέτα που εκτοξεύθηκε από μικρό σκάφος, σύμφωνα με την εταιρεία ναυτικής ασφάλειας Vanguard. Το βλήμα προκάλεσε ρήγμα σε δεξαμενή γλυκού νερού. Τη στιγμή της επίθεσης, το Loyalty μετέφερε και πάλι 2 εκατ. βαρέλια ιρακινού αργού πετρελαίου, σύμφωνα με το μέλος του πληρώματος.

Το περιστατικό καταδεικνύει ότι η συνέχιση των μεταφορών δεν σημαίνει πως οι κίνδυνοι έχουν περιοριστεί ουσιαστικά. Αντίθετα, η αυξημένη πιθανότητα ζημιών και οι πρόσθετες δαπάνες ασφαλείας επιβαρύνουν σημαντικά το κόστος των αποστολών.

Το κόστος μεταφοράς γίνεται ο νέος παράγοντας πίεσης στις τιμές

Η αύξηση των κινδύνων έχει ήδη αποτυπωθεί στα ασφάλιστρα και στους ναύλους των δεξαμενόπλοιων. Σύμφωνα με την Kpler, το κόστος κάλυψης έναντι πολεμικών κινδύνων για ένα υπερδεξαμενόπλοιο έχει φτάσει έως και στο 10% της αξίας του πλοίου, από λιγότερο από 3% προηγουμένως, όπως ανέφερε η Wiese Bockmann της Windward.

Οι πρόσθετες δαπάνες μεταφέρονται στην αλυσίδα εφοδιασμού, αυξάνοντας το κόστος παράδοσης του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. Έτσι, ακόμη και όταν οι όγκοι εξαγωγών ανακάμπτουν, η τελική τιμή μπορεί να παραμένει υψηλή λόγω των αυξημένων ναύλων, της ασφάλισης και των κινδύνων που συνοδεύουν κάθε ταξίδι.

Η Natasha Kaneva, επικεφαλής της ομάδας παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων της JPMorgan, συνοψίζει τη μεταβολή που έχει συντελεστεί μέσα σε λίγους μήνες: τον Απρίλιο, η βασική ανησυχία ήταν η έλλειψη αργού πετρελαίου, ενώ τον Οκτώβριο το πρόβλημα είναι το κόστος μεταφοράς του.

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη για την πορεία των τιμών. Η αποκατάσταση των εξαγωγών δεν αρκεί από μόνη της για να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση, όσο η ναυσιπλοΐα παραμένει επικίνδυνη και η μεταφορά του πετρελαίου επιβαρύνεται με πρωτοφανή κόστη.