Ελλάδα: Στα υψηλότερα επίπεδα της Ευρώπης οι πιέσεις στα νοικοκυριά

Η οικονομική επισφάλεια δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα που αφορά αποκλειστικά τους ανέργους ή τα πλέον ευάλωτα κοινωνικά στρώματα. Επεκτείνεται σταδιακά στους εργαζομένους, στη μεσαία τάξη και σε νοικοκυριά που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούσαν ότι διαθέτουν ένα σχετικό επίπεδο οικονομικής ασφάλειας.

Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα του 20ού Βαρόμετρου Φτώχειας και Επισφάλειας της γαλλικής ανθρωπιστικής οργάνωσης Secours Populaire, το οποίο πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την Ipsos. Στην έρευνα συμμετείχαν 10.000 πολίτες ηλικίας άνω των 18 ετών από δέκα ευρωπαϊκές χώρες: Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία, Ηνωμένο Βασίλειο, Μολδαβία, Πορτογαλία, Ρουμανία και Σερβία.

Τα ευρήματα καταγράφουν μια ιδιαίτερα δύσκολη πραγματικότητα. Η ακρίβεια, το αυξημένο ενεργειακό κόστος, οι ακριβές μεταφορές, η στεγαστική πίεση και η αβεβαιότητα στην αγορά εργασίας έχουν περιορίσει σημαντικά τα περιθώρια των νοικοκυριών.

Η Ελλάδα καταλαμβάνει τη δεύτερη δυσμενέστερη θέση στους περισσότερους βασικούς δείκτες, με τη Μολδαβία να εμφανίζει τα υψηλότερα ποσοστά οικονομικής δυσχέρειας

Η Ελλάδα στη δεύτερη χειρότερη θέση

Το 44% των ερωτηθέντων στην Ελλάδα δηλώνει ότι βρίσκεται σε κατάσταση οικονομικής επισφάλειας. Πρόκειται για ανθρώπους που εκτιμούν ότι μια απρόβλεπτη ή έκτακτη δαπάνη θα μπορούσε να τους οδηγήσει στη φτώχεια.

Το αντίστοιχο ποσοστό στον μέσο όρο των δέκα χωρών ανέρχεται σε 29%. Υψηλότερη επίδοση από την Ελλάδα καταγράφεται μόνο στη Μολδαβία, όπου το ποσοστό φτάνει το 55%.

Η απόσταση από χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία είναι σημαντική. Στη Γαλλία το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 26%, ενώ στην Ιταλία στο 29%.

Η οικονομική επισφάλεια δεν περιορίζεται, όμως, στην προσωπική κατάσταση των πολιτών. Το 55% των Ελλήνων δηλώνει ότι βλέπει πολλούς ανθρώπους σε οικονομική δυσκολία στη γειτονιά του. Παράλληλα, το 47% διαπιστώνει αντίστοιχη εικόνα στον χώρο εργασίας του και το 40% μέσα στην ίδια του την οικογένεια.

Και στους τρεις αυτούς δείκτες, η Ελλάδα βρίσκεται στη δεύτερη χειρότερη θέση μετά τη Μολδαβία.

Έντονη ανησυχία και για το μέλλον

Η απαισιοδοξία δεν αφορά μόνο την τρέχουσα οικονομική κατάσταση. Μεγάλο μέρος των πολιτών φοβάται ότι η θέση του θα επιδεινωθεί τους επόμενους μήνες.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 43% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι αντιμετωπίζει σημαντικό ή πολύ σημαντικό κίνδυνο να βρεθεί σε κατάσταση οικονομικής επισφάλειας στο άμεσο μέλλον.

Στην Ελλάδα, το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 53%, γεγονός που κατατάσσει τη χώρα μεταξύ εκείνων όπου η ανασφάλεια για το αύριο είναι εντονότερη. Ακόμη υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στην Ιταλία, με 63%, και στη Μολδαβία, με 57%.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η οικονομική πίεση δεν γίνεται αντιληπτή ως προσωρινό φαινόμενο. Για σημαντικό τμήμα του πληθυσμού, έχει μετατραπεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό της καθημερινότητας.

Τα χαμηλά εισοδήματα βασική αιτία της επισφάλειας

Ανάμεσα στους Ευρωπαίους που δηλώνουν ότι βρίσκονται σε κατάσταση οικονομικής επισφάλειας, το 71% αποδίδει το πρόβλημα κυρίως στο ανεπαρκές εισόδημα.

Ακολουθούν:

Οι απρόβλεπτες ή μεγάλες δαπάνες, με 31%.

Τα προβλήματα σωματικής υγείας, όπως ασθένειες και αναπηρίες, με 20%.

Η υπερχρέωση, με 18%.

Η απώλεια εργασίας.

Τα προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως η επαγγελματική εξουθένωση και οι εξαρτήσεις.

Οι οικογενειακές ρήξεις, όπως ένα διαζύγιο ή ο θάνατος του συντρόφου.

Η Ελλάδα κινείται ακριβώς στον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς την κύρια αιτία της επισφάλειας. Το 71% των Ελλήνων που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες θεωρεί ότι το εισόδημά του δεν επαρκεί για την κάλυψη των βασικών αναγκών.

Το ίδιο ποσοστό καταγράφεται και στη Γερμανία. Υψηλότερα επίπεδα αναφέρονται στη Γαλλία, με 77%, στην Πορτογαλία, με 75%, και στην Ιταλία, με 73%.

Μια γενιά με λιγότερες ευκαιρίες από τους γονείς της

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορά τη σύγκριση της σημερινής κατάστασης με εκείνη της προηγούμενης γενιάς.

Το 69% των Ευρωπαίων θεωρεί ότι έχει πλέον χειρότερη πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή ενέργεια σε σχέση με τους γονείς του. Το 60% εκτιμά ότι διαθέτει λιγότερες ευκαιρίες για σταθερή εργασία, ενώ το 52% δηλώνει ότι βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση όσον αφορά την εξασφάλιση αξιοπρεπούς κατοικίας.

Η Ελλάδα εμφανίζει ακόμη πιο αρνητική εικόνα. 

Το 74% των Ελλήνων πιστεύει ότι η πρόσβαση σε προσιτή ενέργεια ήταν καλύτερη για τη γενιά των γονιών του. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών της έρευνας.

Παράλληλα, το 65% θεωρεί ότι οι γονείς του είχαν περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσουν σταθερή εργασία, ενώ το 59% εκτιμά ότι είχαν καλύτερες δυνατότητες να αποκτήσουν αξιοπρεπή στέγαση.

Η αντίληψη ότι η νέα γενιά ζει χειρότερα από την προηγούμενη αποτυπώνεται, επομένως, σε τρεις βασικούς τομείς: ενέργεια, εργασία και κατοικία.

Η ενεργειακή φτώχεια πιέζει τα ελληνικά νοικοκυριά

Το κόστος ενέργειας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες οικονομικής πίεσης. Το 75% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι οι ενεργειακές δαπάνες καταλαμβάνουν μεγάλο ή πολύ μεγάλο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού.

Στην Ελλάδα, το ποσοστό ανέρχεται σε 83%. Υψηλότερες επιβαρύνσεις καταγράφονται μόνο στη Μολδαβία και τη Σερβία, με 87% και 85% αντίστοιχα.

Η ανησυχία για την πληρωμή των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου είναι ακόμη μεγαλύτερη. Συνολικά, το 86% των Ευρωπαίων φοβάται ότι μπορεί να δυσκολευτεί να ανταποκριθεί στο ενεργειακό κόστος.

Στην Ελλάδα, το ποσοστό φτάνει το 92%. Από αυτούς, το 41% εκφράζει έντονο φόβο ότι δεν θα μπορέσει να πληρώσει τους λογαριασμούς του. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό, μαζί με τη Μολδαβία.

Τα καύσιμα οδηγούν σε νέες περικοπές

Η Ελλάδα εμφανίζεται ως η πλέον επιβαρυμένη χώρα της έρευνας και ως προς το κόστος των καυσίμων, όπως η βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης.

Το 84% των Ελλήνων ανησυχεί για το αν θα μπορέσει να καλύψει τις σχετικές δαπάνες, έναντι 73% στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το 31% δηλώνει ότι ανησυχεί πολύ, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο σύνολο των χωρών ανέρχεται σε 23%.

Η πίεση αυτή οδηγεί πολλά νοικοκυριά σε αναγκαστικές περικοπές. Το 62% των Ελλήνων αναφέρει ότι έχει περιορίσει κάποιες φορές ή συχνά άλλες βασικές δαπάνες, όπως την υγεία ή τη διατροφή, προκειμένου να πληρώσει τους λογαριασμούς ενέργειας.

Το ποσοστό αυτό είναι το δεύτερο υψηλότερο μετά τη Μολδαβία, όπου φτάνει το 68%, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώνεται στο 38%.

Αντίστοιχα, το 55% των Ελλήνων έχει αναγκαστεί να περιορίσει άλλες σημαντικές δαπάνες για να καλύψει το κόστος των καυσίμων. Στο σύνολο των χωρών της έρευνας, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 34%.

Δυσκολίες στη θέρμανση τον χειμώνα

Η ενεργειακή φτώχεια δεν αποτυπώνεται μόνο στους λογαριασμούς, αλλά και στις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης.

Τον περασμένο χειμώνα, περίπου ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους αντιμετώπισε συχνά δυσκολίες στο να θερμάνει επαρκώς το σπίτι του. Αν συνυπολογιστούν και όσοι αντιμετώπισαν τέτοιο πρόβλημα περιστασιακά, το ποσοστό ξεπερνά το 50%.

Στην Ελλάδα, το 40% δηλώνει ότι δυσκολεύτηκε συχνά να εξασφαλίσει επαρκή θέρμανση. Μαζί με όσους αντιμετώπισαν περιστασιακές δυσκολίες, το ποσοστό φτάνει το 74%.

Το καλοκαίρι η πίεση μεταφέρεται στην ψύξη

Κατά τους θερινούς μήνες, το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται αλλά μετατρέπεται σε δυσκολία επαρκούς δροσισμού των κατοικιών.

Στην Ευρώπη, το 30% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι αντιμετώπισε συχνά προβλήματα στο να διατηρήσει το σπίτι του δροσερό. Αν προστεθούν και όσοι αντιμετώπισαν περιστασιακές δυσκολίες, το συνολικό ποσοστό ανέρχεται σε 62%.

Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 74%, το υψηλότερο μεταξύ όλων των χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα.

Μάλιστα, το 40% των Ελλήνων δηλώνει ότι αντιμετώπισε συχνά δυσκολίες επαρκούς ψύξης της κατοικίας του, επίσης το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη.

Η οικονομική ασφάλεια γίνεται ολοένα πιο εύθραυστη

Τα αποτελέσματα του Βαρόμετρου αποτυπώνουν μια κοινωνία στην οποία η οικονομική ανθεκτικότητα περιορίζεται. Η φτώχεια δεν αφορά πλέον μόνο όσους βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας, αλλά αγγίζει ολοένα περισσότερους εργαζομένους και νοικοκυριά με σταθερό εισόδημα.

Στην Ελλάδα, η κατάσταση εμφανίζεται ακόμη πιο δύσκολη. Η χώρα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις σχεδόν σε όλους τους δείκτες, ενώ η ενεργειακή ακρίβεια, το κόστος στέγασης, οι περιορισμένες δυνατότητες αποταμίευσης και η αβεβαιότητα για το μέλλον ενισχύουν το αίσθημα ανασφάλειας.

Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ότι η οικονομική επισφάλεια έχει πάψει να αποτελεί περιθωριακό φαινόμενο. Έχει μετατραπεί σε ευρύτερο κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο επηρεάζει την καθημερινότητα, τις καταναλωτικές επιλογές, την ποιότητα ζωής και τις προσδοκίες μιας ολόκληρης γενιάς.