Το μοντέλο: ειρήνη με επιχειρηματικό κίνητρο

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται μια διαφορετική προσέγγιση στις σχέσεις Ρωσίας – Δύσης.

Ο Kushner φέρεται να θεωρεί ότι οι επιχειρηματικές συμφωνίες μπορούν να αποτελέσουν μέρος της διαδικασίας αποκατάστασης της ειρήνης. Στην περίπτωση του Nord Stream, η συμμετοχή Αμερικανών επενδυτών θα δημιουργούσε ένα οικονομικό συμφέρον για την επαναφορά των ενεργειακών ροών προς την Ευρώπη, εφόσον φυσικά αρθούν τα πολιτικά και νομικά εμπόδια.

Με άλλα λόγια, το σενάριο δεν αφορά μόνο την επανεκκίνηση ενός αγωγού.

Αφορά τη δημιουργία οικονομικών δεσμών μεταξύ αμερικανικού κεφαλαίου και ρωσικών ενεργειακών υποδομών, ώστε τα μελλοντικά έσοδα από τις ενεργειακές ροές να αποκτήσουν και αμερικανική συμμετοχή.

Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τα οικονομικά κίνητρα γύρω από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Οι συζητήσεις Dmitriev – Kushner

Ο Kirill Dmitriev έχει επανειλημμένα υποστηρίξει την επιστροφή του ρωσικού φυσικού αερίου στη γερμανική αγορά.

Τον προηγούμενο μήνα, σύμφωνα με το Reuters, συναντήθηκε με εκπροσώπους του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας και του υπουργείου Οικονομικών, με αντικείμενο πιθανές ενεργειακές πρωτοβουλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας.

Η συμμετοχή του Kushner στις συζητήσεις προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα.

Ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος έχει εμπλακεί στις προσπάθειες διαμεσολάβησης για την Ουκρανία και φαίνεται να αντιμετωπίζει τις μελλοντικές οικονομικές σχέσεις ως πιθανό μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας.

Ωστόσο, παραμένει ασαφές εάν η αμερικανική κυβέρνηση επιθυμεί πραγματικά την επιστροφή του ρωσικού φυσικού αερίου στη Γερμανία ή εάν οι σχετικές συζητήσεις αποτελούν περισσότερο διερευνητικές επαφές.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι οι κυρώσεις

Το βασικό εμπόδιο είναι νομικό και πολιτικό.

Οι αγωγοί Nord Stream και οι σχετικές ρωσικές ενεργειακές δραστηριότητες βρίσκονται υπό καθεστώς κυρώσεων από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε επανέναρξη των ροών θα απαιτούσε σημαντικές αλλαγές στο υφιστάμενο καθεστώς κυρώσεων.

Ο Trump θα μπορούσε να χαλαρώσει ή να άρει αμερικανικές κυρώσεις, όμως το ευρωπαϊκό σκέλος είναι πολύ πιο σύνθετο.

Και αυτό γιατί η Γερμανία, η οποία ήταν ο βασικός αποδέκτης του ρωσικού φυσικού αερίου μέσω Nord Stream, δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να επιστρέψει στο προηγούμενο μοντέλο.

Εκπρόσωπος του γερμανικού υπουργείου Οικονομίας και Ενέργειας δήλωσε ότι ο Nord Stream και το ρωσικό φυσικό αέριο υπόκεινται σε ευρωπαϊκές κυρώσεις και ότι η Γερμανία έχει πλέον βρει εναλλακτικές λύσεις.

Παράλληλα, οποιαδήποτε επαναλειτουργία θα απαιτούσε κυβερνητική έγκριση, ενώ η γερμανική κυβέρνηση έχει καταστήσει σαφές ότι δεν επιθυμεί μια τέτοια εξέλιξη.

Από πάνω από 50% ρωσικό αέριο σε πλήρη απεξάρτηση

Το μέγεθος της αλλαγής που έχει συντελεστεί στη Γερμανία είναι τεράστιο.

Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, η Γερμανία προμηθευόταν πάνω από το ήμισυ του φυσικού αερίου της από τη Ρωσία, με τους Nord Stream να αποτελούν βασικό μηχανισμό μεταφοράς.

Οι ροές είχαν ήδη περιοριστεί δραστικά από τη Μόσχα πριν οι αγωγοί υποστούν τις υποβρύχιες εκρήξεις του Σεπτεμβρίου 2022.

Έκτοτε, το Βερολίνο έχει επενδύσει σημαντικά σε LNG, νέες υποδομές εισαγωγής φυσικού αερίου και διαφοροποίηση προμηθευτών.

Η επιστροφή στο ρωσικό αέριο, επομένως, δεν είναι απλώς θέμα τεχνικής επαναλειτουργίας ενός αγωγού.

Θα αποτελούσε σημαντική αλλαγή ενεργειακής και γεωπολιτικής στρατηγικής.

Η Ευρώπη βλέπει τον Nord Stream ως στρατηγικό κίνδυνο

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο εμπόδιο στο αμερικανορωσικό σχέδιο.

Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν επενδύσει τεράστια ποσά στην ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα οι ευρωπαϊκές χώρες αυξάνουν τις αμυντικές τους δαπάνες λόγω της ρωσικής απειλής.

Στο Βερολίνο υπάρχει έντονη δυσπιστία απέναντι στις προθέσεις της Μόσχας.

Γερμανοί αξιωματούχοι έχουν κατηγορήσει τη Ρωσία για υβριδικές επιχειρήσεις, ενώ μέρος του πολιτικού συστήματος θεωρεί ότι μια επιστροφή στις ενεργειακές σχέσεις του παρελθόντος θα ενίσχυε οικονομικά τη Μόσχα.

Το επιχείρημα των επικριτών είναι ότι μια συμφωνία γύρω από τον Nord Stream θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια «βρώμικη» συμφωνία, στην οποία οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα μοιράζονταν τα οικονομικά οφέλη, ενώ η Ευρώπη θα αναλάμβανε μεγάλο μέρος του γεωπολιτικού κόστους.

Η αντίθεση Βερολίνου – AfD

Η πολιτική διάσταση γίνεται ακόμη πιο εμφανής στο εσωτερικό της Γερμανίας.

Η κυβέρνηση συνασπισμού αντιτίθεται στην επαναλειτουργία του Nord Stream, ενώ το AfD υποστηρίζει την επιστροφή του ρωσικού φυσικού αερίου.

Μάλιστα, σύμφωνα με το Reuters, ο Dmitriev αναμένεται να συναντηθεί με την ηγεσία του AfD στις αρχές του επόμενου έτους, με αντικείμενο μεταξύ άλλων την πιθανή επανέναρξη των πωλήσεων ρωσικού φυσικού αερίου.

Έτσι, ο Nord Stream μετατρέπεται σταδιακά από ένα ενεργειακό έργο σε σύμβολο της ευρωπαϊκής διαμάχης για το εάν η Ρωσία μπορεί να επιστρέψει στην ενεργειακή αγορά της ηπείρου.

Ποιος ελέγχει τους αγωγούς

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο, καθαρά επιχειρηματικό ζήτημα.

Η εταιρεία που ελέγχει τους αγωγούς ανήκει κατά 51% στη ρωσική κρατική Gazprom, ενώ περίπου 31% βρίσκεται στα χέρια δύο γερμανικών οντοτήτων. Το υπόλοιπο ποσοστό ανήκει σε γαλλική και ολλανδική εταιρεία.

Εάν η Gazprom αποφάσιζε να διαθέσει το μερίδιό της, θα μπορούσε θεωρητικά να ανοίξει ο δρόμος για την είσοδο νέων επενδυτών.

Οι δύο γερμανικοί μέτοχοι, ωστόσο, επιδιώκουν να διατηρήσουν τις συμμετοχές τους, ώστε να διατηρήσουν γερμανική επιρροή στην εταιρεία σε περίπτωση αλλαγής της μετοχικής σύνθεσης.

Έτσι, ακόμη και ένα υποθετικό deal με Αμερικανό επενδυτή δεν θα ήταν απλή υπόθεση.

Και στο βάθος η Lukoil

Οι συζητήσεις Kushner – Dmitriev δεν περιορίζονται στον Nord Stream.

Σύμφωνα με το Reuters, εξετάζεται παράλληλα η πώληση ενός ευρύτερου χαρτοφυλακίου περιουσιακών στοιχείων της Lukoil, από διυλιστήρια μέχρι πρατήρια καυσίμων στην Ευρώπη και άλλες αγορές.

Στο συγκεκριμένο σενάριο, μια κοινοπραξία της αμερικανικής κρατικής επενδυτικής υπηρεσίας DFC με επενδυτές από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα μπορούσε να αποκτήσει τα περιουσιακά στοιχεία, υπό την προϋπόθεση ότι οι αμερικανικές αρχές θα άρουν τις σχετικές κυρώσεις.

Αμερικανός αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι οι Steve Witkoff και Jared Kushner συνεργάστηκαν με την DFC για τη διαπραγμάτευση σημαντικής προκαταβολής και συμμετοχής των ΗΠΑ στα μελλοντικά κέρδη.

Το πραγματικό στοίχημα για την Ευρώπη

Ο Nord Stream, επομένως, αποτελεί μόνο ένα κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου παζλ.

Στην περίπτωση που οι ΗΠΑ και η Ρωσία καταλήξουν σε συμφωνία για την Ουκρανία, το ερώτημα θα είναι τι θα ακολουθήσει στο οικονομικό μέτωπο.

Η Ρωσία διαθέτει τεράστιο ενεργειακό και βιομηχανικό ενεργητικό στην Ευρώπη, ενώ Αμερικανοί επενδυτές θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν για περιουσιακά στοιχεία που σήμερα παραμένουν αποκλεισμένα από τις κυρώσεις.

Αυτό δημιουργεί ένα νέο μοντέλο: η ειρήνη ως προϋπόθεση για την απελευθέρωση επενδυτικών ευκαιριών.

Το πρόβλημα είναι ότι οι Ευρωπαίοι δεν αντιμετωπίζουν την ενεργειακή ασφάλεια αποκλειστικά ως οικονομικό ζήτημα.

Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, το φυσικό αέριο έγινε εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος και η απεξάρτηση από τη Ρωσία αποτέλεσε στρατηγική προτεραιότητα.

Γι' αυτό και μια ενδεχόμενη αμερικανορωσική συμφωνία για τον Nord Stream δεν θα κριθεί μόνο από το εάν ένας αγωγός μπορεί να ξαναλειτουργήσει.

Θα κριθεί από το εάν η Ευρώπη θα θεωρήσει ότι η επιστροφή του ρωσικού φυσικού αερίου αποτελεί οικονομική ευκαιρία ή επιστροφή σε μια στρατηγική εξάρτηση που προσπάθησε να αφήσει πίσω της.