Ελλάδα: Πρωταθλήτρια στους φόρους κατανάλωσης – Στο 15,1% του ΑΕΠ τα έσοδα από έμμεσους φόρους

Η φορολογική επιβάρυνση της κατανάλωσης αποτελεί ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού φορολογικού συστήματος, διαφοροποιώντας τη χώρα από άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Τα διαθέσιμα στοιχεία για το 2024 δείχνουν ότι τα έσοδα από τον ΦΠΑ και τους υπόλοιπους φόρους επί αγαθών και υπηρεσιών αντιστοιχούσαν στο 15,1% του ελληνικού ΑΕΠ. Το ποσοστό αυτό είναι αισθητά υψηλότερο από εκείνο της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Πορτογαλίας, αποτυπώνοντας τη μεγαλύτερη βαρύτητα που έχουν οι έμμεσοι φόροι στα δημόσια έσοδα της Ελλάδας.

Η σύγκριση με τις τρεις ευρωπαϊκές χώρες αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς κατά την περίοδο 2019-2024 η συμμετοχή των φόρων κατανάλωσης στο ΑΕΠ υποχώρησε και στις τρεις περιπτώσεις, ενώ στην Ελλάδα παρέμεινε σταθερή. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τις διαφορετικές προσεγγίσεις στη συγκέντρωση φορολογικών εσόδων και θέτει εκ νέου το ζήτημα της ισορροπίας μεταξύ άμεσης και έμμεσης φορολογίας.

Η απόσταση από τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες

Το 2019, οι φόροι κατανάλωσης αντιστοιχούσαν στο 15,1% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, έναντι 11,7% στη Γαλλία, 11,5% στην Ιταλία και 12,6% στην Πορτογαλία. Πέντε χρόνια αργότερα, η ελληνική επίδοση παρέμενε αμετάβλητη, ενώ στις υπόλοιπες χώρες καταγράφηκαν χαμηλότερα ποσοστά.

Η Ελλάδα διατηρεί, επομένως, σαφές προβάδισμα ως προς τη συμμετοχή των φόρων κατανάλωσης στο ΑΕΠ. Σε σχέση με τη Γαλλία, η διαφορά φτάνει τις 4,3 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ έναντι της Ιταλίας ανέρχεται σε 4,1 μονάδες. Ακόμη και απέναντι στην Πορτογαλία, η οποία εμφανίζει υψηλότερη συμμετοχή έμμεσων φόρων από τη Γαλλία και την Ιταλία, η απόσταση διαμορφώνεται στις 2,9 μονάδες.

Γιατί η Ελλάδα στηρίζεται περισσότερο στους έμμεσους φόρους

Η αυξημένη βαρύτητα του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων κατανάλωσης συνδέεται με τη διαχρονική διάρθρωση του ελληνικού φορολογικού συστήματος, αλλά και με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει το κράτος στην πλήρη καταγραφή και φορολόγηση των εισοδημάτων.

Η φοροδιαφυγή, η υποδήλωση εισοδημάτων και η αδυναμία αποτελεσματικής αποτύπωσης της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας σε ορισμένους κλάδους περιορίζουν την απόδοση της άμεσης φορολογίας. Αντίθετα, οι φόροι κατανάλωσης εισπράττονται μέσω των συναλλαγών και αποτελούν για το Δημόσιο μια ευρεία και σχετικά σταθερή πηγή εσόδων.

Η συγκεκριμένη επιλογή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη δημοσιονομική πολιτική, καθώς τα έσοδα από τον ΦΠΑ και τους ειδικούς φόρους μπορούν να στηρίξουν τα δημόσια οικονομικά χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από τη φορολόγηση των εισοδημάτων. Ωστόσο, η υψηλή συμμετοχή τους συνοδεύεται και από ένα σημαντικό κοινωνικό μειονέκτημα.

Τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα διαθέτουν συνήθως μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων τους για βασικές καταναλωτικές ανάγκες. Ως αποτέλεσμα, οι έμμεσοι φόροι μπορούν να απορροφούν αναλογικά μεγαλύτερο ποσοστό των διαθέσιμων πόρων τους, εντείνοντας τις πιέσεις στο κόστος διαβίωσης.

Γαλλία: Μικρότερη εξάρτηση από την κατανάλωση, υψηλό συνολικό φορολογικό βάρος

Η Γαλλία ακολουθεί διαφορετικό μοντέλο, καθώς η συμμετοχή των φόρων κατανάλωσης στο ΑΕΠ υποχώρησε από 11,7% το 2019 σε 10,8% το 2024. Τα έσοδα από τον ΦΠΑ μειώθηκαν επίσης, από 7,2% του ΑΕΠ σε 7,1%.

Η περιορισμένη βαρύτητα της κατανάλωσης δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η Γαλλία διαθέτει χαμηλή φορολογική επιβάρυνση. Το συνολικό φορολογικό βάρος, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεωτικών ασφαλιστικών εισφορών, έφτανε το 43,5% του ΑΕΠ το 2024, έναντι 45,9% το 2019.

Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στη σύνθεση των εσόδων. Η φορολογία της εργασίας και οι ασφαλιστικές εισφορές διαδραματίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο στο γαλλικό σύστημα. Το 2024, οι φόροι στην εργασία αντιστοιχούσαν στο 22,4% του ΑΕΠ και οι ασφαλιστικές εισφορές στο 14,7%. Παράλληλα, τα έσοδα από τη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων διαμορφώθηκαν στο 9,4% του ΑΕΠ και από τη φορολογία των επιχειρήσεων στο 2,9%.

Η γαλλική περίπτωση καταδεικνύει ότι ένα κράτος μπορεί να στηρίζεται περισσότερο στη φορολόγηση της εργασίας και στις ασφαλιστικές εισφορές, χωρίς να εξαρτάται στον ίδιο βαθμό από τους φόρους κατανάλωσης. Το μοντέλο αυτό, βέβαια, συνοδεύεται από υψηλές επιβαρύνσεις στην απασχόληση και στην εργασία.

Ιταλία: Περισσότερα έσοδα από τη φορολογία εισοδήματος

Στην Ιταλία, οι φόροι κατανάλωσης μειώθηκαν από 11,5% του ΑΕΠ το 2019 σε 11,0% το 2024. Η πορεία του ΦΠΑ ήταν διαφορετική, καθώς τα έσοδά του αυξήθηκαν από 6,2% σε 6,6% του ΑΕΠ.

Παράλληλα, ενισχύθηκε η συμβολή της φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων. Τα σχετικά έσοδα αυξήθηκαν από 11,8% του ΑΕΠ το 2019 σε 12,4% το 2024, επίπεδο σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος διαμορφώθηκε στο 9,6%.

Η εξέλιξη αυτή διαφοροποιεί την Ιταλία τόσο από την Ελλάδα όσο και από τις άλλες χώρες της σύγκρισης. Παρά την άνοδο των εσόδων από τον ΦΠΑ ως ποσοστό του ΑΕΠ, η συνολική συμμετοχή των φόρων κατανάλωσης υποχώρησε, ενώ η φορολογία των φυσικών προσώπων απέκτησε μεγαλύτερη βαρύτητα.

Πορτογαλία: Υποχώρηση των έμμεσων φόρων παρά την άνοδο του ΦΠΑ

Η Πορτογαλία βρίσκεται πιο κοντά στην ελληνική εικόνα, καθώς οι φόροι κατανάλωσης αντιστοιχούσαν στο 12,2% του ΑΕΠ το 2024. Ωστόσο, και εκεί καταγράφηκε υποχώρηση σε σύγκριση με το 2019, όταν το αντίστοιχο ποσοστό ανερχόταν στο 12,6%.

Αντίθετα, τα έσοδα από τον ΦΠΑ αυξήθηκαν από 8,8% του ΑΕΠ το 2019 σε 9,1% το 2024. Η απόκλιση μεταξύ των δύο τάσεων δείχνει ότι η αύξηση της συμμετοχής του ΦΠΑ δεν ήταν αρκετή για να αντισταθμίσει τη συνολική υποχώρηση των φόρων κατανάλωσης.

Ενδιαφέρουσα είναι και η εικόνα της άμεσης φορολογίας. Τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων ανέρχονταν στο 6,3% του ΑΕΠ το 2019, αυξήθηκαν στο 6,9% το 2022 και στο 6,8% το 2023, για να υποχωρήσουν στο 6,1% το 2024. Αντίθετα, η φορολογία των επιχειρήσεων ενισχύθηκε από 3,1% του ΑΕΠ το 2019 σε 3,8% το 2024.

Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η αύξηση των εσόδων από τη φορολογία των επιχειρήσεων αποτέλεσε σημαντικότερο παράγοντα μεταβολής της άμεσης φορολογίας στην Πορτογαλία σε σχέση με τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων κατά την εξεταζόμενη περίοδο.

Η μεγάλη διαφορά της Ελλάδας

Η σύγκριση των τεσσάρων χωρών αναδεικνύει μια ουσιαστική διαφοροποίηση: από το 2019 έως το 2024, η συμμετοχή των φόρων κατανάλωσης στο ΑΕΠ μειώθηκε στη Γαλλία, στην Ιταλία και στην Πορτογαλία, ενώ στην Ελλάδα παρέμεινε στο 15,1%.

Την ίδια στιγμή, η πορεία του ΦΠΑ δεν ήταν ενιαία. Στη Γαλλία τα έσοδά του υποχώρησαν από 7,2% σε 7,1% του ΑΕΠ, ενώ στην Ιταλία αυξήθηκαν από 6,2% σε 6,6% και στην Πορτογαλία από 8,8% σε 9,1%.

Η ελληνική ιδιαιτερότητα δεν περιορίζεται, συνεπώς, μόνο στο ύψος των έμμεσων φόρων, αλλά αφορά και τη διαχρονική διατήρηση της βαρύτητάς τους στα δημόσια έσοδα. Σε αντίθεση με τις άλλες τρεις χώρες, δεν καταγράφεται υποχώρηση της συμμετοχής τους στο ΑΕΠ μεταξύ 2019 και 2024.

Το κρίσιμο ζήτημα για την ελληνική οικονομία είναι κατά πόσο μπορεί να περιοριστεί σταδιακά η εξάρτηση από τη φορολόγηση της κατανάλωσης, με παράλληλη ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης και δικαιότερη κατανομή των βαρών. Μια τέτοια μεταβολή θα απαιτούσε αποτελεσματικότερη είσπραξη των άμεσων φόρων και περιορισμό της φοροδιαφυγής, ώστε η δημοσιονομική σταθερότητα να μη στηρίζεται σε τόσο μεγάλο βαθμό στις καθημερινές συναλλαγές των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.

Ελληνικός τουρισμός: Τα ρεκόρ, οι αντιφάσεις και οι προκλήσεις της επόμενης ημέρας – Τι αποκαλύπτει η μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ

Σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής βρίσκεται ο ελληνικός τουρισμός, καθώς η αύξηση των εσόδων και η ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της χώρας συνυπάρχουν με σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες. Η έντονη εποχικότητα, η γεωγραφική συγκέντρωση των αφίξεων, η υποχώρηση της μέσης διάρκειας παραμονής, οι ελλείψεις στις δημόσιες υποδομές και οι αυξανόμενες πιέσεις από το κόστος λειτουργίας και την κλιματική αλλαγή αναδεικνύουν την ανάγκη αλλαγής του αναπτυξιακού μοντέλου.

Σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ με τίτλο «Ο ελληνικός τουρισμός: Επιτεύγματα, προκλήσεις, προοπτικές», η άμεση συνεισφορά του κλάδου στην ελληνική οικονομία ανήλθε το 2025 σε 32,4 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 13% του ΑΕΠ. Η ονομαστική αύξηση διαμορφώθηκε σε 7,3%, έναντι 4,9% για το σύνολο της οικονομίας. Εάν συνυπολογιστούν οι έμμεσες επιδράσεις στην υπόλοιπη οικονομική δραστηριότητα, η συνολική συμβολή του τουρισμού εκτιμάται μεταξύ 71,3 και 85,9 δισ. ευρώ, δηλαδή από 28,7% έως 34,6% του ΑΕΠ.

Ωστόσο, το ΙΝΣΕΤΕ προειδοποιεί ότι η ισχυρή διεθνής εικόνα της Ελλάδας δεν αρκεί για να διασφαλίσει τη διατήρηση της δυναμικής του κλάδου. Η επόμενη φάση απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό, καλύτερη διαχείριση των τουριστικών ροών, αναβάθμιση των υποδομών, επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό και μεγαλύτερη ανταποδοτικότητα για τις τοπικές κοινωνίες.

Όπως επισημαίνει η πρόεδρος του ΣΕΤΕ, Αγάπη Σμπώκου, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η προσέλκυση περισσότερων επισκεπτών, αλλά η μετάβαση σε ένα μοντέλο που θα δημιουργεί μεγαλύτερη αξία για την οικονομία και τις περιοχές που φιλοξενούν την τουριστική δραστηριότητα.

Ισχυρή διεθνής θέση, αλλά με σημαντικές αδυναμίες

Στον δείκτη τουριστικής ανταγωνιστικότητας του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF TTDI), η Ελλάδα καταλαμβάνει την 21η θέση παγκοσμίως, επίδοση κατά 38 θέσεις υψηλότερη από εκείνη που καταγράφει στον δείκτη συνολικής οικονομικής ανταγωνιστικότητας. Παρά τη σχετικά υψηλή κατάταξη, η χώρα εξακολουθεί να υστερεί έναντι βασικών ευρωπαϊκών ανταγωνιστών της, όπως η Ισπανία, που βρίσκεται στη δεύτερη θέση, και η Πορτογαλία, στη 12η.

Το ΙΝΣΕΤΕ αποδίδει μέρος αυτής της απόστασης στις αδυναμίες των δημόσιων υποδομών και της διακυβέρνησης, υπογραμμίζοντας ότι η περαιτέρω ανάπτυξη του τουρισμού προϋποθέτει συντονισμένες παρεμβάσεις σε επίπεδο κράτους, αυτοδιοίκησης και επιχειρήσεων.

Ο γενικός διευθυντής του ΙΝΣΕΤΕ, Ηλίας Κικίλιας, επισημαίνει ότι ο τουρισμός δεν αποτελεί έναν απομονωμένο κλάδο, αλλά συνδέεται άμεσα με την οικονομία, την κοινωνία, τις υποδομές και το φυσικό περιβάλλον. Για τον λόγο αυτό, η ποιότητα των αποφάσεων που θα καθορίσουν την επόμενη ημέρα εξαρτάται από την αξιοποίηση αξιόπιστων στοιχείων και τεκμηριωμένων αναλύσεων.

Μικρότερη διάρκεια παραμονής και χαμηλότερη συνολική δαπάνη

Μία από τις βασικές αντιφάσεις του ελληνικού τουρισμού αφορά τη σχέση ανάμεσα στη δαπάνη ανά διανυκτέρευση και στη συνολική δαπάνη ανά επισκέπτη.

Το 2025, η μέση δαπάνη ανά διανυκτέρευση αυξήθηκε στα 97 ευρώ, καταγράφοντας άνοδο 27,5% σε σύγκριση με το 2019. Την ίδια στιγμή, όμως, η μέση διάρκεια παραμονής υποχώρησε στις 6,1 διανυκτερεύσεις, μειωμένη κατά 17,2% σε σχέση με το προ πανδημίας έτος. Ως αποτέλεσμα, η μέση κατά κεφαλήν δαπάνη περιορίστηκε στα 595 ευρώ.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η αύξηση της δαπάνης ανά διανυκτέρευση δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ανάλογη ενίσχυση των συνολικών εσόδων ανά ταξιδιώτη. Η μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής και η προσέλκυση επισκεπτών με υψηλότερη συνολική συνεισφορά στην οικονομία αποτελούν, συνεπώς, βασικές προκλήσεις για τον κλάδο.

Ο τουρισμός συγκεντρώνεται σε λίγες περιοχές και στους θερινούς μήνες

Έντονες είναι και οι γεωγραφικές και χρονικές ανισορροπίες. Πέντε περιφέρειες συγκεντρώνουν το 83% των επισκέψεων και το 90% των τουριστικών εισπράξεων, ενώ πέντε νησιά υποδέχονται το 47% των διεθνών αφίξεων.

Παρά τη μείωση της συμμετοχής του τρίτου τριμήνου στο 52,4% των συνολικών αφίξεων το 2025, περισσότεροι από τους μισούς ξένους επισκέπτες εξακολουθούν να έρχονται στην Ελλάδα κατά τους τρεις θερινούς μήνες. Η συγκέντρωση αυτή δημιουργεί αυξημένες πιέσεις στις υποδομές, στο περιβάλλον και στην καθημερινότητα των κατοίκων των δημοφιλών προορισμών, ενώ παράλληλα αφήνει σημαντικό μέρος της χώρας με περιορισμένη συμμετοχή στα τουριστικά έσοδα.

Ενδεικτικό της άνισης ανάπτυξης είναι ότι, σύμφωνα με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το 90,2% των δήμων εμφανίζει μικρή έως μηδαμινή τουριστική ανάπτυξη. Αντίθετα, οι περιοχές με υπερανεπτυγμένη τουριστική δραστηριότητα αντιστοιχούν μόλις στο 0,7% της επικράτειας.

Με βάση τα ευρήματα αυτά, το ΙΝΣΕΤΕ υποστηρίζει ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι ο συνολικός όγκος του τουρισμού, αλλά ο τοπικός και χρονικός συνωστισμός. Για την αντιμετώπισή του προκρίνεται η ενίσχυση των οργανισμών διαχείρισης και προώθησης προορισμών (DMMOs), ώστε να υπάρχει καλύτερος σχεδιασμός και συντονισμός σε τοπικό επίπεδο.

Οι ξενοδοχειακές μονάδες και η πίεση στις ακτές

Η μελέτη εξετάζει και τη σχέση του τουρισμού με τη δόμηση και την προστασία του φυσικού τοπίου, αμφισβητώντας την άποψη ότι οι μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες αποτελούν τον κύριο παράγοντα κατάληψης των ελληνικών ακτών.

Από τα 3.121 ξενοδοχεία τεσσάρων και πέντε αστέρων, μόλις 608 βρίσκονται σε οικόπεδα όμορα της παραλίας. Το συνολικό μήκος της ακτογραμμής που βρίσκεται μπροστά από αυτές τις μονάδες υπολογίζεται σε 110,5 χιλιόμετρα, δηλαδή περίπου στο 0,6% της συνολικής ελληνικής ακτογραμμής, η οποία φθάνει τα 17.020 χιλιόμετρα.

Αντίθετα, το ΙΝΣΕΤΕ εντοπίζει σημαντικό μέρος της αλλοίωσης του τοπίου στην εκτός σχεδίου δόμηση, με τα στοιχεία των δηλώσεων αυθαιρέτων να δείχνουν ότι το 61% αφορά δευτερεύουσες κατοικίες και μόλις το 3,5% τουριστικές εγκαταστάσεις.

Σε μια χώρα όπου το 35% της χερσαίας επικράτειας καλύπτεται από το δίκτυο Natura 2000, η μελέτη προτείνει την κατάργηση των παρεκκλίσεων στην εκτός σχεδίου δόμηση, την επιτάχυνση του πολεοδομικού σχεδιασμού και τη δημιουργία εθνικού προγράμματος για την προστασία των ακτών από τη διάβρωση.

Το χάσμα δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων

Παρά τις σημαντικές επενδύσεις των επιχειρήσεων, οι ελλείψεις στις δημόσιες υποδομές εξακολουθούν να επηρεάζουν την εμπειρία των επισκεπτών και την ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Το 2025 οι τουριστικές επιχειρήσεις πραγματοποίησαν επενδύσεις ύψους 5 δισ. ευρώ. Ωστόσο, το ΙΝΣΕΤΕ θεωρεί αναγκαία την επιτάχυνση των δημόσιων έργων, ώστε η αναβάθμιση των ιδιωτικών μονάδων να συνοδεύεται από αντίστοιχη βελτίωση των υπηρεσιών και των υποδομών που χρησιμοποιούν οι ταξιδιώτες.

Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται η αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων για τον εκσυγχρονισμό της αεροναυτιλίας, η επαρκής στελέχωση των αεροδρομίων ενόψει της εφαρμογής του συστήματος εισόδου-εξόδου EES, καθώς και η διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής για την ακτοπλοΐα, δεδομένου ότι το 95% των λιμανιών ανήκει στο Δημόσιο.

Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία μητροπολιτικού συνεδριακού κέντρου στην Αθήνα, αλλά και η ενεργότερη συμμετοχή των δήμων σε έργα καθαριότητας, προσβασιμότητας και σήμανσης. Η βελτίωση αυτών των υπηρεσιών θεωρείται απαραίτητη για την αναβάθμιση της συνολικής τουριστικής εμπειρίας και τη διεύρυνση της δραστηριότητας πέρα από την παραδοσιακή θερινή περίοδο.

Φορολογικό βάρος και δυσκολίες χρηματοδότησης

Ένα ακόμη πεδίο προβληματισμού είναι η φορολογική ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουρισμού. Σε συγκριτική μελέτη επτά μεσογειακών χωρών, η Ελλάδα κατατάσσεται στην πέμπτη θέση, καθώς τα λειτουργικά κέρδη των ξενοδοχείων προ φόρων, τόκων και αποσβέσεων αντιστοιχούν μόλις στο 56,9% των φόρων και εισφορών που καταβάλλουν οι επιχειρήσεις. Στην Κύπρο, το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 171,1%.

Παράλληλα, το νεκρό σημείο λειτουργίας των ελληνικών ξενοδοχείων είναι κατά 14,6% υψηλότερο από εκείνο των κυπριακών, γεγονός που, σύμφωνα με τη μελέτη, επιβαρύνει ιδιαίτερα τις επιχειρήσεις που επιδιώκουν να παραμένουν ανοικτές και εκτός περιόδων αιχμής.

Το τέλος ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση απέφερε στο Δημόσιο 588 εκατ. ευρώ το 2025. Σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, η επιβάρυνση αυτή αντιστοιχεί στο 4,4% του κύκλου εργασιών των ξενοδοχείων και των επιχειρήσεων βραχυχρόνιας μίσθωσης, χωρίς να συνδέεται με αντίστοιχη ανταποδοτικότητα προς τον κλάδο.

Οι προτάσεις περιλαμβάνουν την εναρμόνιση του ΦΠΑ διαμονής με τα επίπεδα των ανταγωνιστικών προορισμών, την επανεξέταση του τέλους ανθεκτικότητας και τη μείωση του μη μισθολογικού κόστους. Επιπλέον, προτείνεται η δημιουργία εξειδικευμένου χρηματοδοτικού φορέα, στα πρότυπα του αυστριακού οργανισμού ÖHT, με στόχο τη χορήγηση δανείων σε μικρομεσαίες τουριστικές επιχειρήσεις που δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τραπεζική χρηματοδότηση.

Ο τουρισμός στηρίζει την περιφέρεια, αλλά πιέζει τα νοικοκυριά

Η συμβολή του τουρισμού στη συγκράτηση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης αναδεικνύεται ιδιαίτερα στην περιφέρεια. Την περίοδο 2011-2021, ενώ ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε κατά 3,1%, το Νότιο Αιγαίο κατέγραψε αύξηση 6,1%.

Παράλληλα, το 82,4% των πολιτών αξιολογεί θετικά την οικονομική συμβολή του τουρισμού, με τον δείκτη καθαρής κοινωνικής αποδοχής (NSI) να διαμορφώνεται στις +72,1 μονάδες. Ωστόσο, η εικόνα είναι λιγότερο θετική σε ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα: η δυσαρέσκεια για τα ενοίκια αποτυπώνεται σε δείκτη -66,0, ενώ για την ακρίβεια ο αντίστοιχος δείκτης ανέρχεται σε -46,4.

Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η οικονομική συνεισφορά του κλάδου δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την κοινωνική αποδοχή του. Η αντιμετώπιση των στεγαστικών πιέσεων και η μεγαλύτερη διάχυση των ωφελειών στις τοπικές κοινωνίες αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη μακροχρόνια βιωσιμότητα του τουριστικού μοντέλου.

Σημαντική είναι και η συμβολή του κλάδου στην απασχόληση. Κατά το τρίτο τρίμηνο του 2025, οι εργαζόμενοι στα καταλύματα και στην εστίαση έφθασαν τους 475.200. Οι ξένοι επισκέπτες αξιολογούν το προσωπικό με 9,5 στα 10, ωστόσο οι κενές θέσεις εργασίας ανήλθαν στο 14%, ενώ μόλις το 24% των εργαζομένων προέρχεται από τουριστικές σχολές.

Το ΙΝΣΕΤΕ επισημαίνει την ανάγκη αναβάθμισης της τουριστικής εκπαίδευσης, εκσυγχρονισμού των προγραμμάτων σπουδών, ενίσχυσης της μαθητείας και ανάπτυξης προγραμμάτων επανακατάρτισης. Στόχος είναι η δημιουργία πραγματικών επαγγελματικών προοπτικών, η βελτίωση της στελέχωσης και η διατήρηση του υψηλού επιπέδου εξυπηρέτησης.

Κλιματική αλλαγή και ψηφιακός μετασχηματισμός

Η κλιματική κρίση συνιστά έναν από τους σημαντικότερους μακροπρόθεσμους κινδύνους για τον ελληνικό τουρισμό. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάζονται στη μελέτη, η θερινή υπερθέρμανση ενδέχεται να οδηγήσει σε μείωση των διανυκτερεύσεων από 0,9% έως 7,3%.

Παρά τους κινδύνους, το 73% των τουριστικών επιχειρήσεων δεν έχει θέσει στόχο μείωσης των εκπομπών τους, ενώ μόλις το 8% των ξενοδοχείων διαθέτει πράσινη πιστοποίηση. Η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για δεσμευτικά σχέδια υδατικής επάρκειας, αξιοποίηση των ευρωπαϊκών προβλέψεων για τη νησιωτικότητα και ενίσχυση της συμμετοχής των επιχειρήσεων στην πρωτοβουλία «Metron Sustainable Tourism» του ΣΕΤΕ.

Εξίσου σημαντικός είναι ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Η χαμηλή θέση της Ελλάδας στους ευρωπαϊκούς δείκτες ψηφιοποίησης, σε συνδυασμό με την ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών συστημάτων αναζήτησης και οργάνωσης ταξιδιών, δημιουργεί την ανάγκη για ένα εθνικό data hub. Μέσω αυτού θα μπορούσε να ενισχυθεί η παρουσία και η προβολή του ελληνικού τουριστικού προϊόντος στα ψηφιακά οικοσυστήματα που χρησιμοποιούν οι νέες γενιές ταξιδιωτών.

Το άνοιγμα στις ασιατικές αγορές

Η διαφοροποίηση των αγορών προέλευσης αποτελεί μία ακόμη προτεραιότητα. Η μελέτη αναδεικνύει τις προοπτικές που δημιουργούν οι ασιατικές αγορές, με την Κίνα να καταγράφει τουριστικές δαπάνες 250,6 δισ. δολαρίων το 2024 και την Ινδία να ενισχύει σταδιακά τη διεθνή της παρουσία.

Η συστηματικότερη διείσδυση σε αυτές τις αγορές θα μπορούσε να διευρύνει τη βάση των επισκεπτών, να ενισχύσει τη ζήτηση εκτός της παραδοσιακής περιόδου αιχμής και να περιορίσει την εξάρτηση από συγκεκριμένες αγορές προέλευσης.

Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης του ΙΝΣΕΤΕ είναι ότι η επόμενη φάση ανάπτυξης του ελληνικού τουρισμού δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στην αύξηση των αφίξεων και των εισπράξεων. Η μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής, η καλύτερη γεωγραφική και χρονική κατανομή της ζήτησης, η αναβάθμιση των δημόσιων υποδομών, η αντιμετώπιση των φορολογικών και χρηματοδοτικών εμποδίων και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις.

Όπως υπογραμμίζει η πρόεδρος του ΣΕΤΕ, Αγάπη Σμπώκου, η διατήρηση της ανταγωνιστικής θέσης της χώρας προϋποθέτει κοινή κατεύθυνση και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ πολιτείας, αυτοδιοίκησης, επιχειρήσεων και εργαζομένων. Το ζητούμενο πλέον είναι ο ελληνικός τουρισμός να δημιουργεί μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική αξία, με μεγαλύτερη διάρκεια και ανθεκτικότητα στον χρόνο.