«Το χειρότερο είναι να ξεφύγει ο πληθωρισμός»

Ο κ. Στουρνάρας αναφέρθηκε ιδιαίτερα στη δύσκολη ισορροπία που καλείται να διαχειριστεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Από τη μία πλευρά, οι αυξήσεις επιτοκίων επιβαρύνουν το κόστος χρηματοδότησης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Από την άλλη, η διατήρηση του πληθωρισμού κοντά στον στόχο του 2% θεωρείται κρίσιμη, ιδιαίτερα για τα χαμηλότερα εισοδήματα.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «το χειρότερο από όλα είναι να αφήσουμε να ξεφύγει ο πληθωρισμός», καθώς μια νέα παρατεταμένη πληθωριστική έξαρση θα έπληττε περισσότερο τους οικονομικά ευάλωτους.

Ο διοικητής της ΤτΕ εξήγησε ότι οι σημερινές πληθωριστικές πιέσεις δεν προέρχονται αποκλειστικά από την πλευρά της προσφοράς. Οι ενεργειακές τιμές και οι γεωπολιτικές εξελίξεις αποτελούν σημαντικούς παράγοντες, όμως ταυτόχρονα η ισχυρή ζήτηση, η δημοσιονομική επέκταση σε αρκετές οικονομίες και οι τεράστιες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις.

Γιατί η Ελλάδα έχει υψηλότερο πληθωρισμό

Για την Ελλάδα υπάρχει ένας ακόμη παράγοντας: η ισχυρή ζήτηση σε σχέση με την παραγωγική δυναμικότητα της οικονομίας.

Ο τουρισμός αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς η υψηλή ζήτηση για υπηρεσίες και αγαθά σε μια οικονομία με περιορισμένη παραγωγική βάση μπορεί να μεταφραστεί σε ισχυρότερες πληθωριστικές πιέσεις.

Σε αυτό το περιβάλλον, ο δημοσιονομικός παράγοντας αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η Ελλάδα, παρά τη σημαντική βελτίωση της οικονομικής της εικόνας, εξακολουθεί να έχει υψηλό δημόσιο χρέος και ως εκ τούτου δεν έχει περιθώριο να επιστρέψει σε πρακτικές του παρελθόντος.

«Δεν πρέπει ποτέ να υποπέσουμε στο σφάλμα που είχαμε υποπέσει τότε», σημείωσε ο κ. Στουρνάρας, αναφερόμενος στην περίοδο της κρίσης χρέους.

Το όφελος της επενδυτικής βαθμίδας

Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας έχει ήδη αλλάξει σημαντικά τους όρους χρηματοδότησης της χώρας.

Ο διοικητής της ΤτΕ υπογράμμισε ότι η βελτίωση της πιστοληπτικής αξιολόγησης δεν αφορά μόνο το Δημόσιο, αλλά επηρεάζει συνολικά το κόστος χρήματος για την ελληνική οικονομία.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η διαφορά απόδοσης των ελληνικών κρατικών ομολόγων έναντι των γερμανικών έχει μειωθεί περίπου κατά μία ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με την περίοδο πριν από την επιστροφή στην επενδυτική βαθμίδα.

Με δημόσιο χρέος περίπου 340 δισ. ευρώ, μια διαφορά μίας ποσοστιαίας μονάδας αντιστοιχεί θεωρητικά σε περίπου 3,4 δισ. ευρώ.

Το επόμενο ορόσημο, σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, είναι η περαιτέρω αναβάθμιση της χώρας στην κατηγορία Α. Για να επιτευχθεί, απαιτείται συνέχιση της δημοσιονομικής υπευθυνότητας, των μεταρρυθμίσεων και της βελτίωσης της λειτουργίας των θεσμών, με ιδιαίτερη έμφαση στη Δικαιοσύνη.

Υψηλά επιτόκια και πίεση στα νοικοκυριά

Η συζήτηση για τα επιτόκια συνδέεται άμεσα και με την αγορά δανείων.

Ο κ. Στουρνάρας αναγνώρισε ότι το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης δυσκολεύει την πρόσβαση σε δάνεια και αυξάνει την πίεση στα νοικοκυριά που έχουν ήδη περιορισμένες αντοχές.

Η σχέση με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια είναι προφανής: όσο αυξάνεται το κόστος εξυπηρέτησης ενός δανείου, τόσο ενισχύεται η πίεση στους δανειολήπτες.

Ωστόσο, κατά τον διοικητή της ΤτΕ, η αποτροπή μιας νέας γενικευμένης πληθωριστικής κρίσης αποτελεί μεγαλύτερη προτεραιότητα, καθώς μια παρατεταμένη άνοδος των τιμών θα είχε ακόμη βαρύτερες συνέπειες για τα χαμηλότερα εισοδήματα.

Η ελληνική οικονομία εξακολουθεί, πάντως, να αναπτύσσεται ταχύτερα από την υπόλοιπη Ευρώπη, ενώ οι πραγματικοί μισθοί έχουν αυξηθεί. Παρά τη βελτίωση αυτή, υπάρχουν νοικοκυριά που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στο κόστος ζωής, γεγονός που καθιστά αναγκαία, σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, μια στοχευμένη κοινωνική πολιτική.

Η μεγάλη πρόκληση μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Η ολοκλήρωση του κύκλου του Ταμείου Ανάκαμψης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχήματα της επόμενης περιόδου.

Ο διοικητής της ΤτΕ χαρακτήρισε την επόμενη ημέρα «δοκιμασία ωριμότητας», επισημαίνοντας ότι τα οφέλη των ευρωπαϊκών πόρων δεν σταματούν όταν ολοκληρώνεται τυπικά το πρόγραμμα.

Υπάρχουν έργα που βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, διαθέσιμα κονδύλια από το προηγούμενο ΕΣΠΑ, αλλά και δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης που έχουν ήδη εγκριθεί και θα συνεχίσουν να διοχετεύονται στην οικονομία.

Το κρίσιμο ζητούμενο είναι η ανάπτυξη να μην επιστρέψει σε ένα μοντέλο που στηρίζεται κυρίως στην κατανάλωση.

«Δεν είμαστε πλέον μόνο τουρισμός και ναυτιλία»

Ο κ. Στουρνάρας υποστήριξε ότι το παραγωγικό μοντέλο της Ελλάδας έχει ήδη μεταβληθεί σημαντικά.

Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών έχουν αυξηθεί θεαματικά ως ποσοστό του ΑΕΠ και πλέον προσεγγίζουν το 50%, ενώ ελληνικές επιχειρήσεις έχουν αποκτήσει ισχυρότερη παρουσία σε κλάδους όπως τα φάρμακα, τα τσιμέντα, η χημική βιομηχανία, η χαλυβουργία και η παραγωγή σωλήνων.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον φαρμακευτικό κλάδο, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα παράγει περίπου το 10% των φαρμάκων της Ευρώπης, ενώ το ελληνικό ΑΕΠ αντιστοιχεί σε λιγότερο από 2% του ευρωπαϊκού.

Το πρόβλημα, ωστόσο, παραμένει στο εξωτερικό ισοζύγιο. Η αύξηση των εξαγωγών συνοδεύεται από υψηλές εισαγωγές, γεγονός που περιορίζει τη βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Ένα από τα μεγαλύτερα περιθώρια βελτίωσης εντοπίζεται στην ενέργεια. Περισσότερες επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση θα μπορούσαν να μειώσουν την εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενα καύσιμα και να ενισχύσουν την ενεργειακή της αυτονομία.

Η χαμηλή αποταμίευση και το δημογραφικό

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η χαμηλή ιδιωτική αποταμίευση.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να αποταμιεύει λιγότερο από όσο χρειάζεται, γεγονός που συνδέεται τόσο με τη χρηματοδότηση των επενδύσεων όσο και με τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.

Ο διοικητής της ΤτΕ έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στα επαγγελματικά ταμεία, εκτιμώντας ότι οι αλλαγές που έχουν γίνει μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της αποταμίευσης και στη δημιουργία πρόσθετου εισοδήματος για τους μελλοντικούς συνταξιούχους.

Στο βάθος βρίσκεται το δημογραφικό, το οποίο αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες μακροπρόθεσμες προκλήσεις για την ελληνική οικονομία, καθώς η χώρα αντιμετωπίζει σημαντική συρρίκνωση και γήρανση του πληθυσμού.

Η Ευρώπη έχει τις προτάσεις, όχι ακόμη την ταχύτητα

Ο διοικητής της ΤτΕ αναφέρθηκε και στις εκθέσεις των Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.

Όπως σημείωσε, οι προτάσεις τους δεν είναι άγνωστες στις κεντρικές τράπεζες. Η σημασία των δύο εκθέσεων βρίσκεται στο ότι συγκεντρώνουν σε ένα συνεκτικό πλαίσιο τις βασικές προκλήσεις της Ευρώπης: την άρση των εμποδίων στην ενιαία αγορά, την ενίσχυση των επενδύσεων, την ολοκλήρωση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών και την περαιτέρω ενοποίηση της Τραπεζικής Ένωσης.

Το βασικό πρόβλημα πλέον δεν είναι τόσο η έλλειψη προτάσεων όσο η ταχύτητα εφαρμογής τους. Οι διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες και οι ανάγκες συμφωνίας μεταξύ των κρατών-μελών εξακολουθούν να καθυστερούν τις αλλαγές.

Ψηφιακό ευρώ και τεχνητή νοημοσύνη

Η τεχνολογική αλλαγή δημιουργεί ταυτόχρονα νέες προκλήσεις για τις κεντρικές τράπεζες.

Ο κ. Στουρνάρας αναφέρθηκε στο ψηφιακό ευρώ, το οποίο περιέγραψε ως χρήμα κεντρικής τράπεζας σε ψηφιακή μορφή, δηλαδή ως ψηφιακό αντίστοιχο των μετρητών.

Η ανάπτυξή του συνδέεται και με τη διατήρηση του ρόλου του δημόσιου χρήματος σε μια περίοδο κατά την οποία ενισχύονται τα ιδιωτικά ψηφιακά μέσα πληρωμών και τα κρυπτονομίσματα.

Παράλληλα, η Τράπεζα της Ελλάδος έχει αρχίσει να αξιοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, επενδύοντας ταυτόχρονα στην κυβερνοασφάλεια. Ο διοικητής προειδοποίησε ότι οι κυβερνοεπιθέσεις αποτελούν αυξανόμενο κίνδυνο, καθώς η ίδια τεχνολογία που ενισχύει την παραγωγικότητα μπορεί να αξιοποιηθεί και για επιθέσεις.

Το μήνυμα της επόμενης ημέρας

Η Ελλάδα έχει αφήσει πίσω της την περίοδο κατά την οποία αντιμετωπιζόταν ως η «χαμένη περίπτωση» της Ευρώπης. Η επιστροφή στην επενδυτική βαθμίδα, η βελτίωση των εξαγωγών, η αύξηση των επενδύσεων και η ισχυρότερη παρουσία ελληνικών επιχειρήσεων σε διεθνείς αγορές αποτυπώνουν τη μεταβολή.

Για τον Γιάννη Στουρνάρα, όμως, αυτή ακριβώς η βελτίωση είναι ο λόγος για τον οποίο δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού.

Η επόμενη αναβάθμιση στην κατηγορία Α απαιτεί δημοσιονομική υπευθυνότητα, χρηματοπιστωτική σταθερότητα, συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, αποτελεσματικότερη Δικαιοσύνη, λιγότερη γραφειοκρατία και μεγαλύτερη σύνδεση της επιχειρηματικότητας με την παιδεία, την έρευνα και την τεχνολογία.

Το μεγάλο στοίχημα της Ελλάδας πλέον δεν είναι μόνο να διατηρήσει όσα κέρδισε από την επιστροφή στην κανονικότητα. Είναι να μετατρέψει τη σημερινή δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε διατηρήσιμη παραγωγική ανάπτυξη, ώστε η επόμενη ημέρα να μην εξαρτάται από τον τουρισμό και την κατανάλωση, αλλά από ένα πιο εξωστρεφές και παραγωγικό οικονομικό μοντέλο.