Σχεδόν 6 στους 10 συνταξιούχους γήρατος κάτω από τα 1.000 ευρώ

Τα στοιχεία του Ιουλίου είναι αποκαλυπτικά.

Συνολικά καταβλήθηκαν 4.785.564 συντάξεις, εκ των οποίων:

Στις κύριες συντάξεις γήρατος, 264.689 συντάξεις ήταν έως 500 ευρώ, ενώ άλλες 865.343 κυμαίνονταν μεταξύ 500,01 και 1.000 ευρώ.

Συνολικά, δηλαδή, 1.130.032 κύριες συντάξεις γήρατος, ή περίπου 57,2%, ήταν κάτω από το όριο των 1.000 ευρώ μικτά.

Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο, καθώς το ποσό των 1.000 ευρώ είναι μικτό και επομένως το καθαρό ποσό που τελικά φτάνει στον συνταξιούχο είναι αισθητά χαμηλότερο.

Οι νέες συντάξεις του ιδιωτικού τομέα είναι ακόμη χαμηλότερες

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για τις νέες συντάξεις.

Τον Ιούλιο απονεμήθηκαν συνολικά 29.393 νέες συντάξεις.

Από αυτές, οι 16.184 προέρχονταν από τον ιδιωτικό τομέα και είχαν μέσο ύψος μόλις 778,92 ευρώ μικτά.

Αντίθετα, οι 988 νέες συντάξεις που απονεμήθηκαν στον δημόσιο τομέα είχαν μέσο ύψος 1.253,20 ευρώ.

Η διαφορά ανέρχεται σε 474,28 ευρώ τον μήνα, γεγονός που αναδεικνύει τη μεγάλη απόσταση μεταξύ των νέων συνταξιοδοτικών παροχών στους δύο τομείς.

Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και για το μέλλον του ασφαλιστικού συστήματος, καθώς δείχνει ότι η συνταξιοδοτική παροχή που προκύπτει από τον εργασιακό βίο ενός σημαντικού αριθμού ασφαλισμένων παραμένει χαμηλή.

Τέσσερις παρεμβάσεις στο τραπέζι

Με δεδομένη αυτή την εικόνα, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει ένα πακέτο παρεμβάσεων που θα μπορούσε να ενισχύσει το διαθέσιμο εισόδημα των συνταξιούχων.

Οι παρεμβάσεις που βρίσκονται στο επίκεντρο είναι τέσσερις:

1. Μεγαλύτερη αύξηση στις συντάξεις

Η πρώτη και πιο άμεση παρέμβαση αφορά την αύξηση των κύριων συντάξεων.

Με βάση τον ισχύοντα μηχανισμό, η αύξηση για το 2027 αναμένεται να κινηθεί περίπου στο 2,6%-2,7%, ανάλογα με την τελική πορεία του πληθωρισμού και της ανάπτυξης.

Ωστόσο, εξετάζεται το ενδεχόμενο να υπάρξει υψηλότερη αύξηση από αυτή που θα προκύψει μηχανιστικά, ώστε οι συνταξιούχοι να μην δουν την αγοραστική τους δύναμη να μειώνεται από την άνοδο των τιμών.

Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τους χαμηλοσυνταξιούχους, καθώς ακόμη και μια αύξηση κατά μία επιπλέον ποσοστιαία μονάδα μεταφράζεται σε περιορισμένο ποσό σε απόλυτους όρους.

2. Πλήρης κατάργηση της προσωπικής διαφοράς

Δεύτερη σημαντική παρέμβαση είναι η πλήρης κατάργηση της προσωπικής διαφοράς.

Περίπου 670.000 συνταξιούχοι εξακολουθούν να έχουν υπόλοιπο προσωπικής διαφοράς, με αποτέλεσμα οι αυξήσεις που δίνονται να μην περνούν στο πραγματικό καταβαλλόμενο ποσό της σύνταξής τους.

Το υπόλοιπο αυτό αναμένεται να μηδενιστεί τον Ιανουάριο του 2027.

Εφόσον αυτό συμβεί, οι συγκεκριμένοι συνταξιούχοι θα μπορούν πλέον να λαμβάνουν ολόκληρη την ετήσια αύξηση στις κύριες συντάξεις.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια διόρθωση μιας μεγάλης στρέβλωσης της προηγούμενης περιόδου, κατά την οποία εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχοι δεν είδαν ουσιαστική αύξηση στο εισόδημά τους, παρά τις γενικότερες αυξήσεις των συντάξεων.

3. Η έκτακτη ενίσχυση των 300 ευρώ

Στο τραπέζι βρίσκεται και η νέα διευρυμένη οικονομική ενίσχυση των 300 ευρώ, η οποία αναμένεται να καταβληθεί τον Νοέμβριο.

Με τη διεύρυνση των εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων, ο αριθμός των δικαιούχων αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 420.000 άτομα, φτάνοντας συνολικά περίπου τα 1,87 εκατομμύρια.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει διαφορετικό χαρακτήρα από την αύξηση των συντάξεων, καθώς αποτελεί εφάπαξ ενίσχυση και όχι μόνιμη αύξηση του μηνιαίου εισοδήματος.

Ωστόσο, για τα νοικοκυριά με χαμηλές συντάξεις, ακόμη και μια εφάπαξ παροχή μπορεί να έχει ουσιαστική σημασία, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένων δαπανών.

4. Παρεμβάσεις στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων

Τέταρτη πιθανή παρέμβαση αφορά την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ).

Η εισφορά επιβαρύνει περίπου 400.000 συνταξιούχους με κύριες συντάξεις άνω των 1.400 ευρώ, ενώ αντίστοιχη επιβάρυνση υπάρχει και στις επικουρικές άνω των 300 ευρώ.

Εξετάζεται η περαιτέρω ελάφρυνση της εισφοράς, μεταξύ άλλων μέσω της αναπροσαρμογής των κλιμακίων σύμφωνα με τις αυξήσεις των συντάξεων.

Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης το ενδεχόμενο να μειωθούν τα σημερινά οκτώ κλιμάκια και να αλλάξει ο τρόπος υπολογισμού, ώστε η εισφορά να επιβάλλεται στο τμήμα της σύνταξης που αντιστοιχεί στο εκάστοτε κλιμάκιο και όχι με τρόπο που δημιουργεί απότομα αυξημένη επιβάρυνση.

Παράλληλα, εξετάζεται και η κατάργηση της ΕΑΣ στις επικουρικές συντάξεις.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι η αγοραστική δύναμη

Το ζήτημα των συντάξεων δεν αφορά πλέον μόνο το ύψος των ονομαστικών αποδοχών.

Αφορά κυρίως το τι μπορούν να αγοράσουν αυτά τα χρήματα.

Για έναν συνταξιούχο με κύρια σύνταξη κάτω από 1.000 ευρώ μικτά, οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων, της ενέργειας, των ενοικίων, των ασφαλίσεων και των υπηρεσιών απορροφούν μεγάλο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος.

Επομένως, μια ονομαστική αύξηση 2,6%-2,7% μπορεί να μην μεταφράζεται σε πραγματική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η συζήτηση για τις συντάξεις ενόψει ΔΕΘ δεν περιορίζεται πλέον στο εάν θα υπάρξει αύξηση, αλλά στο πόσο μεγαλύτερη θα είναι από τον πληθωρισμό και ποιοι συνταξιούχοι θα ωφεληθούν περισσότερο.

Το μεγάλο στοίχημα για το οικονομικό επιτελείο

Η κυβέρνηση έχει μπροστά της μια δύσκολη ισορροπία.

Από τη μία πλευρά, υπάρχει η ανάγκη να ενισχυθούν τα εισοδήματα εκατοντάδων χιλιάδων συνταξιούχων που βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα εισοδήματος.

Από την άλλη, κάθε μόνιμη παρέμβαση στις συντάξεις έχει δημοσιονομικό κόστος και πρέπει να είναι συμβατή με τους δημοσιονομικούς στόχους.

Η κατάργηση της προσωπικής διαφοράς, η ενίσχυση των χαμηλοσυνταξιούχων, η ελάφρυνση της ΕΑΣ και μια πιθανή μεγαλύτερη αύξηση των συντάξεων αποτελούν διαφορετικά εργαλεία για τον ίδιο στόχο: να περάσει μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής ανάπτυξης στο διαθέσιμο εισόδημα των συνταξιούχων.

Και τα στοιχεία του «ΗΛΙΟΣ» δείχνουν γιατί η πίεση προς αυτή την κατεύθυνση είναι μεγάλη: περισσότερες από τις μισές κύριες συντάξεις γήρατος παραμένουν κάτω από τα 1.000 ευρώ μικτά, ενώ οι νέες συντάξεις του ιδιωτικού τομέα κινούνται ακόμη χαμηλότερα, στα 779 ευρώ κατά μέσο όρο.

Το ερώτημα πλέον είναι εάν οι ανακοινώσεις της ΔΕΘ θα περιοριστούν σε μια ετήσια αύξηση και μια εφάπαξ παροχή ή εάν θα υπάρξει ένα πιο μόνιμο πακέτο παρεμβάσεων που θα αλλάξει ουσιαστικά το διαθέσιμο εισόδημα των χαμηλοσυνταξιούχων.