Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποιεί η Berenberg, οι αγορές ομολόγων ενδέχεται να επιβάλουν τελικά πολύ πιο απότομη δημοσιονομική προσαρμογή, περιορίζοντας τη διάθεσή τους να χρηματοδοτούν κράτη με διαρκώς αυξανόμενα ελλείμματα.

Το αυξανόμενο κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους

Η επιστροφή σε υψηλότερα επιτόκια καθιστά ολοένα πιο δύσκολη τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, ιδιαίτερα για τις χώρες που έχουν συσσωρεύσει μεγάλο χρέος.

Εάν οι αποδόσεις των ομολόγων παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα και οι κυβερνήσεις δεν λάβουν διορθωτικά μέτρα, οι δαπάνες για τόκους αναμένεται να αυξηθούν σταδιακά. Εφόσον το πρωτογενές δημοσιονομικό ισοζύγιο παραμένει αμετάβλητο, χωρίς αυξήσεις φόρων ή περικοπές δαπανών, η άνοδος των τόκων θα διευρύνει το συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα.

Ο μηχανισμός είναι σχετικά απλός: όσο μεγαλύτερο είναι το δημόσιο χρέος και όσο υψηλότερο είναι το κόστος αναχρηματοδότησής του, τόσο περισσότερα έσοδα πρέπει να κατευθύνονται στην εξυπηρέτησή του, περιορίζοντας τα περιθώρια για άλλες δημόσιες δαπάνες.

Η επίπτωση δεν εμφανίζεται ταυτόχρονα σε ολόκληρο το υφιστάμενο χρέος, καθώς τα ομόλογα σταθερού επιτοκίου διατηρούν τους αρχικούς όρους τους έως τη λήξη τους. Ωστόσο, καθώς το Δημόσιο αναχρηματοδοτεί τις λήξεις και εκδίδει νέους τίτλους, το υψηλότερο κόστος δανεισμού μεταφέρεται σταδιακά στον κρατικό προϋπολογισμό.

Για τον λόγο αυτό, η Berenberg θεωρεί ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να κινηθούν εγκαίρως, αντί να περιμένουν την αντίδραση των αγορών.

ΗΠΑ και Γαλλία οι πιο ευάλωτες μεγάλες οικονομίες

Με βάση τα βασικά δημοσιονομικά μεγέθη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γαλλία συγκαταλέγονται στις χώρες που αντιμετωπίζουν τους μεγαλύτερους κινδύνους μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Κοινό χαρακτηριστικό τους, σύμφωνα με την ανάλυση της Berenberg, είναι η πολιτική δυσκολία επίτευξης ουσιαστικής δημοσιονομικής προσαρμογής. Χωρίς σημαντικές αλλαγές στην πορεία των δημόσιων οικονομικών τους, η συσσώρευση χρέους και οι υψηλότερες αποδόσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν τις δαπάνες για τόκους σε επίπεδα που θα περιόριζαν δραστικά τα δημοσιονομικά περιθώρια.

Η Berenberg εκτιμά ότι, εάν δεν υπάρξει διόρθωση, οι δαπάνες για τόκους στις δύο χώρες θα μπορούσαν να προσεγγίσουν το 7% του ΑΕΠ έως το 2035. Οι αγορές, ωστόσο, ενδέχεται να αντιδράσουν πολύ νωρίτερα, απαιτώντας υψηλότερες αποδόσεις ή περιορίζοντας τη χρηματοδότηση των κρατών.

Η Γαλλία αποτελεί ιδιαίτερη πηγή ανησυχίας για την Ευρωζώνη, καθώς μια σοβαρή δημοσιονομική αναταραχή στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της νομισματικής ένωσης θα μπορούσε να μεταφερθεί στις αγορές άλλων κρατών, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού και ενισχύοντας τη μεταβλητότητα.

Στις ΗΠΑ, αντίθετα, η θέση του δολαρίου και των αμερικανικών κρατικών ομολόγων στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα προσφέρει μεγαλύτερα περιθώρια απορρόφησης πιέσεων.

Η Βρετανία επιχειρεί δημοσιονομική εξυγίανση

Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη κινηθεί προς την κατεύθυνση της δημοσιονομικής προσαρμογής, κυρίως μέσω της ενίσχυσης των φορολογικών εσόδων.

Μεταξύ των μέτρων που έχουν συμβάλει στην αύξηση των εσόδων περιλαμβάνονται το πάγωμα των φορολογικών ορίων για τα φυσικά πρόσωπα, το οποίο αυξάνει σταδιακά τη φορολογική επιβάρυνση καθώς αυξάνονται τα ονομαστικά εισοδήματα, και οι αυξήσεις στις εργοδοτικές εισφορές μισθοδοσίας.

Η Berenberg εκτιμά ότι η προσπάθεια αυτή πρέπει να συνεχιστεί, ώστε τα δημόσια οικονομικά της χώρας να εισέλθουν σε πιο βιώσιμη τροχιά.

Στην υπόλοιπη Ευρωζώνη, εξαιρουμένης της Γαλλίας, τα ελλείμματα θεωρούνται γενικά περισσότερο διαχειρίσιμα, περιορίζοντας, σύμφωνα με τον οίκο, το μέγεθος της δημοσιονομικής προσαρμογής που απαιτείται.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές οικονομίες είναι απαλλαγμένες από κινδύνους. Η διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας παραμένει κρίσιμη, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι δαπάνες για τόκους αυξάνονται και οι ανάγκες χρηματοδότησης παραμένουν υψηλές.

Γιατί μια παγκόσμια κρίση χρέους δεν θεωρείται το βασικό σενάριο για το 2027

Παρά τις αυξανόμενες πιέσεις, η Berenberg θεωρεί ότι υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι για τους οποίους μια γενικευμένη παγκόσμια κρίση δημόσιου χρέους δεν αποτελεί το πιθανότερο σενάριο για το 2027.

1. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντικά πλεονεκτήματα χρηματοδότησης

Παρά τη δυσμενή δημοσιονομική πορεία τους και τις πολιτικές δυσκολίες που εμποδίζουν την εφαρμογή μέτρων προσαρμογής, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν βασικό διεθνές ασφαλές καταφύγιο σε περιόδους αβεβαιότητας.

Η κυριαρχία του δολαρίου στις διεθνείς συναλλαγές, το βάθος της αμερικανικής αγοράς ομολόγων και ο κεντρικός ρόλος της χώρας στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα της προσφέρουν μεγαλύτερη δυνατότητα χρηματοδότησης σε σύγκριση με τις περισσότερες άλλες οικονομίες.

Επιπλέον, οι προσδοκίες ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα ενισχύσει την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας εξακολουθούν να προσελκύουν επενδυτικά κεφάλαια. Η Berenberg επισημαίνει ότι αυτές οι προσδοκίες μπορούν να στηρίξουν τη ζήτηση για αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία, χωρίς όμως να εξαλείφουν τα δημοσιονομικά προβλήματα.

Ο οίκος δεν αποκλείει το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να αντιμετωπίσουν σοβαρή δημοσιονομική κρίση μέσα στην επόμενη πενταετία, με πιθανές διεθνείς επιπτώσεις. Δεν θεωρεί, ωστόσο, ότι μια τέτοια εξέλιξη είναι άμεσα επικείμενη.

2. Τα επιτόκια μπορεί να αυξηθούν λιγότερο από όσο προεξοφλούν οι αγορές

Ο δεύτερος παράγοντας αφορά τη νομισματική πολιτική. Η Berenberg εκτιμά ότι οι κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να αυξήσουν τα βασικά επιτόκια το 2027 λιγότερο από όσο αναμένουν σήμερα οι αγορές.

Μετά την αντίδρασή τους στην άνοδο των ενεργειακών τιμών το 2026, οι νομισματικές αρχές θα μπορούσαν να διατηρήσουν σταθερά τα επιτόκια, εφόσον οι τιμές του πετρελαίου υποχωρήσουν και περιοριστούν οι πληθωριστικές πιέσεις.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποτρέψει περαιτέρω αύξηση του κόστους χρηματοδότησης και να περιορίσει τις πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Η εξέλιξη, πάντως, θα εξαρτηθεί από την πορεία του πληθωρισμού, των ενεργειακών τιμών και της οικονομικής δραστηριότητας. Εάν οι πληθωριστικές πιέσεις αποδειχθούν επίμονες, οι κεντρικές τράπεζες ενδέχεται να αναγκαστούν να διατηρήσουν αυστηρότερη στάση.

3. Οι κεντρικές τράπεζες έχουν διδαχθεί από τις προηγούμενες κρίσεις

Ο τρίτος παράγοντας είναι η εμπειρία που έχει αποκτηθεί μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2009 και την κρίση δημόσιου χρέους της Ευρωζώνης την περίοδο 2010-2012.

Οι κεντρικές τράπεζες και οι χρηματοπιστωτικές εποπτικές αρχές διαθέτουν πλέον εργαλεία για να περιορίζουν τη μετάδοση των πιέσεων από μία χώρα ή έναν χρηματοπιστωτικό οργανισμό σε άλλους.

Οι παρεμβάσεις αυτές δεν μπορούν να εξαλείψουν τις δημοσιονομικές ανισορροπίες ούτε να υποκαταστήσουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Μπορούν, ωστόσο, να περιορίσουν τον κίνδυνο μια τοπική κρίση να μετατραπεί σε γενικευμένη αναταραχή.

Στην Ευρωζώνη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα μπορούσε, σύμφωνα με την εκτίμηση της Berenberg, να παρέμβει εάν μια γαλλική δημοσιονομική κρίση απειλούσε να αυξήσει απότομα το κόστος δανεισμού και άλλων κρατών-μελών, όπως η Ιταλία.

Υπάρχει, όμως, μια κρίσιμη προϋπόθεση: η στήριξη δεν θεωρείται ότι μπορεί να υποκαταστήσει επ' αόριστον τη δημοσιονομική προσαρμογή. Κατά την Berenberg, η Γαλλία θα πρέπει να υιοθετήσει αξιόπιστη και βιώσιμη δημοσιονομική πολιτική, προκειμένου να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των αγορών.

Το πιθανότερο σενάριο: Περιφερειακές κρίσεις με διεθνείς επιπτώσεις

Η βασική διάκριση στην ανάλυση της Berenberg είναι μεταξύ μιας παγκόσμιας κρίσης δημόσιου χρέους και μιας σειράς επιμέρους δημοσιονομικών αναταράξεων.

Μια κρίση σε χώρα με υψηλό χρέος και περιορισμένη πολιτική δυνατότητα προσαρμογής μπορεί να οδηγήσει σε απότομη άνοδο των αποδόσεων, να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης και να προκαλέσει πιέσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, οι συνέπειες δεν είναι απαραίτητο να επεκταθούν σε ολόκληρο το παγκόσμιο σύστημα, εφόσον οι υπόλοιπες οικονομίες διαθέτουν ισχυρότερα δημοσιονομικά θεμέλια και οι εποπτικές αρχές αποτρέψουν τη μετάδοση της κρίσης.

Η Γαλλία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του κινδύνου που εξετάζει ο οίκος: μια σοβαρή δημοσιονομική αναταραχή θα μπορούσε να επηρεάσει την ευρύτερη Ευρωζώνη, χωρίς να οδηγεί αναγκαστικά σε παγκόσμια κρίση.

Το κρίσιμο στοιχείο θα είναι η αντίδραση των κυβερνήσεων. Όσο καθυστερούν οι αναγκαίες προσαρμογές, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα οι αγορές να επιβάλουν δυσμενέστερους όρους χρηματοδότησης και να αναγκάσουν τα κράτη να λάβουν απότομα μέτρα λιτότητας.

Το μήνυμα της Berenberg είναι σαφές: η επιστροφή σε υψηλότερο κόστος χρήματος καθιστά τη δημοσιονομική πειθαρχία αναγκαία και όχι προαιρετική. Μια παγκόσμια κρίση χρέους παραμένει υπαρκτός κίνδυνος, αλλά για το 2027 το πιθανότερο σενάριο είναι περιφερειακές κρίσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν σημαντικές αναταράξεις χωρίς να εξελιχθούν σε ανεξέλεγκτη παγκόσμια καταστροφή.