Τα σημερινά όρια συνταξιοδότησης

Σήμερα το σύστημα βασίζεται σε δύο βασικούς κανόνες:

Συνταξιοδότηση στα 62 έτη με προϋπόθεση τη συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης, δηλαδή 12.000 ημερών εργασίας.

Συνταξιοδότηση στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης, δηλαδή 4.500 ημέρες εργασίας.

Από το υπουργείο Εργασίας επισημαίνεται ότι η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε σημαντικές αυξήσεις των ορίων ηλικίας κατά το παρελθόν. Συγκεκριμένα:

Από την 1η Ιανουαρίου 2013 τα γενικά όρια αυξήθηκαν στα 62 και 67 έτη.

Με τον νόμο 4336/2015 αυξήθηκαν και τα μεταβατικά όρια ηλικίας, επηρεάζοντας χιλιάδες ασφαλισμένους που δεν είχαν κατοχυρώσει δικαίωμα συνταξιοδότησης.

Οι δημογραφικοί παράγοντες που θα κρίνουν τις αλλαγές

Οι ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση επισημαίνουν ότι οποιαδήποτε μελλοντική παρέμβαση θα εξαρτηθεί κυρίως από την πορεία συγκεκριμένων δημογραφικών δεικτών.

Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων, δηλαδή η αναλογία των ατόμων άνω των 65 ετών προς τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό, αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά, προσεγγίζοντας το 60% από περίπου 39% σήμερα.

Παράλληλα, ο δείκτης γήρανσης επιδεινώνεται, καθώς για κάθε 170 ηλικιωμένους αντιστοιχούν πλέον περίπου 100 άτομα σε ηλικία εργασίας.

Αρνητική παραμένει και η εικόνα στον δείκτη γονιμότητας. Παρά τη μικρή βελτίωση από 1,3 παιδιά ανά γυναίκα το 2018 σε περίπου 1,5 το 2022, το επίπεδο παραμένει πολύ χαμηλότερα από το 2,1 που απαιτείται για τη φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού.

Σύμφωνα με πρόσφατη αναλογιστική μελέτη, τα σημερινά όρια των 62 και 67 ετών ενδέχεται έως το 2030 να αυξηθούν κατά περίπου 1,5 έτος.

Ποιους δεν θα επηρεάσουν οι αλλαγές

Σε περίπτωση αύξησης των ορίων ηλικίας, δεν αναμένεται να επηρεαστούν πέντε βασικές κατηγορίες ασφαλισμένων:

1. Όσοι έχουν ήδη θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα

Οι ασφαλισμένοι που έχουν κατοχυρώσει δικαίωμα για μειωμένη ή πλήρη σύνταξη με βάση τα ισχύοντα όρια δεν επηρεάζονται, καθώς μπορούν να αποχωρήσουν οποτεδήποτε.

2. Ασφαλισμένοι με σύνταξη λόγω αναπηρίας μέλους οικογένειας

Πρόκειται για περιπτώσεις συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας τέκνου, συζύγου ή αδελφού.

3. Εργαζόμενοι σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα

Οι ειδικές διατάξεις που ισχύουν τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα αναμένεται να παραμείνουν εκτός πιθανών γενικών αλλαγών.

4. Ένστολοι

Οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης των στρατιωτικών και των σωμάτων ασφαλείας καθορίζονται από ειδικό θεσμικό πλαίσιο.

5. Όσοι βρίσκονται σήμερα κοντά στη συνταξιοδότηση

Δεν αναμένεται να επηρεαστούν ασφαλισμένοι που είναι περίπου 57 ετών σήμερα και μπορούν να συμπληρώσουν τα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης, είτε μέσω πραγματικού χρόνου είτε μέσω αναγνώρισης πλασματικών ετών.

Ποιους αφορά το ενδεχόμενο αλλαγών

Οι πιθανές αυξήσεις των ορίων ηλικίας εκτιμάται ότι θα επηρεάσουν κυρίως:

Ασφαλισμένους ηλικίας 50 έως 55 ετών

Πρόκειται για εργαζόμενους που απέχουν σήμερα από 7 έως 12 χρόνια από τη συμπλήρωση του 62ου έτους και δεν έχουν ακόμη κατοχυρώσει δικαίωμα συνταξιοδότησης.

Όσοι δεν προλάβουν να θεμελιώσουν δικαίωμα έως το τέλος της τριετίας 2027-2029 εκτιμάται ότι θα επιβαρυνθούν από πιθανές αυξήσεις.

Με βάση τις υφιστάμενες εκτιμήσεις, όσοι συμπληρώσουν τα 62 μετά το 2030 ενδέχεται να χρειαστεί να συνταξιοδοτηθούν περίπου στα 63 έτη και 6 μήνες.

Ασφαλισμένους ηλικίας 35 έως 50 ετών

Οι συγκεκριμένοι εργαζόμενοι βρίσκονται σε μεγαλύτερη χρονική απόσταση από τη σύνταξη και είναι πιθανό να επηρεαστούν από περισσότερες από μία μελλοντικές αναπροσαρμογές των ορίων ηλικίας.

Νεότερους εργαζόμενους

Για όσους βρίσκονται σήμερα στα πρώτα χρόνια του εργασιακού τους βίου, η εικόνα είναι διαφορετική. Οι δημογραφικές πιέσεις καθιστούν πιθανό το ενδεχόμενο μελλοντικής συνταξιοδότησης μετά τα 64 έτη, με απαιτούμενο ασφαλιστικό βίο άνω των 40 ετών.

Για όσους δεν θα έχουν συμπληρώσει μεγάλο αριθμό ετών ασφάλισης, η έξοδος από την εργασία ενδέχεται να μετατίθεται ακόμη και κοντά στα 70 έτη.

Η συζήτηση για τα όρια ηλικίας, επομένως, δεν αφορά μόνο τις σημερινές γενιές ασφαλισμένων, αλλά αποτελεί μια μακροχρόνια πρόκληση για τη διαμόρφωση ενός ασφαλιστικού συστήματος που θα πρέπει να ανταποκριθεί σε έναν πληθυσμό με λιγότερους εργαζόμενους και περισσότερους συνταξιούχους.