Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια η ΕΚΤ έχει προειδοποιήσει ότι οι αποτιμήσεις στις αμερικανικές αγορές βρίσκονται κοντά σε επίπεδα που είχαν παρατηρηθεί κατά την περίοδο της dot-com φούσκας, με την τεχνητή νοημοσύνη να βρίσκεται στο επίκεντρο της επενδυτικής ευφορίας.

Το CAPE επιστρέφει σε επικίνδυνη ζώνη

Ένας από τους σημαντικότερους δείκτες για την αποτίμηση της Wall Street είναι ο δείκτης Shiller CAPE, ο οποίος συγκρίνει την τιμή του S&P 500 με τον μέσο όρο των πραγματικών κερδών των τελευταίων δέκα ετών.

Ο δείκτης βρίσκεται σήμερα περίπου στις 40,6 μονάδες, πολύ κοντά στα υψηλότερα επίπεδα της ιστορίας. Το ιστορικό υψηλό της περιόδου της dot-com ήταν περίπου 44,2, τον Δεκέμβριο του 1999.

Η σημασία δεν βρίσκεται μόνο στο απόλυτο επίπεδο.

Το CAPE έχει παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα πάνω από το 40, κάτι που έχει συμβεί ελάχιστες φορές στην ιστορία της αμερικανικής αγοράς.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η εκτόξευση του CAPE αποτέλεσε ένα από τα πρώτα σημάδια ότι η αγορά είχε περάσει από την ισχυρή ανάπτυξη στην υπερβολή. Λίγο αργότερα, τον Μάρτιο του 2000, η φούσκα έσκασε και ο S&P 500 εισήλθε σε έναν πολυετή πτωτικό κύκλο.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι η σημερινή αγορά θα ακολουθήσει υποχρεωτικά την ίδια πορεία. Η σημερινή Wall Street διαθέτει πολύ ισχυρότερα εταιρικά κέρδη, τεράστιες ταμειακές ροές και επιχειρηματικά μοντέλα που δεν συγκρίνονται απόλυτα με πολλές από τις εταιρείες της dot-com εποχής.

Όμως το μήνυμα του CAPE είναι σαφές: η αγορά δεν είναι φθηνή.

Ο Buffett Indicator χτυπά ακόμη πιο δυνατά

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα του λεγόμενου Buffett Indicator, ο οποίος συγκρίνει τη συνολική χρηματιστηριακή αξία των αμερικανικών μετοχών με το ΑΕΠ των ΗΠΑ.

Ο δείκτης βρίσκεται περίπου στο 237%, δηλαδή η χρηματιστηριακή αξία των αμερικανικών μετοχών είναι πάνω από 2,3 φορές το ετήσιο ΑΕΠ της χώρας. Πρόκειται για επίπεδο που βρίσκεται στο υψηλότερο ιστορικό άκρο.

Ο ίδιος ο Warren Buffett είχε χαρακτηρίσει στο παρελθόν μια προσέγγιση του 200% ως ένδειξη ότι οι επενδυτές «παίζουν με τη φωτιά».

Η σημερινή μέτρηση βρίσκεται αισθητά υψηλότερα.

Βέβαια, υπάρχει μια σημαντική επιφύλαξη: οι αμερικανικές πολυεθνικές αντλούν πλέον τεράστιο μέρος των εσόδων τους από το εξωτερικό. Επομένως, η σύγκριση της χρηματιστηριακής αξίας τους αποκλειστικά με το αμερικανικό ΑΕΠ μπορεί να υπερεκτιμά σε κάποιο βαθμό την πραγματική υπερτίμηση.

Παρόλα αυτά, ακόμη και μετά από αυτή την προσαρμογή, η εικόνα παραμένει απαιτητική.

AI: επανάσταση ή νέα φούσκα;

Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο ερώτημα για τη σημερινή αγορά.

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι αναμφισβήτητα μια πραγματική τεχνολογική επανάσταση. Η ζήτηση για υπολογιστική ισχύ, chips, data centers και ηλεκτρική ενέργεια αυξάνεται θεαματικά.

Το πρόβλημα είναι ότι οι αγορές προεξοφλούν ήδη ένα τεράστιο μέρος αυτής της μελλοντικής ανάπτυξης.

Και η επενδυτική δαπάνη έχει γίνει τόσο μεγάλη ώστε αρχίζει να δημιουργεί νέους κινδύνους. Οι μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι έχουν ήδη εκδώσει περίπου 220 δισ. δολάρια νέου χρέους μέσα σε έναν χρόνο για τη χρηματοδότηση της επέκτασης των υποδομών AI.

Άρα το ερώτημα δεν είναι αν η AI θα αλλάξει την οικονομία. Αυτό θεωρείται πλέον σχεδόν δεδομένο.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν τα μελλοντικά κέρδη θα είναι αρκετά μεγάλα ώστε να δικαιολογήσουν τις σημερινές αποτιμήσεις και τις τεράστιες επενδύσεις.

Και εδώ βρίσκεται η ουσιαστική διαφορά με το 2000: σήμερα υπάρχει πραγματική τεχνολογία και πραγματική κερδοφορία, αλλά και πραγματικός κίνδυνος να έχει προεξοφληθεί υπερβολικά μεγάλο μέρος της μελλοντικής ανάπτυξης.

Δεν είναι ακόμη το 2000

Η σύγκριση με την dot-com εποχή χρειάζεται επομένως προσοχή.

Σήμερα οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας διαθέτουν τεράστια κέρδη, ισχυρούς ισολογισμούς και πραγματικές ταμειακές ροές. Επιπλέον, η επένδυση στην τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αρχίσει να δημιουργεί πραγματικές οικονομικές εφαρμογές.

Και αυτό εξηγεί γιατί αρκετοί μεγάλοι οίκοι της Wall Street παραμένουν αισιόδοξοι. Η HSBC, για παράδειγμα, αύξησε πρόσφατα τον στόχο της για τον S&P 500 στις 8.100 μονάδες, επικαλούμενη ισχυρή αύξηση κερδών και συνεχιζόμενες επενδύσεις σε AI υποδομές.

Η Bank of America από την άλλη υποστηρίζει ότι ο δείκτης κινδύνου φούσκας που χρησιμοποιεί δεν δείχνει σήμερα τις ίδιες ενδείξεις με την περίοδο της dot-com, ενώ η ισχυρή αύξηση των κερδών της τεχνολογίας περιορίζει την αύξηση των πολλαπλασιαστών παρά την άνοδο των τιμών.

Αυτό σημαίνει ότι η αγορά μπορεί να παραμείνει ακριβή για πολύ περισσότερο από όσο περιμένουν οι απαισιόδοξοι.

Τι πρέπει να κάνουν οι επενδυτές;

Η ιστορία δεν προσφέρει έναν μηχανικό κανόνα που να λέει ότι όταν το CAPE ή ο Buffett Indicator φτάνουν σε συγκεκριμένο επίπεδο πρέπει να πουλήσουμε όλες τις μετοχές.

Προσφέρει όμως ένα πολύ πιο χρήσιμο μάθημα:

Όταν οι αποτιμήσεις είναι ακραίες, η ποιότητα των επενδύσεων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Στην περίπτωση που η αγορά εισέλθει σε μεγάλη διόρθωση, οι εταιρείες με ισχυρά κέρδη, σταθερές ταμειακές ροές, χαμηλό δανεισμό και πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έχουν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να αντέξουν.

Αντίθετα, οι μετοχές των οποίων η αποτίμηση στηρίζεται κυρίως σε προσδοκίες για μακρινά μελλοντικά κέρδη είναι αυτές που κινδυνεύουν περισσότερο.

Το ίδιο ισχύει και για την τεχνητή νοημοσύνη: δεν χρειάζεται να είναι «φούσκα» η ίδια η AI για να υπάρξει φούσκα στις μετοχές που συνδέονται με αυτήν.

Η Wall Street μπορεί να συνεχίσει να ανεβαίνει. Μπορεί μάλιστα να καταγράψει νέα ιστορικά υψηλά, καθώς τα εταιρικά κέρδη παραμένουν ισχυρά. Όμως οι δείκτες αποτίμησης στέλνουν πλέον ένα μήνυμα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Η αγορά δεν βρίσκεται απαραίτητα στο 2000. Βρίσκεται όμως σε επίπεδα όπου το περιθώριο λάθους έχει γίνει αισθητά μικρότερο.

Και όσο περισσότερο οι επενδυτές πληρώνουν σήμερα για την ανάπτυξη του αύριο, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η ανάγκη τα πραγματικά κέρδη να δικαιώσουν τις προσδοκίες.