Η διαπραγμάτευση εξελίσσεται σε ένα δύσκολο τρίπτυχο: πόσο μεγάλος θα είναι ο προϋπολογισμός, πόσα θα συνεισφέρουν τα κράτη-μέλη και ποιους νέους πόρους θα αποκτήσει απευθείας η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η περιοδεία του Costa στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες

Ο António Costa ξεκίνησε κύκλο επαφών με τους ηγέτες των κρατών-μελών, με στόχο έως τις 17 Σεπτεμβρίου να έχει επισκεφθεί τις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται αρχικά η Μπρατισλάβα και το Ταλίν και στη συνέχεια η Ρίγα, το Βίλνιους και η Πράγα. Ο προϋπολογισμός βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας, μαζί με την ευρωπαϊκή άμυνα, την ανταγωνιστικότητα, τη διεύρυνση και τη στήριξη της Ουκρανίας.

Το ζητούμενο για τον Costa δεν είναι μόνο να καταγράψει τις απαιτήσεις κάθε κυβέρνησης, αλλά κυρίως να διαπιστώσει πού υπάρχουν περιθώρια υποχώρησης και ποιες είναι οι πραγματικές «κόκκινες γραμμές» κάθε χώρας.

Η ευρωπαϊκή ηγεσία θέλει να επιτύχει συμφωνία έως τον Δεκέμβριο. Μια παράταση της διαπραγμάτευσης μέσα στο 2027 θα μπορούσε να περιπλέξει σημαντικά τα πράγματα, καθώς οι εκλογικές αναμετρήσεις σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες ενδέχεται να καθυστερήσουν τη λήψη αποφάσεων και να θέσουν υπό πίεση την έγκαιρη έναρξη του νέου προϋπολογισμού την 1η Ιανουαρίου 2028.

Η σύγκρουση των «φειδωλών» με τους «Φίλους της Συνοχής»

Η βασική αντιπαράθεση θυμίζει προηγούμενες ευρωπαϊκές δημοσιονομικές μάχες.

Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι καθαροί χρηματοδότες του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, με τη Γερμανία, την Ολλανδία και τη Σουηδία να ζητούν περιορισμό του συνολικού πακέτου.

Η Γερμανία έχει υποστηρίξει ακόμη και μείωση της αρχικής πρότασης κατά περίπου 400 δισ. ευρώ, ενώ η Σουηδία τάσσεται υπέρ περικοπής της τάξης του 20%.

Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι «Φίλοι της Συνοχής», μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Πολωνία και η Ρουμανία.

Η θέση τους είναι ότι η προσπάθεια χρηματοδότησης των νέων προτεραιοτήτων της Ευρώπης δεν μπορεί να γίνει εις βάρος της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της πολιτικής συνοχής.

Η κυπριακή προεδρία είχε επιχειρήσει να προτείνει έναν συμβιβασμό με περιορισμό του προϋπολογισμού κατά περίπου 2%, ή 32,8 δισ. ευρώ, συνοδευόμενο από αυξημένες δαπάνες για άμυνα και ανταγωνιστικότητα και μεγαλύτερες εγγυήσεις για αγρότες και περιφέρειες. Η πρόταση, ωστόσο, δεν θεωρήθηκε επαρκής από τις πλουσιότερες χώρες.

Πού θα κατευθυνθούν τα κονδύλια

Η αρχική πρόταση της Κομισιόν προβλέπει περίπου 865 δισ. ευρώ για τα εθνικά και περιφερειακά σχέδια. Στη νέα δομή θα συγκεντρώνονται πόροι που σήμερα αφορούν διαφορετικές πολιτικές, όπως η συνοχή, η γεωργία, η αλιεία, η κοινωνική πολιτική και η διαχείριση των συνόρων.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η θεαματική αύξηση των κονδυλίων για άμυνα και Διάστημα, τα οποία φτάνουν τα 131 δισ. ευρώ, περίπου πενταπλάσια από τα σημερινά επίπεδα.

Παράλληλα, το Horizon Europe ενισχύεται στα 175 δισ. ευρώ, ενώ 34 δισ. ευρώ κατευθύνονται στη διαχείριση της μετανάστευσης και στην προστασία των εξωτερικών συνόρων.

Η Κομισιόν προβλέπει επίσης τη χρηματοδότηση διασυνοριακών ενεργειακών και μεταφορικών έργων, ενώ δημιουργείται και νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από την πλευρά του, ζητά ακόμη μεγαλύτερο προϋπολογισμό, υποστηρίζοντας ότι η χρηματοδότηση των νέων προτεραιοτήτων, ιδιαίτερα της άμυνας και της τεχνολογίας, δεν πρέπει να γίνει με περικοπές στην ΚΑΠ και στην πολιτική συνοχής.

Η Ελλάδα και η μάχη για τη συνοχή

Για την Ελλάδα η διαπραγμάτευση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η χώρα παραμένει σημαντικός αποδέκτης ευρωπαϊκών πόρων μέσω της πολιτικής συνοχής και της ΚΑΠ.

Τα ευρωπαϊκά κονδύλια χρηματοδοτούν έργα υποδομών, περιφερειακές επενδύσεις, αγροτικές ενισχύσεις, κοινωνικά προγράμματα και δράσεις πράσινης μετάβασης. Με το Ταμείο Ανάκαμψης να ολοκληρώνει σταδιακά τον κύκλο του, ο νέος επταετής προϋπολογισμός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τη διατήρηση των επενδυτικών ρυθμών μετά το 2027.

Η νέα αρχιτεκτονική του προϋπολογισμού δημιουργεί ταυτόχρονα ευκαιρίες και κινδύνους.

Η συγκέντρωση διαφορετικών χρηματοδοτικών εργαλείων σε ένα ενιαίο εθνικό και περιφερειακό σχέδιο μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία. Από την άλλη, όμως, δημιουργεί ανταγωνισμό για τους ίδιους πόρους μεταξύ γεωργίας, περιφερειακής ανάπτυξης, κοινωνικής πολιτικής, μεταναστευτικού και νέων αμυντικών και τεχνολογικών αναγκών.

Για την Αθήνα, συνεπώς, οι βασικές επιδιώξεις είναι η διατήρηση ισχυρών και διακριτών εγγυήσεων για την περιφερειακή σύγκλιση και το αγροτικό εισόδημα, αλλά και η εξασφάλιση ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για τα εξωτερικά σύνορα, την άμυνα, την ενέργεια, τις υποδομές και την τεχνολογία.

Το μεγάλο ερώτημα: ποιος θα πληρώσει;

Το δυσκολότερο ίσως σκέλος της διαπραγμάτευσης αφορά τη χρηματοδότηση του ίδιου του προϋπολογισμού.

Οι εθνικές κυβερνήσεις εμφανίζονται απρόθυμες να αυξήσουν σημαντικά τις εισφορές τους, την ώρα που οι ανάγκες της Ένωσης αυξάνονται.

Γι' αυτό και εξετάζεται η ενίσχυση των ίδιων πόρων της ΕΕ, δηλαδή εσόδων που θα κατευθύνονται απευθείας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Στο τραπέζι βρίσκονται μεταξύ άλλων έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών και τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα, καθώς και νέες επιβαρύνσεις σε μεγάλες επιχειρήσεις.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προτείνει ακόμη την αξιοποίηση εσόδων από ψηφιακές υπηρεσίες, συναλλαγές crypto και διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια.

Το κρίσιμο είναι ότι χωρίς νέες πηγές εσόδων, το κόστος των νέων ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων θα πρέπει τελικά να μεταφερθεί στους εθνικούς προϋπολογισμούς.

Και εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της μεγάλης διαπραγμάτευσης.

Η Ευρώπη θέλει ταυτόχρονα περισσότερη άμυνα, περισσότερη τεχνολογία, μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια, στήριξη της Ουκρανίας και ισχυρότερη ανταγωνιστικότητα, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τη γεωργία και την περιφερειακή συνοχή και χωρίς οι εθνικές κυβερνήσεις να επωμιστούν δυσανάλογα υψηλότερες εισφορές.

Ο António Costa έχει μπροστά του, επομένως, κάτι περισσότερο από έναν δύσκολο γύρο διαβουλεύσεων. Καλείται να βρει τον συμβιβασμό που θα καθορίσει ποια Ευρώπη θα χρηματοδοτηθεί την επόμενη επταετία και, κυρίως, ποιοι θα πληρώσουν για τις νέες φιλοδοξίες της Ένωσης.