Αν και η κατάσταση δείχνει να εξομαλύνεται και να βρίσκεται άκρη με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, έστω αν και κανείς δεν εμπιστεύεται τον D. Trump και γενικά τον άξονα σύγκρουσης ΗΠΑ – Ισραήλ – Ιράν. Ενδιαφέρουσα θα χαρακτηρίζαμε την παρακάτω ιστορία.

 Ένα ιαπωνικό πετρελαιοφόρο που διέρχεται κρυφά από το Στενό του Ορμούζ, με απενεργοποιημένο ασύρματο για να αποκρύψει τη θέση του, φαντάζει σύγχρονο σκηνικό γεωπολιτικής έντασης. Το Ιράν εξασφαλίζει πωλήσεις αργού παρά τις δυτικές κυρώσεις, μετατοπίζοντας την ισορροπία στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας από τις παραδοσιακές δυνάμεις προς τις αναδυόμενες.

Ωστόσο, το περιστατικό θυμίζει την ιστορία του Nissho Maru το 1953, που προανήγγειλε τις κρίσεις του Σουέζ (1956), την ίδρυση του ΟΠΕΚ (1960) και το αραβικό πετρελαϊκό εμπάργκο (1973). Δείχνει επίσης ότι οι ασιατικές οικονομίες δεν διστάζουν να εξασφαλίσουν ενεργειακή ανεξαρτησία, ακόμη κι αν αυτό εξοργίσει τους δυτικούς συμμάχους, και ότι η αναζήτηση φθηνής ενέργειας – τότε πετρέλαιο, σήμερα ανανεώσιμες πηγές – καθοδηγεί τις στρατηγικές τους επιλογές.

Το Nissho Maru έγινε σύμβολο αντι-ελιτιστικής στρατηγικής. Η Idemitsu Kosan Co., νέος έμπορος ενέργειας, αντιμετώπισε το ολιγοπώλιο των ξένων πετρελαϊκών κολοσσών και των εγχώριων zaibatsu. Ο ιδρυτής Σάζο Ιντεμίτσου στράφηκε στο Ιράν, αγοράζοντας πετρέλαιο με έκπτωση 30% και παρακάμπτοντας τον βρετανικό αποκλεισμό. Το ταξίδι του Nissho Maru προς το Καβασάκι περιλάμβανε τολμηρούς ελιγμούς για να αποφύγει βρετανικά πλοία, ενώ αργότερα η AIOC προσπάθησε να του αμφισβητήσει το φορτίο στα δικαστήρια. Τρεις μήνες αργότερα, Βρετανία και ΗΠΑ συνωμότησαν για την ανατροπή του Ιρανού πρωθυπουργού Μοσαντέκ.

Στην αγορά πετρελαίου, οι κανόνες άλλαξαν οριστικά. Το 1950 οι μεγάλες δυτικές εταιρείες και η Σοβιετική Ένωση ελέγχαν το σύνολο της παραγωγής· μέχρι το 1973, η εθνικοποίηση των πόρων μείωσε το μερίδιό τους στο 40%. Η αποφασιστικότητα του Ιντεμίτσου και η τελική στήριξη του MITI οδήγησαν σε φθηνά εισαγόμενα καύσιμα και στενούς δεσμούς με κρατικές πετρελαϊκές εταιρείες της Μέσης Ανατολής, που αποτέλεσαν θεμέλια της εκβιομηχάνισης της Ιαπωνίας. Μέχρι σήμερα, το Τόκιο διατηρεί θερμές σχέσεις με την Τεχεράνη.

Η σημερινή κρίση στο Στενό του Ορμούζ αντικατοπτρίζει την ίδια δυναμική: οι ασιατικές χώρες εισάγουν περίπου το 85% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου τους από την περιοχή, αλλά η εξάρτηση από τον Περσικό Κόλπο και η αμερικανική «ομπρέλα ασφαλείας» δείχνουν σημάδια κατάρρευσης. Βραχυπρόθεσμα, το Ιράν κερδίζει διαπραγματευτικό πλεονέκτημα, χρεώνοντας χαμηλότερα από τα δυτικά κόστη για ασφαλή διέλευση πλοίων, ενώ η Ταϊλάνδη και η Μαλαισία έχουν ήδη συμφωνήσει σε εγγυήσεις ασφαλείας.

Μακροπρόθεσμα, η ενεργειακή μετάβαση στην Ασία – μέσω ηλεκτρικών οχημάτων, ηλιακών πάνελ και ανεμογεννητριών – προσφέρει τρόπους να μειωθεί η εξάρτηση από τον Περσικό Κόλπο, όπως η Ιαπωνία έσπασε τον αγγλοαμερικανικό κλοιό της δεκαετίας του 1950. Η καθαρή ενέργεια είναι πλέον φθηνότερη και ασφαλέστερη από τα ορυκτά καύσιμα.

Το Nissho Maru αποκάλυψε μια δύναμη σε παρακμή, όπως σήμερα η αμερικανική ενεργειακή στρατηγική υπό την κυβέρνηση Τραμπ. Η ιστορία επαναλαμβάνεται: οι χώρες που επιδιώκουν ενεργειακή αυτονομία δεν περιμένουν την έγκριση των ισχυρών.