Συνολικά, περισσότερες από 3.000 αγωγές βρίσκονται ήδη στο επίκεντρο της συγκεκριμένης δικαστικής διαμάχης, ενώ ακόμη περισσότερες υποθέσεις έχουν συγκεντρωθεί σε παράλληλες διαδικασίες.

Το κρίσιμο ζήτημα του Άρθρου 230

Βασικό νομικό όπλο των τεχνολογικών εταιρειών στην προσπάθειά τους να αποκρούσουν τις αγωγές αποτελεί το περίφημο Άρθρο 230 του Communications Decency Act του 1996.

Η συγκεκριμένη διάταξη παρέχει στις διαδικτυακές πλατφόρμες σημαντική προστασία έναντι της ευθύνης που μπορεί να προκύψει από περιεχόμενο το οποίο αναρτούν οι ίδιοι οι χρήστες. Για δεκαετίες, το Άρθρο 230 αποτέλεσε ένα από τα βασικά θεμέλια πάνω στα οποία αναπτύχθηκε το επιχειρηματικό μοντέλο του αμερικανικού διαδικτύου.

Οι Meta και TikTok επιχείρησαν να επεκτείνουν αυτή την προστασία, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει να καλύπτει και τις συγκεκριμένες αγωγές που σχετίζονται με τον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών τους.

Το 9ο Εφετείο, ωστόσο, δεν υιοθέτησε αυτή την προσέγγιση. Οι δικαστές έκριναν ότι το Άρθρο 230 μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως υπεράσπιση έναντι συγκεκριμένης ευθύνης, δεν λειτουργεί όμως ως απόλυτη ασπίδα που εμποδίζει την κατάθεση ή την εξέταση μιας αγωγής.

Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Οι ενάγοντες δεν υποστηρίζουν ότι οι εταιρείες πρέπει να θεωρηθούν υπεύθυνες για κάθε ανάρτηση που κάνει ένας χρήστης. Το επιχείρημά τους είναι διαφορετικό: στρέφονται κατά του ίδιου του σχεδιασμού των πλατφορμών, υποστηρίζοντας ότι χαρακτηριστικά όπως οι αλγόριθμοι προτάσεων, οι ειδοποιήσεις και άλλες λειτουργίες έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να αυξάνουν τον χρόνο παραμονής των χρηστών.

Με άλλα λόγια, η δικαστική διαμάχη μετατοπίζεται από το «τι δημοσιεύουν οι χρήστες» στο «πώς λειτουργεί η ίδια η πλατφόρμα».

Η Meta βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο

Παράλληλα με τις συγκεκριμένες αγωγές, η Meta αντιμετωπίζει μια ακόμη σημαντική δικαστική μάχη.

Το δικαστήριο δεν έκανε δεκτό το αίτημά της να αναβάλει τη δίκη που αφορά αγωγή στην οποία συμμετέχουν οι γενικοί εισαγγελείς 29 αμερικανικών πολιτειών.

Οι πολιτειακές αρχές υποστηρίζουν ότι η Meta προχώρησε σε πρακτικές που αφορούν τη συλλογή και αξιοποίηση δεδομένων ανηλίκων, ενώ παράλληλα σχεδίασε τις υπηρεσίες της με στόχο να διατηρεί τους νεαρούς χρήστες όσο το δυνατόν περισσότερο ενεργούς.

Στις καταγγελίες περιλαμβάνεται επίσης ο ισχυρισμός ότι η εταιρεία παρουσίασε στο κοινό μια υπερβολικά καθησυχαστική εικόνα σχετικά με την ασφάλεια των υπηρεσιών της για τα παιδιά και τους εφήβους.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς ακολουθεί μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση στο Νέο Μεξικό.

Εκεί, δικαστήριο έκρινε ότι η Meta δημιούργησε κατάσταση που συνιστά δημόσια όχληση, συνδέοντας τη λειτουργία των πλατφορμών της με κινδύνους για την ψυχική υγεία των ανηλίκων.

Το δικαστήριο διέταξε την εταιρεία να καταβάλει 567 εκατ. δολάρια σε ειδικό ταμείο που προορίζεται για την ψυχική υγεία των εφήβων, ενώ παράλληλα προβλέπονται μέτρα για την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων.

Η Meta έχει απορρίψει τους σχετικούς ισχυρισμούς.

Η δικαστική πίεση εξαπλώνεται

Η υπόθεση δεν περιορίζεται στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και στις πολιτειακές αρχές. Στο κύμα των αγωγών συμμετέχουν σχολικές περιφέρειες, δήμοι, πολιτείες αλλά και ιδιώτες, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η χρήση των social media από παιδιά και εφήβους έχει συνδεθεί με σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία.

Μεταξύ των προβλημάτων που αναφέρονται στις αγωγές βρίσκονται η κατάθλιψη και το άγχος, με τους ενάγοντες να υποστηρίζουν ότι η συνεχής έκθεση στις πλατφόρμες και ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν οι αλγόριθμοί τους ενισχύουν τους συγκεκριμένους κινδύνους.

Παράλληλα, περίπου 3.300 ακόμη υποθέσεις έχουν συγκεντρωθεί σε ενιαία διαδικασία ενώπιον πολιτειακού δικαστηρίου στην Καλιφόρνια.

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον από το γεγονός ότι έχουν ήδη υπάρξει αποφάσεις που δημιουργούν προηγούμενο για τις εταιρείες.

Τον Μάρτιο, δικαστήριο του Λος Άντζελες έκρινε ότι η Meta και η Google είχαν επιδείξει αμέλεια στον σχεδιασμό των πλατφορμών τους. Στη συγκεκριμένη υπόθεση επιδικάστηκαν 6 εκατ. δολάρια σε νεαρή γυναίκα, η οποία υποστήριξε ότι είχε αναπτύξει εθισμό στο Instagram και το YouTube.

Η συγκεκριμένη απόφαση δεν σημαίνει ότι όλες οι υπόλοιπες αγωγές θα έχουν την ίδια κατάληξη. Δείχνει όμως ότι οι ενάγοντες έχουν πλέον τη δυνατότητα να οδηγήσουν τις τεχνολογικές εταιρείες σε πλήρεις δικαστικές διαδικασίες αντί να βλέπουν τις υποθέσεις τους να απορρίπτονται εξαρχής.

Μια νέα νομική απειλή για το μοντέλο των social media

Η σημασία της τελευταίας απόφασης του 9ου Εφετείου ξεπερνά επομένως τις συγκεκριμένες εταιρείες.

Για χρόνια, οι μεγάλες πλατφόρμες μπορούσαν να βασίζονται στο προστατευτικό πλαίσιο του Άρθρου 230 προκειμένου να περιορίζουν σημαντικά τη νομική τους έκθεση για τη δραστηριότητα των χρηστών.

Οι νέες αγωγές επιχειρούν να μεταφέρουν το επίκεντρο της ευθύνης σε διαφορετικό πεδίο: στον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες σχεδιάζονται, λειτουργούν και επιδιώκουν να διατηρούν την προσοχή των χρηστών.

Αν αυτή η νομική προσέγγιση επικρατήσει, θα μπορούσε να δημιουργήσει μια πολύ ευρύτερη βάση για αγωγές κατά των εταιρειών τεχνολογίας, ιδιαίτερα σε υποθέσεις που αφορούν ανηλίκους.

Για τις Meta, Google, TikTok και Snap, το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο η αντιμετώπιση μεμονωμένων αγωγών. Είναι η πιθανότητα να διαμορφωθεί ένα νέο δικαστικό πλαίσιο που θα εξετάζει πολύ πιο αυστηρά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι ψηφιακές πλατφόρμες και τον αντίκτυπό τους στους νεότερους χρήστες.

Οι εταιρείες αρνούνται ότι οι υπηρεσίες τους είναι σχεδιασμένες για να προκαλούν εθισμό και έχουν δηλώσει ότι θα συνεχίσουν να αμφισβητούν τις σχετικές αποφάσεις μέσω της δικαστικής οδού.

Η απόφαση του 9ου Εφετείου, πάντως, δεν αποτελεί τελική κρίση επί της ουσίας των καταγγελιών. Το μήνυμα είναι διαφορετικό και εξίσου σημαντικό: οι αγωγές μπορούν πλέον να προχωρήσουν και οι εταιρείες θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τις κατηγορίες επί της ουσίας ενώπιον των δικαστηρίων.