Η σχετική ελληνική εμπειρία ανάγεται στις αρχές του περασμένου αιώνα. Ελληνες, Σέρβοι και Βούλγαροι προωθούσαν εναλλακτικούς εθνογραφικούς χάρτες, επιδιώκοντας να πείσουν τις Μεγάλες Δυνάμεις για τις εδαφικές τους διεκδικήσεις – κυρίως στη Μακεδονία. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, πολιτικός με γεωγραφική αντίληψη, αξιοποίησε αποτελεσματικά τα ελληνικά γεωγραφικά επιχειρήματα. Κατόπιν, όμως, η γεωγραφική επιτυχία περιορίστηκε στον χώρο μιας αχνής ιστορικής μνήμης. Η σχετική τεχνογνωσία και, κυρίως, η θεωρητική προετοιμασία έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Η Γεωγραφία ως επιστήμη έχει περιθωριοποιηθεί.

Η αξιοποίηση του χάρτη από τον Πρωθυπουργό ανέστειλε, επιτέλους, την ελληνική γεωγραφική αφωνία. Η πρώτη αυτή χειρονομία δεν ισοφαρίζει ακόμη την τουρκική γεωγραφική επιχειρηματολογία – και την παράλληλη χαρτογραφική επικοινωνιακή τακτική. Η αντιπαράθεση στη Μάχη των Χαρτών με την Τουρκία απλώς άρχισε· ασφαλώς δεν έληξε με την παρέμβαση του Πρωθυπουργού. Η Ελλάδα χρειάζεται ένα πλήρες θεωρητικό και χαρτογραφικό οπλοστάσιο, ώστε να αντιμετωπίσει την ήδη διαδεδομένη τουρκική στρατηγική.

Η τουρκική προσέγγιση εντάσσεται στην παλαιά ντετερμινιστική γεωγραφική θεώρηση, σύμφωνα με την οποία τα φυσικά χαρακτηριστικά του γεωγραφικού χώρου καθορίζουν την πολιτική του συγκρότηση. Ετσι, η Τουρκία θεωρεί τον θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου προβολή της ηπειρωτικής της μάζας· επομένως, η ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο συνιστά γεωγραφική ανωμαλία. Aναγκάστηκε να αφήσει στην Ελλάδα τον νησιωτικό χώρο, επειδή, συμπτωματικά, το 1922 οι κεμαλιστές δεν διέθεταν στόλο –  άρα, πρόκειται για ένα συγκυριακό σφάλμα προς αποκατάσταση.

Ο γεωγραφικός ντετερμινισμός θεωρείται ξεπερασμένος. Αλλωστε, έχει ενοχοποιηθεί, ως θεωρητικό υπόβαθρο στη ναζιστική Γεωπολιτική. Αντιθέτως, η σύγχρονη γεωγραφική θεωρία εμφαίνει στα πολιτισμικά δεδομένα. Η πλειονότητα των ανθρώπων στη Δύση και στην Ανατολή αναγνωρίζουν τα παράλια της Μικράς Ασίας και τα νησιά του Αιγαίου ως τμήμα του ελληνικού χώρου – κατ’ επέκταση, ως κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Η ιστορική ανωμαλία έγκειται, επομένως, στον αφελληνισμό της Μικράς Ασίας· όχι στην ελληνικότητα του Αιγαίου. Η επιχειρηματολογία αυτή μπορεί να παρασταθεί χαρτογραφικά και να αναπτυχθεί μέσα από την ιστορική αφήγηση.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν προβάλλεται επισήμως από τους φορείς του τουρκικού κράτους. Εξίσου ανεπισήμως πρέπει να διοχετευτεί στη διεθνή κοινή γνώμη και η ελληνική αντίληψη – ρόλος τον οποίο εξ ορισμού κατέχουν τα μορφωτικά ιδρύματα, οι φορείς της διασποράς και τα Πανεπιστήμια. Η Ιστορία, το ισχυρό επικοινωνιακό μας όπλο, στήριξε αποτελεσματικά την ένταξη της χώρας μας στην ΕΟΚ, χωρίς να χρειαστεί γεωγραφική αναφορά. Για τα σημερινά γεωπολιτικά διακυβεύματα, όμως, μια αγεωγράφητη Ιστορία δεν θα είναι εξίσου τελεσφόρος.

Ο κ. Γιώργος Πρεβελάκης είναι π. τακτικός καθηγητής Γεωπολιτικής στη Σορβόννη.