Διπλωματικές επαφές χωρίς σαφή κατάληξη

Την ίδια ώρα, Ιρανοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι συμμετείχαν σε πολύωρες έμμεσες συνομιλίες στη Γενεύη, χωρίς να υπάρξει απτό αποτέλεσμα. Η ιρανική πλευρά μίλησε για συμφωνία επί «γενικών αρχών», ενώ Αμερικανός αξιωματούχος τόνισε ότι παραμένουν κρίσιμα ζητήματα ανοιχτά.

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, υπογράμμισε ότι η διπλωματία αποτελεί την πρώτη επιλογή του προέδρου, ξεκαθαρίζοντας όμως πως «η στρατιωτική δράση παραμένει στο τραπέζι». Παράλληλα, ο Μάρκο Ρούμπιο αναμένεται να μεταβεί στο Ισραήλ για επαφές με τον Μπεντζαμιν Νετανιάχου σχετικά με τις εξελίξεις.

Ενίσχυση αμερικανικής παρουσίας

Στην περιοχή κατευθύνεται και το αεροπλανοφόρο USS Gerald Ford, η πιο σύγχρονη μονάδα του αμερικανικού στόλου, ενώ ήδη επιχειρεί το USS Abraham Lincoln μαζί με αντιτορπιλικά και φρεγάτες. Η ταυτόχρονη παρουσία δύο αμερικανικών αεροπλανοφόρων στη Μέση Ανατολή θεωρείται εξαιρετικά ασυνήθιστη και παραπέμπει σε περιόδους υψηλής έντασης.

Παράλληλα, έχουν μετακινηθεί στην ευρύτερη περιοχή μαχητικά F-22, F-15 και F-16, αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης και εναέριου ανεφοδιασμού, καθώς και επιπλέον στρατιωτικές δυνάμεις σε βάσεις που θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο ιρανικών αντιποίνων.

Κινήσεις και από την Τεχεράνη

Σύμφωνα με ανάλυση του Ινστιτούτο Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας, το Ιράν ενισχύει στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις σε σημεία όπως το Παρτσίν, το Νατάνζ και το Ισφαχάν, με νέες κατασκευές και έργα οχύρωσης.

Υπενθυμίζεται ότι ο Τραμπ είχε αποσύρει το 2018 τις ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα (ΚΟΣΔ), ενώ έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει πως εάν οι τρέχουσες διαπραγματεύσεις δεν καταλήξουν σε συμφωνία, η στρατιωτική επιλογή παραμένει ανοιχτή.

Η αναλύτρια Σούζαν Ζιαντέ από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών επισημαίνει ότι η συσσώρευση τέτοιας ισχύος πυρός στην περιοχή δημιουργεί δυναμική που ενίοτε καθιστά δύσκολη την αποκλιμάκωση.

Παρά τις απειλές και την αυξημένη ένταση, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει κλείσει οριστικά την πόρτα στη διπλωματική λύση, διατηρώντας ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα.

ΗΠΑ – Ιράν: Μαζική στρατιωτική ανάπτυξη στη Μέση Ανατολή, με όλα τα σενάρια ανοιχτά για τον Τραμπ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν δραστικά την παρουσία τους στη Μέση Ανατολή, αποστέλλοντας σημαντικό αριθμό μαχητικών αεροσκαφών και υποστηρικτικών μέσων, συγκροτώντας τη μεγαλύτερη αεροπορική δύναμη στην περιοχή από την εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται έτοιμη να κινηθεί στρατιωτικά κατά του Ιράν, ωστόσο ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει ακόμη αποφασίσει εάν θα διατάξει επίθεση – και εφόσον το πράξει, αν αυτή θα περιοριστεί στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, θα στοχεύσει το βαλλιστικό της οπλοστάσιο ή θα επιδιώξει ακόμη και ανατροπή του καθεστώτος.

Ενίσχυση δυνάμεων σε αέρα και θάλασσα

Τις τελευταίες ημέρες, προηγμένα μαχητικά F-35 και F-22 μετακινούνται προς τη Μέση Ανατολή, ενώ δεύτερο αεροπλανοφόρο με αεροσκάφη κρούσης και ηλεκτρονικού πολέμου κατευθύνεται στην περιοχή. Στον στόλο περιλαμβάνονται ήδη το USS Abraham Lincoln και το USS Gerald R. Ford, μαζί με αντιτορπιλικά ικανά για αντιβαλλιστική άμυνα.

Παράλληλα, αναπτύσσονται αεροσκάφη διοίκησης και ελέγχου, όπως τα E-3 AWACS, ενώ ενισχύονται και τα συστήματα αεράμυνας. Η συγκέντρωση αυτή δίνει τη δυνατότητα διεξαγωγής πολυεβδομαδιαίας αεροπορικής εκστρατείας, σε αντίθεση με το περιορισμένο πλήγμα «Midnight Hammer» που είχε πραγματοποιηθεί τον Ιούνιο κατά τριών ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν και τα stealth βομβαρδιστικά B-2, είτε από τις ΗΠΑ είτε από τη βρετανική βάση στο Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό. Ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αξιοποίησης τόσο του Ντιέγκο Γκαρσία όσο και της βάσης Φέρφορντ στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Οι δύο βασικές επιλογές

Σύμφωνα με Αμερικανούς και ξένους αξιωματούχους, οι επιλογές που εξετάζονται είναι δύο:

Εκστρατεία στοχευμένων πληγμάτων κατά της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν, με στόχο την αποσταθεροποίηση ή ανατροπή του καθεστώτος.

Εκτεταμένα αεροπορικά πλήγματα περιορισμένα σε πυρηνικές και βαλλιστικές εγκαταστάσεις.

Και τα δύο σενάρια προϋποθέτουν επιχείρηση διάρκειας εβδομάδων.

Διπλωματικό παράθυρο με αβεβαιότητες

Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν στη Γενεύη για συνομιλίες σχετικά με τον εμπλουτισμό ουρανίου. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου έκανε λόγο για «μικρή πρόοδο», επισημαίνοντας όμως ότι παραμένουν σοβαρές διαφωνίες. Το Ιράν αναμένεται να καταθέσει πιο αναλυτική πρόταση το προσεχές διάστημα.

Ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι προτιμά μια συμφωνία που θα οδηγούσε στην πλήρη εξάλειψη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Ωστόσο, η απαίτηση για διάλυση του βαλλιστικού οπλοστασίου θεωρείται δύσκολο να γίνει αποδεκτή από την Τεχεράνη, η οποία βασίζεται στους πυραύλους ως βασικό μέσο αποτροπής.

Κίνδυνοι και γεωπολιτικές επιπτώσεις

Παρά το σαφές τεχνολογικό πλεονέκτημα των ΗΠΑ, το Ιράν διατηρεί σημαντικό απόθεμα πυραύλων και θα μπορούσε να πλήξει αμερικανικές ή συμμαχικές βάσεις στην περιοχή, ακόμη και να επιχειρήσει παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ – κρίσιμο πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου.

Σε αντίθεση με τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991 ή την εισβολή στο Ιράκ το 2003, η σημερινή κινητοποίηση είναι μικρότερης κλίμακας και δεν συνοδεύεται από ευρεία διεθνή συμμαχία. Επιπλέον, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ φέρονται να έχουν κλείσει τον εναέριο χώρο τους για ενδεχόμενα αμερικανικά πλήγματα.

Το ερώτημα της «επόμενης ημέρας»

Παραμένει ασαφές τι θα ακολουθούσε σε περίπτωση αποδυνάμωσης ή πτώσης της ηγεσίας του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Αναλυτές εκτιμούν ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης θα μπορούσαν να αναλάβουν τον έλεγχο, ενώ δεν αποκλείεται νέο κύμα εσωτερικών αναταραχών.

Πρώην ανώτατοι αξιωματικοί επισημαίνουν ότι η ισχυρή στρατιωτική παρουσία ίσως λειτουργήσει αποτρεπτικά και ωθήσει την Τεχεράνη σε συμφωνία. Ωστόσο, αυξάνεται η αίσθηση ότι οι διαπραγματεύσεις μπορεί να οδηγηθούν σε αδιέξοδο, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης.