Μισθοί & Ελλάδα

Παρότι οι ονομαστικές ωριαίες ακαθάριστες αποδοχές στην ΕΕ αυξήθηκαν από 21,5 ευρώ το 2020 σε 26,2 ευρώ το 2025, δηλαδή κατά 21,9%, η εικόνα αυτή δεν αποτυπώνει την επίδραση του πληθωρισμού. Στο ίδιο διάστημα, οι τιμές καταναλωτή σε αγαθά και υπηρεσίες ενισχύθηκαν κατά 25,6%. Αυτό σημαίνει ότι, σε πραγματικούς όρους, οι μισθοί μειώθηκαν περίπου κατά 3%, με αποτέλεσμα να υποχωρήσει και η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, κάτι που είναι εμφανές και στην Ελλάδα.

Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς κινήθηκαν οι μισθοί και ο πληθωρισμός στην Ευρώπη την τελευταία πενταετία και ποιες χώρες κατάφεραν να ενισχύσουν ή να χάσουν πραγματικό εισόδημα από το 2020 έως σήμερα.

Σύμφωνα με ανάλυση του Euronews και στοιχεία της Eurostat για 30 ευρωπαϊκές χώρες, οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν σε 12 κράτη-μέλη της ΕΕ, ενώ αυξήθηκαν σε 18. Τα δεδομένα βασίζονται σε ακαθάριστες αποδοχές και ημερομίσθια σε εθνικά νομίσματα.

Χώρες εκτός ευρώ στις πρώτες θέσεις αύξησης

Την καλύτερη επίδοση καταγράφει η Βουλγαρία, όπου οι πραγματικοί μισθοί αυξήθηκαν κατά 37,4% μεταξύ 2020 και 2025. Σημαντικό ρόλο έπαιξε και η θεσμοθέτηση, από το 2023, κατώτατου μισθού που αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 50% του μέσου μισθού.

Ακολουθούν η Σερβία με άνοδο 25,4%, καθώς και η Κροατία και η Λιθουανία με αύξηση 21,1% η καθεμία. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τρεις αυτές χώρες δεν ανήκαν στη ζώνη του ευρώ το 2020, ενώ η ταξινόμηση της ευρωζώνης βασίζεται στη σύνθεσή της εκείνης της χρονιάς.

Επίσης, σημαντικές αυξήσεις κατέγραψαν η Ρουμανία (19,7%), η Ουγγαρία (18,8%) και η Πολωνία (17,8%), όλες με άνοδο μεταξύ 15% και 20%.

Η Ελλάδα στην πρώτη τριάδα εντός ευρώ, αλλά με πιέσεις

Στη ζώνη του ευρώ, ξεχωρίζουν η Σλοβενία με αύξηση 14,4%, η Λετονία με 10,6% και η Ελλάδα με 8,6%.

Ωστόσο, στην ελληνική περίπτωση, παρά τις ονομαστικές αυξήσεις, η συνεχιζόμενη ακρίβεια και το σχετικά χαμηλό επίπεδο εισοδήματος περιορίζουν ουσιαστικά το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών, με αποτέλεσμα η καθημερινή πίεση στα νοικοκυριά να παραμένει έντονη, όπως καταγράφεται σε διάφορες έρευνες και δείκτες.

Συνολικά, στις μισές περίπου ευρωπαϊκές χώρες, οι πραγματικές μεταβολές των μισθών κυμάνθηκαν μεταξύ -5% και +5%, δείχνοντας σχετικά περιορισμένες διαφοροποιήσεις.

Υποχώρηση στις μεγάλες οικονομίες της Δύσης

Αντίθετα, στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, οι πραγματικοί μισθοί υποχώρησαν. Η Ιταλία σημείωσε τη μεγαλύτερη πτώση (-9,2%), ακολουθούμενη από την Ισπανία (-5,9%), ενώ Γερμανία (-3,2%) και Γαλλία (-3,3%) κατέγραψαν ηπιότερες μειώσεις, κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ.

Η Ιταλία καταγράφει τη χειρότερη επίδοση συνολικά στην Ευρώπη.

Σημαντικός παράγοντας στις πραγματικές αποδοχές είναι και η φορολογία, καθώς οι μισθοί είναι μεικτοί. Μεταβολές στους φόρους μπορούν να επηρεάσουν αισθητά τα καθαρά εισοδήματα. Η μείωση φόρων αυξάνει το διαθέσιμο εισόδημα, ενώ η αύξηση το μειώνει.

Στην Ελλάδα, παρά τις κυβερνητικές αναφορές για φορολογικές ελαφρύνσεις, η συνολική φορολογική επιβάρυνση παραμένει υψηλή, ειδικά στην εργασία και στους έμμεσους φόρους. Η χώρα συγκαταλέγεται στις υψηλότερες θέσεις στην ΕΕ ως προς τη φορολόγηση της εργασίας, ενώ η συνολική επιβάρυνση φτάνει περίπου στο 40,7% το 2025, πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το φαινόμενο της «αναπλήρωσης»

Οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι οι μισθολογικές αυξήσεις έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο μόνο όταν ξεπερνούν τον πληθωρισμό. Διαφορετικά, δεν οδηγούν σε πραγματική βελτίωση του εισοδήματος. Η σχέση αυτή συνδέεται με το λεγόμενο φαινόμενο της «αναπλήρωσης».

Παράλληλα, υπάρχει σημαντική απόκλιση στα επίπεδα μισθών: η Βουλγαρία παραμένει η χώρα με τους χαμηλότερους ωριαίους μισθούς το 2025, ενώ Ουγγαρία και Ρουμανία βρίσκονται επίσης στις χαμηλότερες θέσεις.

Είναι πιο εύκολο για οικονομίες με πολύ χαμηλούς μισθούς να εμφανίσουν υψηλά ποσοστά αύξησης σε σύγκριση με χώρες με ήδη υψηλά επίπεδα αποδοχών, όπως η Γερμανία.

Ονομαστικές αυξήσεις και πληθωρισμός

Σε ονομαστικούς όρους, αρκετές χώρες της ΕΕ κατέγραψαν εντυπωσιακές αυξήσεις μισθών, άνω του 60% την περίοδο 2020–2025.

Η Βουλγαρία (+84,2%), η Ουγγαρία (+82,7%) και η Ρουμανία (+73,1%) βρίσκονται στην κορυφή, ωστόσο στις ίδιες χώρες ο πληθωρισμός ήταν επίσης υψηλός, περιορίζοντας το τελικό πραγματικό αποτέλεσμα.

Αντίθετα, η Ιταλία (+9,5%), η Μάλτα (+13,3%) και η Γαλλία (+14,1%) κατέγραψαν τις χαμηλότερες ονομαστικές αυξήσεις, χωρίς όμως οι μισθοί να καλύπτουν επαρκώς τον πληθωρισμό.

Μεγάλες αποκλίσεις στους μισθούς στην Ευρώπη

Παρά τις μεταβολές, οι διαφορές στα επίπεδα αμοιβών παραμένουν μεγάλες. Το 2025, η Βουλγαρία έχει τον χαμηλότερο ωριαίο μισθό στα 10,5 ευρώ, ενώ το Λουξεμβούργο τον υψηλότερο στα 49,7 ευρώ.

Η εικόνα δείχνει ότι, παρότι ορισμένες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης συγκλίνουν σταδιακά προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, το χάσμα παραμένει σημαντικό.

Γενικά, οι υψηλότεροι μισθοί εντοπίζονται στη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη, ενώ οι χαμηλότεροι στην Ανατολική.

Ακόμη και μεταξύ των μεγάλων οικονομιών της ΕΕ, οι διαφορές είναι έντονες: η Γερμανία καταγράφει τους υψηλότερους ωριαίους μισθούς (34,5 ευρώ), ενώ η Ισπανία τους χαμηλότερους (19,5 ευρώ).

Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ: Ανάπτυξη 56 τρισ. δολαρίων στη νέα οικονομία, αλλά με αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες

Ενδιαφέρον βρήκαμε το παρακάτω άρθρο. Ο μετασχηματισμός του παγκόσμιου παραγωγικού μοντέλου αναμένεται να οδηγήσει σε σημαντική ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας τα επόμενα χρόνια, με το παγκόσμιο ΑΕΠ να αυξάνεται κατά σχεδόν 56 τρισ. δολάρια μέσα στην επόμενη πενταετία, σύμφωνα με νέα έκθεση του World Economic Forum για τη μετάβαση στη «Νέα Οικονομία».

Ωστόσο, πίσω από τη θετική εικόνα της ανάπτυξης, η έκθεση επισημαίνει ότι ολοένα και μεγαλύτερο μέρος των πολιτών —ιδιαίτερα στις ανεπτυγμένες οικονομίες— αισθάνεται πως δεν συμμετέχει ισότιμα στα οφέλη που δημιουργούν η τεχνολογική πρόοδος και η παγκοσμιοποίηση.

Η έκρηξη της Artificial Intelligence, της κβαντικής τεχνολογίας και άλλων προηγμένων εφαρμογών δημιουργεί νέες ευκαιρίες σε κλάδους όπως οι υπηρεσίες πληροφορικής, η προηγμένη μεταποίηση, η ενέργεια και οι τεχνολογικά εντατικές δραστηριότητες. Παράλληλα, η καινοτομία επηρεάζει όλο και περισσότερο παραδοσιακούς τομείς όπως η γεωργία, η εκπαίδευση, η υγεία, ο τουρισμός και οι μεταφορές.

Την ίδια στιγμή όμως, η ταχεία αυτοματοποίηση και ο γεωοικονομικός κατακερματισμός αμφισβητούν τα παραδοσιακά μοντέλα ανάπτυξης που βασίζονταν στη φθηνή εργασία και στην εξαγωγική μεταποίηση. Οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, οι ενεργειακές ανακατατάξεις και οι περιορισμοί στο εμπόριο και τη μεταφορά τεχνολογίας αναδιαμορφώνουν το διεθνές οικονομικό περιβάλλον.

Παράλληλα, οι κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο, καθώς οι πιέσεις από τη γήρανση του πληθυσμού συνδυάζονται με αυξανόμενες ανάγκες για αμυντικές δαπάνες και επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η βιώσιμη ανάπτυξη θα εξαρτηθεί κυρίως από την ενίσχυση της παραγωγικότητας, δηλαδή από την ικανότητα των οικονομιών να παράγουν μεγαλύτερη αξία με τους ίδιους πόρους. Σύμφωνα με τους αναλυτές του WEF, η παραγωγικότητα προκύπτει από τον αποτελεσματικό συνδυασμό ανθρώπινου δυναμικού, οργανωτικής αποτελεσματικότητας και τεχνολογικού κεφαλαίου.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη επενδύσεων στο ανθρώπινο κεφάλαιο, καθώς η πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην υγειονομική περίθαλψη, στην επανεκπαίδευση και στην αναβάθμιση δεξιοτήτων θεωρείται κρίσιμη για τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι πέντε βασικοί κλάδοι που αναμένεται να αποτελέσουν τους κύριους μοχλούς της παγκόσμιας ανάπτυξης έως το 2030 είναι:

οι υπηρεσίες πληροφορικής,

η προηγμένη μεταποίηση,

οι ιατροφαρμακευτικές υπηρεσίες,

οι υπηρεσίες φιλοξενίας, εστίασης και ψυχαγωγίας,

και ο πρωτογενής τομέας (γεωργία, δασοκομία και αλιεία).

Παράλληλα, πέντε βασικές τάσεις αναμένεται να καθορίσουν τη δυναμική της παγκόσμιας οικονομίας τα επόμενα χρόνια:

Η ταχεία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης και άλλων τεχνολογιών αιχμής.

Η ενίσχυση του γεωστρατηγικού ανταγωνισμού και των εμπορικών περιορισμών.

Τα ιστορικά υψηλά επίπεδα δημόσιου και ιδιωτικού χρέους.

Η αναδιάταξη των προτεραιοτήτων γύρω από την πράσινη μετάβαση και τις πράσινες τεχνολογίες.

Οι δημογραφικές μεταβολές και η γήρανση των πληθυσμών σε πολλές οικονομίες.

Η έκθεση σημειώνει επίσης ότι οι οικονομίες μεσαίου εισοδήματος αναμένεται να συμβάλουν περίπου κατά 65% στη συνολική αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ έως το 2030, ενώ η Ασία θα συνεχίσει να αποτελεί τον βασικό κινητήριο μοχλό της παγκόσμιας ανάπτυξης, συνεισφέροντας πάνω από το μισό της συνολικής παγκόσμιας επέκτασης.

Ακρίβεια χωρίς τέλος: Πώς ο πληθωρισμός πιέζει περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα στην Ελλάδα

Η νέα περίοδος έντονων πληθωριστικών πιέσεων, που ενισχύθηκε από την ενεργειακή αναταραχή και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, διαμορφώνει ένα δύσκολο οικονομικό περιβάλλον για την Ευρώπη. Παράλληλα με την επιβράδυνση της ανάπτυξης, αυξάνεται ο φόβος για ένα σενάριο στασιμοπληθωρισμού, όπου η οικονομική στασιμότητα συνδυάζεται με επίμονες αυξήσεις τιμών.

Στην Ελλάδα, όμως, το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη διάσταση για τα νοικοκυριά. Η ακρίβεια δεν αποτυπώνεται μόνο στους επίσημους δείκτες πληθωρισμού, αλλά κυρίως στη διαφορά ανάμεσα στις αυξήσεις των τιμών και στα πραγματικά εισοδήματα των πολιτών. Οι επιπτώσεις δεν είναι ίδιες για όλους, καθώς τα χαμηλότερα εισοδήματα επιβαρύνονται δυσανάλογα περισσότερο.

Έρευνες προηγούμενων ετών έδειξαν ότι, ενώ ο συνολικός πληθωρισμός την περίοδο 2019-2024 διαμορφώθηκε περίπου στο 15%, για τα πιο οικονομικά αδύναμα νοικοκυριά το ποσοστό ήταν αισθητά υψηλότερο. Για οικογένειες με μηνιαίο εισόδημα από 750 έως 1.100 ευρώ, η συνολική επιβάρυνση από τις ανατιμήσεις ξεπέρασε το 19%, ενώ για τα υψηλότερα εισοδήματα άνω των 3.500 ευρώ η αντίστοιχη επιβάρυνση περιορίστηκε περίπου στο 10%.

Η εξήγηση βρίσκεται στο γεγονός ότι τα χαμηλά εισοδήματα διαθέτουν το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων τους σε βασικές ανάγκες όπως η στέγαση, η διατροφή και η ενέργεια — κατηγορίες που γνώρισαν τις μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών τα τελευταία χρόνια.

Τα στοιχεία που προκύπτουν από τις αναλύσεις του υπουργείου Ανάπτυξης και των δεικτών της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν ξεκάθαρα το μέγεθος της επιβάρυνσης μέσα στην τελευταία πενταετία. Οι αυξήσεις σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες ξεπέρασαν κατά πολύ τον γενικό πληθωρισμό, με αποτέλεσμα η καθημερινότητα πολλών νοικοκυριών να γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη.

Τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά έχουν αυξηθεί συνολικά κατά περίπου 39% μέσα σε πέντε χρόνια, ενώ το κόστος στέγασης έχει ενισχυθεί πάνω από 31%. Την ίδια περίοδο, οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα αυξήθηκαν με σαφώς χαμηλότερο ρυθμό, γεγονός που σημαίνει ότι η αγοραστική δύναμη πολλών εργαζομένων έχει υποχωρήσει σημαντικά.

Στις μεταφορές καταγράφονται ορισμένες από τις πιο εντυπωσιακές ανατιμήσεις. Τα αεροπορικά εισιτήρια για πτήσεις εξωτερικού έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 178% σε σύγκριση με το 2021, ενώ σημαντικές αυξήσεις σημειώθηκαν και στις εσωτερικές πτήσεις. Το αυξημένο κόστος καυσίμων και οι γεωπολιτικές εντάσεις εντείνουν περαιτέρω τις πιέσεις στον κλάδο.

Ανοδική πορεία καταγράφεται και στα τρόφιμα. Το μοσχαρίσιο κρέας έχει αυξηθεί πάνω από 74%, ενώ μεγάλες αυξήσεις εμφανίζουν επίσης το αρνί και το κατσίκι. Συνολικά, τα κρέατα έχουν ακριβύνει περισσότερο από 50%, μετατρέποντας προϊόντα που άλλοτε θεωρούνταν καθημερινά σε είδη με αυξημένο οικονομικό βάρος για πολλές οικογένειες.

Σημαντική επιβάρυνση παρατηρείται και στην ενέργεια. Το πετρέλαιο θέρμανσης έχει αυξηθεί πάνω από 57%, ενώ το ηλεκτρικό ρεύμα καταγράφει άνοδο άνω του 43%. Παράλληλα, τα ενοίκια συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά, με τις αυξήσεις να ξεπερνούν το 29% μέσα στην τελευταία πενταετία.

Η ακρίβεια έχει επηρεάσει έντονα και τις υπηρεσίες. Οι τιμές σε εστιατόρια και καφετέριες έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ άνοδο παρουσιάζουν και οι δαπάνες για υγεία, εκπαίδευση και τουριστικά καταλύματα.

Υπάρχουν πάντως και λίγες εξαιρέσεις. Προϊόντα τεχνολογίας, όπως ηλεκτρονικοί υπολογιστές, εξοπλισμός ήχου και εικόνας, αλλά και ορισμένες τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες, εμφάνισαν σταθεροποίηση ή ακόμη και μείωση τιμών λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης και του αυξημένου ανταγωνισμού.

Παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις, η συνολική εικόνα δείχνει ότι οι μεγαλύτερες ανατιμήσεις καταγράφηκαν κυρίως σε αγαθά και υπηρεσίες πρώτης ανάγκης. Αυτό σημαίνει ότι τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα εξακολουθούν να σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος της ακρίβειας, σε μια περίοδο όπου η πίεση στο κόστος ζωής παραμένει έντονη και δύσκολα αναστρέψιμη.