Ελληνικά εισοδήματα: Μόλις 1,5% η σύγκλιση με την ΕΕ έως το 2027 λόγω του πληθωρισμού

Μόλις κατά 1,5% αναμέμένεται να μειωθεί η απόσταση των πραγματικών εισοδημάτων στην Ελλάδα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την περίοδο 2023-2027, καθώς ο υψηλός πληθωρισμός συνεχίζει να περιορίζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και να απορροφά σημαντικό μέρος των αυξήσεων στις ονομαστικές αποδοχές.

Σύμφωνα με ανάλυση του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (ΕΔΣ), η οποία περιλαμβάνεται στην τριμηνιαία έκθεσή του για την οικονομία και βασίζεται σε στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η πραγματική σύγκλιση των εισοδημάτων της Ελλάδας με τα ευρωπαϊκά επίπεδα θα κινηθεί σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, με τον μέσο ετήσιο ρυθμό βελτίωσης να διαμορφώνεται μόλις στο 0,3% για την πενταετία 2023-2027.

Η εκτίμηση αυτή αφορά τα πραγματικά εισοδήματα, δηλαδή τις ονομαστικές αυξήσεις μετά την αφαίρεση της επίδρασης του πληθωρισμού, και όχι τις αυξήσεις που εμφανίζονται μόνο σε ονομαστικούς όρους.

Μεγάλο παραμένει το χάσμα με την Ευρώπη

Η έκθεση του ΕΔΣ επισημαίνει εξαρχής τη σημαντική απόσταση που εξακολουθεί να υπάρχει μεταξύ των εισοδημάτων στην Ελλάδα και του μέσου ευρωπαϊκού επιπέδου.

Με βάση τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 2023 τα πραγματικά εισοδήματα στην Ελλάδα σημείωσαν οριακή υποχώρηση κατά 0,1%, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση η μείωση ήταν μεγαλύτερη και έφτασε το 0,9%.

Η εξέλιξη αυτή καταγράφηκε παρά το γεγονός ότι οι ονομαστικές αυξήσεις εισοδημάτων στην Ελλάδα ανήλθαν στο 3,3%, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ. Ωστόσο, ο μέσος ετήσιος εναρμονισμένος πληθωρισμός έφτασε το 3,4%, με αποτέλεσμα να εξανεμιστεί σχεδόν το σύνολο της αύξησης.

Το 2024 η εικόνα βελτιώθηκε σημαντικά, καθώς τα πραγματικά εισοδήματα στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 3,6%, έναντι αύξησης 2,1% στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο πληθωρισμός συνεχίζει να περιορίζει τις αυξήσεις

Το 2025, η αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων στην Ελλάδα περιορίστηκε μόλις στο 0,1%, ενώ στην ΕΕ η αντίστοιχη άνοδος έφτασε το 1,8%.

Για ακόμη μία χρονιά, η επίδραση του πληθωρισμού ήταν καθοριστική. Ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή στην Ελλάδα διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο στο 2,6%, ενώ οι ονομαστικές αυξήσεις των εισοδημάτων ανήλθαν στο 2,7%, αφήνοντας ελάχιστο περιθώριο πραγματικής βελτίωσης.

Για το 2026, οι προβλέψεις δείχνουν αντίστοιχα περιορισμένη αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων στην Ελλάδα, μόλις κατά 0,1%, έναντι 0,2% που αναμένεται στον μέσο όρο της ΕΕ.

Ο βασικός παράγοντας πίεσης παραμένει ο πληθωρισμός, ο οποίος εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 3,4% σε όρους εναρμονισμένου δείκτη τιμών καταναλωτή. Η πρόβλεψη αυτή έχει αναθεωρηθεί ανοδικά, καθώς στις αρχές του έτους η εκτίμηση ήταν 2,4%.

Παρά τις ονομαστικές αυξήσεις εισοδημάτων που προβλέπεται να φτάσουν το 3,5%, ενισχυμένες και από τις φορολογικές ελαφρύνσεις που εφαρμόζονται από την αρχή του έτους, η πραγματική βελτίωση της αγοραστικής δύναμης αναμένεται να παραμείνει σχεδόν μηδενική.

Καλύτερη εικόνα το 2027, αλλά μικρή η συνολική σύγκλιση

Για το 2027, οι διαθέσιμες προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν πιο θετική εικόνα, με τα πραγματικά εισοδήματα στην Ελλάδα να αναμένεται να αυξηθούν κατά 1,8%, έναντι αύξησης 0,8% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι ονομαστικές αυξήσεις εισοδημάτων προβλέπεται να φτάσουν το 4,2%, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στο 2,4%.

Ωστόσο, ακόμη και αυτή η βελτίωση δεν αλλάζει σημαντικά τη συνολική εικόνα της πενταετίας.

Μόλις 1,5% η πραγματική σύγκλιση σε πέντε χρόνια

Αν αθροιστούν οι μεταβολές των πραγματικών εισοδημάτων για την περίοδο 2023-2027, προκύπτει ότι η συνολική αύξηση στην Ελλάδα διαμορφώνεται περίπου στο 5,5%, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση στο 4%.

Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική σύγκλιση της Ελλάδας με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο περιορίζεται μόλις στο 1,5% σε ολόκληρη την πενταετία.

Η βασική αιτία είναι ο επίμονος πληθωρισμός, ο οποίος απορροφά σημαντικό μέρος των αυξήσεων που δίνονται είτε μέσω μισθολογικών αναπροσαρμογών από τις επιχειρήσεις είτε μέσω κυβερνητικών παρεμβάσεων στήριξης των εισοδημάτων.

Παρά τα μέτρα ενίσχυσης που έχουν εφαρμοστεί έως και το 2026, η βελτίωση της αγοραστικής δύναμης παραμένει περιορισμένη, καθώς οι αυξήσεις στις αποδοχές συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν την πίεση από το αυξημένο κόστος ζωής.

Οι προβλέψεις για το 2027 βασίζονται στα σημερινά δεδομένα, ενώ θεωρείται πιθανό ότι το νέο πακέτο μέτρων που αναμένεται να παρουσιαστεί στη ΔΕΘ θα περιλαμβάνει πρόσθετες παρεμβάσεις στήριξης των εισοδημάτων. Ωστόσο, η τελική επίδρασή τους θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την πορεία του πληθωρισμού και τη δυνατότητα της οικονομίας να διατηρήσει ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Μαζουκάτο: Δεν φταίνε οι μισθοί για την κρίση ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης – Το κεφάλαιο εγκαταλείπει την παραγωγή για τη χρηματοοικονομία

Η κυρίαρχη άποψη ότι η χαμηλή ανταγωνιστικότητα των ανεπτυγμένων οικονομιών οφείλεται στο υψηλό κόστος εργασίας αμφισβητείται ευθέως από νέα μελέτη που παρουσιάζει η οικονομολόγος Mariana Mazzucato. Σε άρθρο της, που δημοσιεύθηκε στο Social Europe, υποστηρίζει ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι οι μισθοί, αλλά η ολοένα μεγαλύτερη χρηματοοικονομικοποίηση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και η υποχώρηση των παραγωγικών επενδύσεων.

Η ανάλυση βασίζεται σε έρευνα που εκπονήθηκε για λογαριασμό της European Trade Union Confederation και εξέτασε τα οικονομικά στοιχεία των 300 μεγαλύτερων εισηγμένων μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων της Ευρώπης σε βάθος 25 ετών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι, παρά τη διαχρονικά υψηλή κερδοφορία και το χαμηλό κόστος κεφαλαίου, οι επενδύσεις στην πραγματική οικονομία, η παραγωγικότητα και οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν στάσιμοι.

Οι επιχειρήσεις λειτουργούν ολοένα περισσότερο ως χρηματοοικονομικοί οργανισμοί

Σύμφωνα με τη μελέτη, μεγάλοι ευρωπαϊκοί όμιλοι αντλούν πλέον σημαντικό μέρος των κερδών τους από χρηματοοικονομικές δραστηριότητες, όπως τόκους, μερίσματα, επενδύσεις σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα και δανεισμό προς πελάτες, αντί από την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών.

Την ίδια στιγμή, οι διανομές προς τους μετόχους αυξάνονται ταχύτερα από τα λειτουργικά κέρδη, ενώ από το 2009 και μετά ο μη χρηματοπιστωτικός εταιρικός τομέας της Ευρώπης έχει μετατραπεί από καθαρό δανειολήπτη σε καθαρό δανειστή της υπόλοιπης οικονομίας, γεγονός που αντανακλά τη μειωμένη διάθεση για παραγωγικές επενδύσεις.

Σημαντική υποχώρηση των παραγωγικών επενδύσεων

Η μελέτη καταγράφει αισθητή συρρίκνωση του καθαρού σχηματισμού παραγωγικού κεφαλαίου. Ως ποσοστό του ΑΕΠ, υποχώρησε από 3,7% το 2000 σε 1,6% το 2024, ενώ το ποσοστό των κερδών που επανεπενδύεται σε νέες παραγωγικές εγκαταστάσεις και εξοπλισμό μειώθηκε από 18,9% σε μόλις 7,4%.

Κατά την άποψη της Μαζουκάτο, η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη μετατόπιση των επιχειρήσεων προς δραστηριότητες που προσφέρουν υψηλότερες βραχυπρόθεσμες αποδόσεις μέσω των χρηματοπιστωτικών αγορών, εις βάρος της παραγωγής, της καινοτομίας και της βιομηχανικής ανάπτυξης.

Οι εργαζόμενοι δεν συμμετέχουν στην αύξηση της κερδοφορίας

Η έρευνα επισημαίνει επίσης ότι το μερίδιο της εργασίας στο συνολικό εισόδημα της πραγματικής οικονομίας έχει υποχωρήσει σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Παράλληλα, περισσότερες από τα δύο τρίτα των επιχειρήσεων που εξετάστηκαν προχώρησαν τα τελευταία χρόνια σε προγράμματα αναδιάρθρωσης που επηρέασαν περίπου 2,7 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, σχεδόν το 80% των σχετικών ανακοινώσεων πραγματοποιήθηκε από επιχειρήσεις που εμφάνιζαν υψηλή κερδοφορία, γεγονός που, σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεσης, υποδηλώνει ότι οι περικοπές προσωπικού συνδέθηκαν περισσότερο με την αύξηση των αποδόσεων προς τους μετόχους παρά με οικονομική δυσχέρεια.

Η ανάγκη αλλαγής του πλαισίου πολιτικής

Η Μαζουκάτο υποστηρίζει ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν περνά από περαιτέρω συμπίεση των μισθών ή απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, αλλά από αλλαγές στους κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης και στη χρήση των δημόσιων πόρων.

Όπως επισημαίνει, οι κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να συνοδεύονται από δεσμευτικές προϋποθέσεις που θα κατευθύνουν τις επιχειρήσεις προς παραγωγικές επενδύσεις, έρευνα, καινοτομία και δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, ώστε η δημόσια στήριξη να μεταφράζεται σε ευρύτερο κοινωνικό και οικονομικό όφελος.

Το παράδειγμα της NASA και η πράσινη μετάβαση

Ως παράδειγμα αποτελεσματικής δημόσιας παρέμβασης αναφέρεται το πρόγραμμα της NASA για την αποστολή στη Σελήνη, όπου εφαρμόστηκαν ρήτρες περιορισμού υπερβολικών κερδών για τους ιδιώτες αναδόχους, διασφαλίζοντας ότι η δημόσια χρηματοδότηση ενίσχυσε την τεχνολογική πρόοδο χωρίς να οδηγεί αποκλειστικά σε ιδιωτικοποίηση των αποδόσεων.

Κατά την οικονομολόγο, αντίστοιχη λογική απαιτείται σήμερα και για την πράσινη μετάβαση, με πολιτικές που θα συνδυάζουν την περιβαλλοντική στρατηγική με τη δημιουργία ασφαλών, ποιοτικών και καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας.

Ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο

Η Μαζουκάτο καταλήγει ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας προϋποθέτει ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ κράτους, επιχειρήσεων και εργαζομένων. Όπως υποστηρίζει, η μακροχρόνια ανάπτυξη δεν μπορεί να βασιστεί στη διαρκή συμπίεση της εργασίας, αλλά σε ένα παραγωγικό μοντέλο που θα κατευθύνει το κεφάλαιο προς επενδύσεις, καινοτομία και δημιουργία πραγματικής οικονομικής αξίας, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα δικαιότερη κατανομή των οφελών της ανάπτυξης.