Η ΔΕΗ και το νέο μέτωπο του ανταγωνισμού

Στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης των τιμών, ιδιαίτερη θέση έχει η αγορά προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας.

Η ΔΕΗ βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, με το νέο σταθερό τιμολόγιό της, στα 11,5 λεπτά ανά κιλοβατώρα και με χαμηλό πάγιο, να προβάλλεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσπάθειας για φθηνότερο ρεύμα.

Η κυβέρνηση προσδοκά ότι η συγκεκριμένη κίνηση θα λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς για ολόκληρη την αγορά και θα πιέσει τους υπόλοιπους προμηθευτές να παρουσιάσουν ανταγωνιστικότερα προϊόντα.

Αυτό, όμως, προϋποθέτει ότι ο ανταγωνισμός στην προμήθεια μπορεί να απορροφήσει μέρος των πιέσεων που δημιουργούνται upstream. Διότι όσο υψηλότερη είναι η τιμή του φυσικού αερίου και όσο ακριβότερη παραμένει η χονδρεμπορική αγορά, τόσο δυσκολότερο είναι για τους παρόχους να μειώσουν τις τελικές χρεώσεις.

Με άλλα λόγια, ο ανταγωνισμός μπορεί να πιέσει τα εμπορικά περιθώρια, δεν μπορεί όμως να εξουδετερώσει πλήρως ένα διεθνές ενεργειακό σοκ.

Οι ΥΚΩ και η πραγματική ελάφρυνση

Ένα από τα μέτρα που αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τους λογαριασμούς είναι η μείωση κατά 50% των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας από την 1η Ιανουαρίου 2027 για τις οικιακές παροχές.

Ωστόσο, η επίδραση στο τελικό ποσό είναι σαφώς μικρότερη από το εντυπωσιακό ποσοστό της μείωσης.

Για το πρώτο κλιμάκιο κατανάλωσης, έως 1.600 kWh ανά τετράμηνο, η σημερινή χρέωση ΥΚΩ διαμορφώνεται περίπου στα 0,0069 ευρώ ανά κιλοβατώρα. Με τη μείωση κατά 50%, θα υποχωρήσει περίπου στα 0,00345 ευρώ.

Ένα νοικοκυριό με κατανάλωση 300 kWh τον μήνα θα δει έτσι τη συγκεκριμένη χρέωση να μειώνεται περίπου από 2,07 ευρώ σε 1,04 ευρώ τον μήνα. Η πραγματική εξοικονόμηση δηλαδή θα είναι περίπου 1 ευρώ τον μήνα.

Η παρέμβαση έχει μεγαλύτερη σημασία σε επίπεδο συνολικού ενεργειακού συστήματος, παρά μόνο στο ύψος του συγκεκριμένου λογαριασμού.

Οι ΥΚΩ χρηματοδοτούν, μεταξύ άλλων, το κόστος ηλεκτροδότησης των μη διασυνδεδεμένων νησιών, όπου η παραγωγή από πετρελαϊκές μονάδες είναι πολύ ακριβότερη από την παραγωγή στο ηπειρωτικό σύστημα. Το κόστος αυτό επιμερίζεται στους καταναλωτές σε ολόκληρη τη χώρα.

Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις αλλάζουν σταδιακά αυτή την εξίσωση.

Οι διασυνδέσεις μειώνουν το κόστος του συστήματος

Η ολοκλήρωση των διασυνδέσεων Κρήτης και Κυκλάδων περιορίζει την ανάγκη λειτουργίας ακριβών πετρελαϊκών μονάδων και δημιουργεί σημαντικές εξοικονομήσεις.

Οι εκτιμήσεις δείχνουν εξοικονόμηση περίπου 509 εκατ. ευρώ από το κόστος των ΥΚΩ το 2026, ποσό που αναμένεται να αυξηθεί στα 523 εκατ. ευρώ το 2027, στα 536 εκατ. το 2028, στα 547 εκατ. το 2029 και στα 630 εκατ. ευρώ το 2030.

Το παράδοξο είναι ότι η εξοικονόμηση αυτή δεν έχει μεταφραστεί μέχρι σήμερα στον ίδιο βαθμό σε χαμηλότερες χρεώσεις για τους καταναλωτές, λόγω του συσσωρευμένου ελλείμματος στον Ειδικό Λογαριασμό ΥΚΩ.

Η κάλυψη μέρους του ελλείμματος από τον κρατικό προϋπολογισμό αποτελεί, επομένως, κρίσιμο βήμα για να καταστεί δυνατή η μείωση των χρεώσεων από το 2027.

Τα δημοτικά τέλη φεύγουν από τον λογαριασμό

Μια διαφορετική αλλαγή αφορά τα δημοτικά τέλη.

Από το 2028, τα τέλη θα πάψουν να εισπράττονται μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας και θα καταβάλλονται απευθείας στους δήμους.

Η αλλαγή θα μειώσει το ποσό που εμφανίζεται στον λογαριασμό του παρόχου, όμως δεν σημαίνει κατάργηση της συγκεκριμένης επιβάρυνσης.

Πρόκειται ουσιαστικά για αλλαγή του τρόπου είσπραξης. Το κόστος θα εξακολουθεί να βαρύνει τον πολίτη, απλώς θα ακολουθεί διαφορετική διαδρομή μέχρι να καταλήξει στα δημοτικά ταμεία.

Για τη βιομηχανία, πάντως, έχει ήδη εφαρμοστεί μία ουσιαστικότερη παρέμβαση, καθώς από την 1η Ιουλίου 2026 οι χρεώσεις ΥΚΩ για τις ενεργοβόρες επιχειρήσεις μειώθηκαν κατά 50%.

Το μεγάλο όπλο είναι οι ΑΠΕ

Σε πιο μακροπρόθεσμο επίπεδο, η κυβέρνηση στηρίζει μεγάλο μέρος του σχεδιασμού στην περαιτέρω ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Η λογική είναι απλή: όσο μεγαλύτερη είναι η συμμετοχή φθηνής εγχώριας παραγωγής στο ενεργειακό μείγμα, τόσο περιορίζεται η ανάγκη για ακριβότερες μονάδες και εισαγόμενα καύσιμα.

Το πρόβλημα είναι ότι το φυσικό αέριο εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της χονδρεμπορικής τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος.

Και όσο το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα παραμένει εκτεθειμένο στις διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου, η Ελλάδα δεν μπορεί να απομονωθεί πλήρως από τις εξωτερικές αναταράξεις.

Το TTF κινείται πάνω από τα 70 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ η αγορά παρακολουθεί στενά τις γεωπολιτικές εξελίξεις και την επάρκεια των ευρωπαϊκών αποθεμάτων ενόψει του χειμώνα. Σε ένα δυσμενές σενάριο, οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσαν να βρεθούν ακόμη και σε επίπεδα της τάξης των 110 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Επομένως, ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας του στόχου για μείωση του κόστους θα κριθεί από έναν παράγοντα που η ελληνική κυβέρνηση ελέγχει ελάχιστα: τη διεθνή τιμή του καυσίμου.

Αντλίες θερμότητας, ηλιακοί και μπαταρίες

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται το νέο πρόγραμμα για την αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης και ψύξης, το οποίο αναμένεται να αφορά περίπου 100.000 δικαιούχους.

Στο επίκεντρο βρίσκονται αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες, με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης και, κατά συνέπεια, του ενεργειακού κόστους των νοικοκυριών.

Η δράση αναμένεται να αξιοποιήσει μέρος του πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου έως 1,5 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2028, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ρήτρας διαφυγής.

Παράλληλα, εξετάζεται η ένταξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, ώστε οι μπαταρίες να χρησιμοποιούνται περισσότερο για αυτοκατανάλωση και περιορισμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας σε ακριβές ώρες.

Το γεωπολιτικό στοίχημα των διασυνδέσεων

Στον ενεργειακό σχεδιασμό της κυβέρνησης εντάσσονται και οι διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις.

Για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου, ο πρωθυπουργός εξέφρασε την εκτίμηση ότι η διαδικασία πόντισης μπορεί να επανεκκινήσει μέσα στους επόμενους μήνες. Σημαντική εξέλιξη αποτελεί το ενδιαφέρον της γαλλικής Meridiam να συμμετάσχει στο έργο.

Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η Τουρκία δεν διαθέτει νομιμοποίηση για να εμποδίσει την υλοποίηση της διασύνδεσης και βρίσκεται σε συνεννόηση με τη γαλλική πλευρά για τη διαχείριση των πιθανών προκλήσεων.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η σχέση Ελλάδας και Αιγύπτου, με τον πρωθυπουργό να μεταβαίνει στο Κάιρο για συνάντηση με τον πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι.

Στην ατζέντα βρίσκεται και η ενεργειακή συνεργασία, με το GREGY, το σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Αιγύπτου, να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα του ευρύτερου σχεδιασμού.

Το δύσκολο μέρος αρχίζει τώρα

Ο στόχος για μείωση του ενεργειακού κόστους κατά 30% είναι αναμφίβολα φιλόδοξος. Το μείγμα των παρεμβάσεων που έχει παρουσιαστεί μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κόστους του συστήματος, ιδιαίτερα μέσω των ΑΠΕ, των διασυνδέσεων και της ενεργειακής αποδοτικότητας.

Ωστόσο, υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ της μείωσης του κόστους λειτουργίας του ενεργειακού συστήματος και της μείωσης κατά 30% του τελικού λογαριασμού που πληρώνει ο καταναλωτής.

Οι ΥΚΩ μπορούν να μειωθούν, οι διασυνδέσεις να δημιουργήσουν εξοικονομήσεις και ο ανταγωνισμός να πιέσει τις εμπορικές χρεώσεις. Όμως, η τιμή του φυσικού αερίου και οι διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις παραμένουν παράγοντες που μπορούν ανά πάσα στιγμή να ανατρέψουν τις προβλέψεις.

Γι' αυτό και το πραγματικό τεστ της κυβερνητικής εξαγγελίας δεν θα είναι το ποσοστό που ανακοινώθηκε στη ΔΕΘ, αλλά το ποσό που θα βλέπει τελικά ο πολίτης στον λογαριασμό του.

Εκεί θα κριθεί εάν το «-30% στο ενεργειακό κόστος» θα αποτελέσει μια πραγματική αλλαγή για την οικονομία ή θα παραμείνει ένας φιλόδοξος στόχος που εξαρτάται από περισσότερες μεταβλητές από όσες μπορεί να ελέγξει η ελληνική κυβέρνηση.