|
Σήμερα, περνάμε ταχύτατα στην εποχή της
γεωοικονομίας, όπου η οικονομική ισχύς θα
καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από τις
πολιτικές προτεραιότητες και τους συσχετισμούς.
Οι οικονομικές αποφάσεις κυβερνήσεων και
επιχειρήσεων δεν θα λαμβάνονται μόνο στη βάση
του κόστους, αλλά κυρίως στον συνυπολογισμό του
πολιτικού και οικονομικού ρίσκου. Οι οικονομικές
εξαρτήσεις εργαλειοποιούνται και οι αγορές
μετατρέπονται σε εμπόλεμες ζώνες. Οπως εύστοχα
έχει παρατηρηθεί, στο τρίγωνο που ορίζεται από
την οικονομική αλληλεξάρτηση, την οικονομική
ασφάλεια και τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς,
μπορούν κάθε φορά να συνδυαστούν μόνο οι δύο
πλευρές του (Edward
Fishman,
Chokepoints:
How
the
Global
Economy
Became
a
Weapon
of
War,
2025).
Αναπόφευκτα το εμπόριο κατακερματίζεται, οι
αλυσίδες αξίας διαταράσσονται, ενεργειακοί
διάδρομοι και εμπορικές οδοί επαναχαράσσονται.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι άμεσες ξένες
επενδύσεις κατευθύνονται συχνότερα σε γειτονικές
περιοχές (nearshoring)
ή σε πολιτικά φιλικές περιοχές (friendshoring).
Στο αναδυόμενο περιβάλλον η αβεβαιότητα
καθίσταται η νέα συνθήκη. Σήμερα υπολογίζεται
ότι η αβεβαιότητα είναι κατά 50% υψηλότερη από
τους ιστορικούς μέσους όρους. Η οικονομική
αβεβαιότητα λειτουργεί περισσότερο διαλυτικά και
αποσταθεροποιητικά όταν αλληλεπιδρά με τη
γεωπολιτική. Υπολογίζεται ενδεικτικά ότι τα
επεισόδια γεωπολιτικών εντάσεων περιορίζουν το
διεθνές εμπόριο κατά 20%-30%, κάτι που
αντιστοιχεί σε αύξηση δασμών κατά 11% (G.
Gopinath,
P.-O.
Gourinchas,
A.
Presbitero
and
P.
Topalova,
«A
New
Cold
War?
How trade and investment linkages are
changing», IMF Working Papers, April 2024).
Αναμενόμενα λοιπόν το διεθνές εμπόριο
επιβραδύνεται, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός
Εμπορίου (Global
Trade
Outlook
and
Statristics,
March
2026) προβλέπει τον περιορισμό του από το 4,6%
στο 1,9%, χωρίς μάλιστα να συνυπολογιστεί ο
πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Προκειμένου να ενισχύσει την οικονομική
ανθεκτικότητά της, η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να
κινηθεί προς τρεις κατευθύνσεις:
Πρώτον, στη στρατηγική αυτονομία της με
περιορισμό των εξαρτήσεών της (de-risking)
σε κρίσιμους τομείς και υποδομές, με δημιουργία
επαρκών αποθεμάτων, διαφοροποίηση προμηθευτών
και θέτοντας τις βάσεις για μια κοινή αγορά
ενέργειας.
Δεύτερον, στην περαιτέρω εμβάθυνση της Κοινής
Αγοράς, ώστε να δώσει ώθηση στο ενδοκοινοτικό
εμπόριο στην κατεύθυνση της έκθεσης Λέτα.
Πρόσφατη μελέτη του ΔΝΤ υπολογίζει ότι οι
εσωτερικοί εμπορικοί φραγμοί στην Ε.Ε.
αντιστοιχούν με δασμό της τάξης του 45%, τη
στιγμή που οι αντίστοιχοι φραγμοί στις ΗΠΑ είναι
τρεις φορές μικρότεροι.
Τρίτον, στη διαφοροποίηση οικονομικών εταίρων
και εμπορικών διαδρομών. Εμπειρικές μελέτες
δείχνουν ότι η συμμετοχή σε παγκόσμιες αλυσίδες
αξίας μειώνει κατά 90% την αστάθεια της ζήτησης
λόγω της διαφοροποίησης των αγορών (Mancini
M.,
Taglioni
D.
and
Borin
A.,
«Integration
in
global
value
chains
might
not
increase
exposure
to
risk
after
all»,
www.cepr.org,
2022). Οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου ανάμεσα
στην Ε.Ε. και σε εμπορικούς εταίρους της (Mercosur,
Ινδία, Αυστραλία) είναι ευπρόσδεκτες και πρέπει
να έχουν συνέχεια.
Η
οικονομική ευημερία συναρτάται πλέον άμεσα με
την οικονομική ισχύ, ανθεκτικότητα που με τη
σειρά της προϋποθέτει την αποτελεσματική
διαχείριση της αβεβαιότητας.
*Ο
κ. Δημήτρης Σκάλκος είναι γενικός γραμματέας
Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Εξωστρέφειας στο
υπουργείο Εξωτερικών, πρόεδρος της
Enterprise
Greece.
**
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στην Καθημερινή της
Κυριακής
|
