Η αγορά έχασε 9,3% σε τρεις συνεδριάσεις

Ο δείκτης Borsa Istanbul 100 υποχώρησε κατά 9,3% μέσα σε μόλις τρεις συνεδριάσεις στις αρχές της εβδομάδας, ενώ την Τετάρτη σημείωσε νέα πτώση 5,5%, ενεργοποιώντας τον μηχανισμό αυτόματης αναστολής συναλλαγών για ολόκληρη την αγορά.

Η εικόνα βελτιώθηκε στη συνέχεια, με τον δείκτη να καταγράφει άνοδο περίπου 2% στις πρωινές συναλλαγές.

Παράλληλα, η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Τουρκίας επιχείρησε να περιορίσει τις ανησυχίες, υποστηρίζοντας ότι τα προβλήματα δεν συνιστούν θεμελιώδη ή διαρθρωτικό κίνδυνο για τις τουρκικές κεφαλαιαγορές.

Σύμφωνα με την επιτροπή, η αναταραχή εντοπίζεται σε συγκεκριμένο τμήμα της αγοράς επενδυτικών κεφαλαίων και συνδέεται κυρίως με προβλήματα πιστοληπτικής ικανότητας και ρευστότητας σε περιορισμένο αριθμό εταιρειών διαχείρισης.

Στο επίκεντρο η έλλειψη ρευστότητας

Το πρόβλημα έγινε εμφανές όταν επενδυτικά κεφάλαια άρχισαν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ικανοποίηση αιτημάτων εξαγοράς μεριδίων.

Η Tera Portfoy ανακοίνωσε ότι δύο από τα κεφάλαιά της, συνολικού ενεργητικού περίπου 7,5 δισ. δολαρίων, δεν κατάφεραν να πραγματοποιήσουν εγκαίρως τις απαιτούμενες πληρωμές προς επενδυτές.

Αντίστοιχες καθυστερήσεις ανακοίνωσε και η Atlas Portfoy για το αμοιβαίο κεφάλαιο διαχείρισης διαθεσίμων που διαχειρίζεται.

Το γεγονός ανέδειξε τον κίνδυνο που δημιουργείται όταν επενδυτικά κεφάλαια αποκτούν μεγάλες θέσεις σε μετοχές περιορισμένης ρευστότητας. Όταν ταυτόχρονα αυξάνονται οι απαιτήσεις για εξαγορές μεριδίων, οι διαχειριστές μπορεί να υποχρεωθούν να πουλήσουν τίτλους σε μια αγορά που δεν διαθέτει αρκετούς αγοραστές.

Οι νέοι κανόνες επιδείνωσαν τις πιέσεις

Ένας επιπλέον παράγοντας ήταν η αυστηροποίηση του κανονιστικού πλαισίου στα τέλη Αυγούστου.

Οι τουρκικές αρχές περιόρισαν τις θέσεις των επενδυτικών κεφαλαίων σε μετοχές ελεύθερης διακίνησης και περιόρισαν τις επενδύσεις σε συνδεδεμένες εταιρείες. Τα κεφάλαια έλαβαν προθεσμία έως το τέλος του έτους για να προσαρμόσουν τα χαρτοφυλάκιά τους στα νέα όρια.

Η εξέλιξη αυτή δημιούργησε πρόσθετη ανάγκη για ρευστοποιήσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετοί επενδυτές ζητούσαν παράλληλα την επιστροφή των κεφαλαίων τους.

Έτσι δημιουργήθηκε ένας φαύλος κύκλος:

αιτήματα εξαγοράς → ανάγκη για ρευστότητα → πωλήσεις μετοχών → πτώση τιμών → μεγαλύτερες πιέσεις στα κεφάλαια.

Η υπόθεση της Tera και η απόδοση 66.000%

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Tera Portfoy.

Η εταιρεία είχε βρεθεί στο επίκεντρο της αγοράς νωρίτερα μέσα στη χρονιά λόγω της εντυπωσιακής απόδοσης του βασικού της επενδυτικού κεφαλαίου, το οποίο σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία είχε καταγράψει απόδοση άνω του 66.000% σε διάστημα τριών ετών.

Η απόδοση αυτή συνδέθηκε με μεγάλες τοποθετήσεις σε έναν σχετικά περιορισμένο κύκλο συνδεδεμένων εταιρειών, ενώ χρησιμοποιήθηκε και δανειακή χρηματοδότηση για την ενίσχυση των επενδυτικών θέσεων.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς διερευνά πιθανές πρακτικές χειραγώγησης συγκεκριμένων μετοχών.

Η μητρική εταιρεία της Tera Portfoy, Tera Yatirim Menkul Degerler, σημείωσε πτώση σχεδόν 10% στις πρωινές συναλλαγές, αγγίζοντας το ημερήσιο όριο διακύμανσης που προβλέπεται από τους κανόνες του χρηματιστηρίου.

Η κατάρρευση των υπό διαχείριση κεφαλαίων της Pusula

Ενδεικτική της έντασης της κρίσης είναι και η μεταβολή των κεφαλαίων που διαχειρίζεται η Pusula Portfoy.

Σύμφωνα με στοιχεία της Tefas, τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας ανέρχονταν σε περίπου 431 δισ. τουρκικές λίρες στα τέλη Αυγούστου, αλλά είχαν περιοριστεί σε περίπου 143 δισ. λίρες τη Δευτέρα.

Πρόκειται για δραματική συρρίκνωση σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, η οποία αποτυπώνει το μέγεθος των εκροών και των πιέσεων που αντιμετωπίζει ο κλάδος.

Η Tera Portfoy, από την πλευρά της, διαχειριζόταν περίπου 730 δισ. λίρες, ή περίπου 15 δισ. δολάρια, σύμφωνα με τα στοιχεία της Tefas.

Η παρέμβαση της κεντρικής τράπεζας

Οι τουρκικές αρχές επιχειρούν πλέον να περιορίσουν κυρίως τον κίνδυνο μετάδοσης της κρίσης μέσω της ρευστότητας.

Η κεντρική τράπεζα ανακοίνωσε ότι θα αυξήσει, όταν απαιτείται, τη χρηματοδότηση μέσω repos διάρκειας μίας εβδομάδας, ανάλογα με τις συνθήκες στην αγορά.

Παράλληλα, προανήγγειλε αναθεώρηση των ορίων δανεισμού των τραπεζών και μείωση των haircuts στις εξασφαλίσεις που χρησιμοποιούνται στις συναλλαγές με την κεντρική τράπεζα.

Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι ένα πρόβλημα που ξεκίνησε από συγκεκριμένα επενδυτικά κεφάλαια δεν θα μετατραπεί σε γενικευμένη κρίση ρευστότητας.

Το μεγάλο ερώτημα για την τουρκική αγορά

Η υπόθεση έχει πλέον δύο διαφορετικές διαστάσεις.

Η πρώτη αφορά τη χειραγώγηση συγκεκριμένων μετοχών και το κατά πόσο οι έρευνες της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς θα αποκαλύψουν παραβιάσεις των κανόνων της αγοράς.

Η δεύτερη και ευρύτερη αφορά τη ρευστότητα και τη μόχλευση των επενδυτικών κεφαλαίων και τον τρόπο με τον οποίο αυτά μπορούν να επηρεάσουν μια αγορά όταν οι θέσεις τους είναι συγκεντρωμένες σε τίτλους περιορισμένης διαπραγματευσιμότητας.

Οι τουρκικές αρχές επιμένουν ότι το πρόβλημα είναι περιορισμένο και διαχειρίσιμο. Ωστόσο, η απότομη πτώση του Borsa Istanbul, οι δυσκολίες στις εξαγορές μεριδίων και η μεγάλη συρρίκνωση των κεφαλαίων υπό διαχείριση ορισμένων εταιρειών δείχνουν ότι η αγορά περνά μια περίοδο έντονης απομόχλευσης.

Το κρίσιμο πλέον είναι εάν οι παρεμβάσεις ρευστότητας θα αποτρέψουν τη μετάδοση της πίεσης σε μεγαλύτερο τμήμα του τουρκικού χρηματοπιστωτικού συστήματος ή εάν οι αναγκαστικές ρευστοποιήσεις θα συνεχίσουν να δημιουργούν νέες πιέσεις στις μετοχές.