Τα βίντεο αφορούσαν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από μετοχές, κρυπτονομίσματα και χρέος έως προσωπική οικονομική διαχείριση. Ωστόσο, περισσότεροι από 7 στους 10 δημιουργούς δεν εμφάνιζαν σαφές επαγγελματικό υπόβαθρο στον χρηματοπιστωτικό τομέα ούτε αντίστοιχα προσόντα που να τεκμηριώνουν την αξιοπιστία των συμβουλών τους.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι σε περισσότερα από 60% των βίντεο δεν παρουσιάζονταν επαρκώς οι κίνδυνοι και οι αρνητικές πλευρές των επενδυτικών προϊόντων ή των επιλογών που προτείνονταν.

Οι νέοι εμπιστεύονται όλο και περισσότερο τα social media

Το φαινόμενο έχει ήδη κινητοποιήσει τις ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές, καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στις επενδυτικές αποφάσεις των νεότερων ηλικιών.

Η γερμανική εποπτική αρχή BaFin έχει διαπιστώσει σαφή τάση προς την αναζήτηση επενδυτικών πληροφοριών μέσω των κοινωνικών δικτύων, ιδιαίτερα μεταξύ των Millennials και της Gen Z.

Έρευνα της BaFin το 2024 έδειξε ότι περισσότεροι από τους μισούς επενδυτές αυτών των γενεών θεωρούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αξιόπιστη πηγή χρηματοοικονομικής πληροφόρησης. Παράλληλα, περίπου 60% τα θεωρεί μια καλή εναλλακτική απέναντι στην παραδοσιακή επαγγελματική χρηματοοικονομική συμβουλή.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ένας νέος επενδυτής μπορεί πλέον να περάσει από την παρακολούθηση ενός βίντεο στην πραγματοποίηση μιας συναλλαγής μέσα σε ελάχιστα λεπτά.

Η Ευρώπη βάζει στο στόχαστρο τους «finfluencers»

Οι λεγόμενοι finfluencers, δηλαδή οι influencers που παράγουν περιεχόμενο σχετικά με επενδύσεις και προσωπικά οικονομικά, βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής εποπτείας.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων για το συγκεκριμένο περιεχόμενο, επισημαίνοντας κινδύνους όπως η κρυφή διαφήμιση, οι παραπλανητικοί ισχυρισμοί, οι επενδυτικές απάτες και η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία χρηματοοικονομικού περιεχομένου.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA) έχει προειδοποιήσει ότι οι υφιστάμενοι κανόνες για τις επενδυτικές συστάσεις μπορούν να εφαρμόζονται και σε αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Αυτό σημαίνει ότι κάποιος που προτείνει μια συγκεκριμένη επένδυση μπορεί να υποχρεούται να δηλώνει την ταυτότητά του, να διαχωρίζει τα πραγματικά στοιχεία από τις προσωπικές του απόψεις και να γνωστοποιεί εάν έχει οικονομικό όφελος από την προώθηση μιας επένδυσης.

Ακόμη και μια απλή δημόσια άποψη για το εάν μια μετοχή ή ένα κρυπτονόμισμα πρόκειται να ανέβει ή να υποχωρήσει μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να θεωρηθεί επενδυτική σύσταση.

Η απλή αναφορά ότι «αυτό δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή» δεν αρκεί απαραίτητα για να απαλλάξει έναν δημιουργό από τις σχετικές υποχρεώσεις.

Γιατί τα σύντομα βίντεο κρύβουν κινδύνους

Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η ίδια η φύση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Ένα βίντεο διάρκειας μερικών δεκάδων δευτερολέπτων μπορεί να εξηγήσει με εντυπωσιακό τρόπο γιατί μια μετοχή «θα εκτοξευθεί», αλλά δύσκολα μπορεί να παρουσιάσει όλες τις παραμέτρους που απαιτούνται για μια πραγματικά ισορροπημένη επενδυτική αξιολόγηση.

Η υπόσχεση γρήγορου πλουτισμού, μια εντυπωσιακή απόδοση ή μια «ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί» είναι πολύ πιο εύκολο να προσελκύσει προβολές από μια αναλυτική παρουσίαση των κινδύνων.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ο χρήστης μπορεί να ακούσει μόνο τη θετική πλευρά μιας επένδυσης, χωρίς να ενημερωθεί για τις πιθανές απώλειες.

Υπάρχει μάλιστα και ένα δεύτερο πρόβλημα: οι ίδιοι άνθρωποι που παρακολουθούν το περιεχόμενο μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικό επίπεδο γνώσεων και διαφορετική οικονομική δυνατότητα να αναλάβουν κίνδυνο.

Μια επένδυση που αποτελεί μόλις το 1% ενός διαφοροποιημένου χαρτοφυλακίου ενός έμπειρου επενδυτή μπορεί να αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος των αποταμιεύσεων ενός νέου επενδυτή.

Αυτή η κρίσιμη διάσταση συνήθως δεν χωρά σε ένα σύντομο βίντεο.

Τα πιο επικίνδυνα σημάδια

Οι ειδικοί επισημαίνουν ορισμένα χαρακτηριστικά που πρέπει να λειτουργούν ως «κόκκινες σημαίες» για τους επενδυτές.

1. Υπόσχεση υψηλών αποδόσεων χωρίς αναφορά στον κίνδυνο

Όταν μια επένδυση παρουσιάζεται ως σχεδόν βέβαιη ευκαιρία κέρδους, χωρίς καμία ουσιαστική αναφορά στο ενδεχόμενο απώλειας, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

2. Επίδειξη πλούτου

Πολυτελή αυτοκίνητα, ακριβά ξενοδοχεία, ταξίδια και ένας τρόπος ζωής που παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης επενδυτικής στρατηγικής μπορούν να χρησιμοποιούνται ως εργαλείο πειθούς.

Η εικόνα του πλούτου δεν αποτελεί απόδειξη επενδυτικής ικανότητας.

3. Πίεση για άμεση δράση

Φράσεις όπως «αγόρασε τώρα», «η ευκαιρία τελειώνει», «η μετοχή θα εκτοξευθεί» ή «αυτό είναι το τελευταίο παράθυρο» θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη.

Η πίεση για γρήγορη απόφαση αποτελεί συχνά αντίθετη πρακτική από αυτή που απαιτεί μια ψύχραιμη επενδυτική διαδικασία.

4. Απουσία επαγγελματικού ιστορικού

Ο δημιουργός θα πρέπει να είναι σαφές ποιος είναι, ποιο είναι το επαγγελματικό του υπόβαθρο και γιατί διαθέτει τις γνώσεις για να μιλά για επενδύσεις.

5. Κρυφές οικονομικές σχέσεις

Ένας δημιουργός μπορεί να λαμβάνει προμήθεια όταν ένας θεατής ανοίγει λογαριασμό σε μια επενδυτική πλατφόρμα μέσω του δικού του συνδέσμου.

Η ύπαρξη μιας τέτοιας συνεργασίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το περιεχόμενο είναι αναξιόπιστο. Πρέπει όμως να γνωστοποιείται, καθώς αποτελεί πιθανή σύγκρουση συμφερόντων.

Δεν είναι όλο το χρηματοοικονομικό περιεχόμενο κακό

Παρά τους κινδύνους, οι ειδικοί δεν θεωρούν ότι πρέπει να απορριφθεί συνολικά η χρηματοοικονομική ενημέρωση μέσω των κοινωνικών δικτύων.

Υπάρχουν δημιουργοί που προσφέρουν χρήσιμο περιεχόμενο για τον οικογενειακό προϋπολογισμό, τη διαχείριση χρεών, τη δημιουργία ταμείου έκτακτης ανάγκης, την αποταμίευση και τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις.

Για πολλούς νέους, μάλιστα, τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν έναν από τους ελάχιστους τρόπους με τους οποίους έρχονται σε επαφή με βασικές έννοιες χρηματοοικονομικής διαχείρισης.

Υπάρχουν επίσης εκπαιδευτικά κανάλια που δεν βασίζονται στην υπόδειξη συγκεκριμένων μετοχών, αλλά προσπαθούν να εξηγήσουν τον τρόπο λειτουργίας των αγορών, των ETF, της διαφοροποίησης και της μακροπρόθεσμης επένδυσης.

Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στο εάν το περιεχόμενο προσπαθεί να εκπαιδεύσει τον επενδυτή ή να τον οδηγήσει σε μια άμεση συναλλαγή.

Πέντε ερωτήσεις πριν ακολουθήσετε μια επενδυτική συμβουλή

Πριν κάποιος ακολουθήσει μια επενδυτική πρόταση που είδε στο TikTok, στο Instagram ή σε οποιοδήποτε άλλο κοινωνικό δίκτυο, θα ήταν χρήσιμο να απαντήσει σε πέντε απλές ερωτήσεις:

Ποιος δίνει τη συμβουλή και ποια είναι τα επαγγελματικά του προσόντα;

Αναφέρει ξεκάθαρα και τους κινδύνους ή παρουσιάζει μόνο τα πιθανά κέρδη;

Έχει οικονομικό όφελος εάν εγώ αγοράσω το συγκεκριμένο προϊόν;

Υπάρχει πίεση να επενδύσω άμεσα;

Μπορώ να επιβεβαιώσω την πληροφορία από ανεξάρτητη και αξιόπιστη πηγή;

Η τελευταία ερώτηση είναι ίσως και η σημαντικότερη.

Οι εποπτικές αρχές συνιστούν στους επενδυτές να διασταυρώνουν τις πληροφορίες που λαμβάνουν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με επίσημες πηγές, εταιρικές ανακοινώσεις και αξιόπιστα χρηματοοικονομικά μέσα ενημέρωσης.

Παράλληλα, τα εθνικά μητρώα των εποπτικών αρχών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διαπιστωθεί εάν ένα πρόσωπο ή μια εταιρεία είναι εξουσιοδοτημένα να παρέχουν συγκεκριμένες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.

Από το TikTok στην αγορά μέσα σε λίγα λεπτά

Η μεγαλύτερη αλλαγή που φέρνουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι μόνο ότι προσφέρουν επενδυτικές πληροφορίες σε εκατομμύρια ανθρώπους.

Είναι ότι μειώνουν δραματικά την απόσταση μεταξύ ενημέρωσης και πράξης.

Ένας χρήστης μπορεί να δει ένα βίντεο με πέντε «μετοχές που θα εκτοξευθούν», να ζητήσει από ένα chatbot τεχνητής νοημοσύνης να αξιολογήσει τις συγκεκριμένες εταιρείες, να ανοίξει την επενδυτική του εφαρμογή και να πραγματοποιήσει τις αγορές του μέσα σε λίγα λεπτά.

Η ταχύτητα αυτή μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για έναν νέο επενδυτή που δεν έχει ακόμη αποκτήσει τις γνώσεις και την εμπειρία για να αξιολογεί τον κίνδυνο.

Το βασικό μήνυμα των ειδικών, επομένως, δεν είναι ότι οι επενδυτές πρέπει να εγκαταλείψουν τα κοινωνικά δίκτυα ως πηγή ενημέρωσης. Είναι ότι ένα βίντεο δεν πρέπει να μετατρέπεται αυτομάτως σε επενδυτική απόφαση.

Στις αγορές, η μεγάλη προβολή, η αυτοπεποίθηση του δημιουργού και η εντυπωσιακή υπόσχεση απόδοσης δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη αξιοπιστίας. Η διασταύρωση των στοιχείων, η κατανόηση του κινδύνου και η γνώση για το ποιος βρίσκεται πίσω από μια σύσταση παραμένουν απαραίτητα πριν από οποιαδήποτε επένδυση.