Η ενεργειακή πίεση ήταν τόσο μεγάλη ώστε η κυβέρνηση ζήτησε από μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές να περιορίσουν τη ζήτηση. Τα εργοστάσια της Dacia και της Ford διέκοψαν προσωρινά την παραγωγή τους τον Αύγουστο, περιορίζοντας τη ζήτηση κατά περίπου 200 MW, αν και στην περίπτωση της Ford η διακοπή συνέπιπτε με προγραμματισμένη συντήρηση.

Το περιστατικό δεν συνδέεται άμεσα με το El Niño, καθώς η ευρωπαϊκή ξηρασία έχει διαφορετική κλιματική αιτιολογία. Αναδεικνύει όμως μια κρίσιμη αδυναμία των σύγχρονων ενεργειακών συστημάτων: η ηλεκτροπαραγωγή, ακόμη και από τεχνολογίες που θεωρούνται σταθερές, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διαθεσιμότητα νερού.

Και αυτή ακριβώς η παράμετρος αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ένα εξαιρετικά ισχυρό El Niño αναπτύσσεται στον Ειρηνικό, με πιθανές επιπτώσεις όχι μόνο στη ζήτηση ενέργειας, αλλά και στην παραγωγή ηλεκτρισμού, στη διαθεσιμότητα καυσίμων και στις διεθνείς μεταφορές.

Ένα El Niño εξαιρετικής έντασης

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός εκτιμά ότι το φαινόμενο θα συνεχίσει να ενισχύεται κατά την περίοδο Αυγούστου-Οκτωβρίου, με τις θερμοκρασιακές αποκλίσεις στην επιφάνεια της θάλασσας σε βασικές περιοχές του κεντρικού και ανατολικού Ειρηνικού να ξεπερνούν τους 2,9 βαθμούς Κελσίου.

Παράλληλα, αναμένεται θετική φάση του Indian Ocean Dipole, η οποία μπορεί να ενισχύσει τις μεταβολές στις βροχοπτώσεις γύρω από τον Ινδικό Ωκεανό.

Οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασιακές αποκλίσεις έχουν οδηγήσει στην ευρεία χρήση του όρου «super El Niño». Πρόκειται περισσότερο για δημοσιογραφικό χαρακτηρισμό παρά για επίσημη επιστημονική ονομασία. Το ουσιαστικό είναι ότι οι ενδείξεις παραπέμπουν σε ένα επεισόδιο μεγάλης έντασης, ικανό να μεταβάλει τα συνηθισμένα μοτίβα θερμοκρασίας, βροχοπτώσεων και ανέμων σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Για τις ενεργειακές αγορές, αυτό δημιουργεί ένα πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον από την απλή υπόθεση ότι ένα ισχυρό El Niño θα μπορούσε να λειτουργήσει θετικά για την Ευρώπη μέσω ενός ηπιότερου χειμώνα.

Γιατί το El Niño δεν αρκεί για να λύσει το ενεργειακό πρόβλημα της Ευρώπης

Η Rystad Energy εκτιμά ότι θα απαιτούνταν χειμερινές θερμοκρασίες στην Ευρώπη τουλάχιστον 2 βαθμούς Κελσίου υψηλότερες από τον ιστορικό μέσο όρο προκειμένου η ζήτηση LNG να επιστρέψει περίπου στα επίπεδα του προηγούμενου έτους.

Ένα τόσο θερμό σενάριο είναι εξαιρετικά σπάνιο, καθώς αντίστοιχη απόκλιση έχει παρατηρηθεί μόλις δύο φορές τα τελευταία 25 χρόνια.

Στο βασικό σενάριο της Rystad, οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου θα βρίσκονται περίπου στο 76% την 1η Νοεμβρίου. Παρά το σχετικά υψηλό επίπεδο, η Ευρώπη θα χρειαστεί περίπου 15 εκατ. επιπλέον τόνους LNG σε ετήσια βάση έως τον Ιούνιο του 2027, ώστε να αντισταθμίσει τα χαμηλότερα αποθέματα και τις μειωμένες ροές που συνδέονται με τις αναταράξεις στη Μέση Ανατολή.

Ακόμη και ένα ηπιότερο El Niño, με θερμοκρασίες περίπου έναν βαθμό πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο, θα περιόριζε τη ζήτηση αλλά δεν θα εξαφάνιζε το ενεργειακό κενό. Η Ευρώπη θα εξακολουθούσε να χρειάζεται τουλάχιστον 7 εκατ. επιπλέον τόνους LNG σε σχέση με τον προηγούμενο χειμώνα.

Άρα, το El Niño μπορεί να προσφέρει κάποια ανακούφιση στην πλευρά της ζήτησης, δεν είναι όμως αρκετό για να εξαλείψει τις πιέσεις στην αγορά φυσικού αερίου.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος βρίσκεται στην παραγωγή ηλεκτρισμού

Η πραγματική απειλή μπορεί να βρίσκεται στην άλλη πλευρά της εξίσωσης: στην προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Η υδροηλεκτρική παραγωγή είναι ιδιαίτερα ευάλωτη. Η Κολομβία, για παράδειγμα, παράγει έως και το 70% της ηλεκτρικής της ενέργειας από υδροηλεκτρικές μονάδες. Κατά το ισχυρό El Niño του 2015-2016, τα αποθέματα νερού στους ταμιευτήρες μειώθηκαν κατά 60%-70%.

Παρόμοια προβλήματα έχουν αντιμετωπίσει χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως το Εκουαδόρ, όπου οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας έχουν οδηγήσει στο παρελθόν ακόμη και σε περιορισμούς ηλεκτροδότησης.

Το πρόβλημα αποκτά μεγαλύτερη διάσταση επειδή περίπου το ήμισυ της ηλεκτροπαραγωγής στη Λατινική Αμερική προέρχεται από υδροηλεκτρικές μονάδες. Επομένως, οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ανισορροπίες στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Ούτε τα φωτοβολταϊκά είναι απολύτως προστατευμένα. Σε ορισμένες περιοχές, ένα ισχυρό El Niño μπορεί να αυξήσει τη νέφωση και να περιορίσει την ηλιακή ακτινοβολία, μειώνοντας την παραγωγή των φωτοβολταϊκών μονάδων.

Η Ινδία στο επίκεντρο της πίεσης

Η Ινδία αποτελεί ίσως ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα του διπλού κινδύνου που δημιουργεί το El Niño.

Από τη μία πλευρά, χαμηλότερες βροχοπτώσεις και ασθενέστεροι άνεμοι μπορούν να περιορίσουν την υδροηλεκτρική και αιολική παραγωγή. Από την άλλη, οι υψηλότερες θερμοκρασίες αυξάνουν κατακόρυφα τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για κλιματισμό.

Ανάλυση του Centre for Research on Energy and Clean Air για την περίοδο Ιουλίου 2026-Ιουνίου 2027 εκτιμά ότι μόνο η πρόσθετη ζήτηση για ψύξη θα μπορούσε να φτάσει περίπου τις 10 TWh.

Σε συνδυασμό με την απώλεια παραγωγής από αιολικά και υδροηλεκτρικά έργα, το ενεργειακό κενό θα μπορούσε να προσεγγίσει τις 18 TWh. Στο δυσμενέστερο σενάριο, η πρόσθετη παραγωγή ηλεκτρισμού από ορυκτά καύσιμα μπορεί να πλησιάσει τις 24 TWh.

Ο άνθρακας θα μπορούσε έτσι να επιστρέψει ως ο βασικός μηχανισμός κάλυψης του ελλείμματος.

Αυτό δημιουργεί μια χαρακτηριστική αντίφαση: ένα κλιματικό φαινόμενο που περιορίζει την παραγωγή από ορισμένες ανανεώσιμες πηγές μπορεί βραχυπρόθεσμα να οδηγήσει σε αυξημένη χρήση άνθρακα και φυσικού αερίου.

Νέος πονοκέφαλος και στη Διώρυγα του Παναμά

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην παραγωγή ενέργειας. Το El Niño μπορεί να επηρεάσει και τη μεταφορά της.

Η Αρχή της Διώρυγας του Παναμά έχει προχωρήσει σε νέους περιορισμούς στο μέγιστο επιτρεπόμενο βύθισμα των πλοίων Neopanamax, καθώς μειώνονται τα αποθέματα νερού στη λίμνη Gatun.

Από τις 26 Αυγούστου το μέγιστο επιτρεπόμενο βύθισμα μειώνεται στα 48 πόδια και από τις 3 Σεπτεμβρίου στα 47,5 πόδια. Πρόκειται για την τέταρτη και πέμπτη αντίστοιχα προσαρμογή μέσα στο 2026.

Οι περιορισμοί αφορούν μεταξύ άλλων πλοία μεταφοράς LNG και LPG. Εάν οι συνθήκες επιδεινωθούν, τα πλοία μπορεί να υποχρεωθούν είτε να μεταφέρουν μικρότερα φορτία είτε να ακολουθούν μεγαλύτερες διαδρομές, αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς ενεργειακών προϊόντων.

Το θετικό για τις ΗΠΑ

Υπάρχει, ωστόσο, και μια σημαντική θετική επίδραση.

Ένα ισχυρό El Niño συνδέεται συνήθως με περιορισμένη δραστηριότητα τροπικών κυκλώνων στον Ατλαντικό. Η NOAA, στην επικαιροποιημένη πρόβλεψή της στις 6 Αυγούστου, αύξησε στο 75% την πιθανότητα μιας περιόδου τυφώνων με δραστηριότητα χαμηλότερη από τα κανονικά επίπεδα.

Προβλέπει επτά έως 13 τροπικές καταιγίδες με όνομα, δύο έως έξι τυφώνες και έως δύο μεγάλους τυφώνες.

Για τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τις μονάδες LNG στον Κόλπο του Μεξικού, αυτό περιορίζει θεωρητικά τον κίνδυνο διακοπών στην παραγωγή και στις εξαγωγές.

Ωστόσο, το συνολικό ισοζύγιο παραμένει εξαιρετικά σύνθετο.

Ο καιρός γίνεται παράγοντας προσφοράς στην ενέργεια

Η υπόθεση ότι ένα ισχυρό El Niño απλώς θα περιορίσει τη ζήτηση για θέρμανση και θα πιέσει χαμηλότερα τις τιμές του φυσικού αερίου είναι υπερβολικά απλοϊκή.

Το ίδιο κλιματικό φαινόμενο μπορεί ταυτόχρονα να περιορίσει την υδροηλεκτρική και αιολική παραγωγή, να αυξήσει τη ζήτηση ηλεκτρισμού για ψύξη, να ενισχύσει τη χρήση άνθρακα και φυσικού αερίου και να δημιουργήσει προβλήματα στις διεθνείς ενεργειακές μεταφορές.

Η εμπειρία της Ρουμανίας και της Cernavoda αποτελεί μια προειδοποίηση για το πόσο γρήγορα ένα πρόβλημα διαθεσιμότητας νερού μπορεί να μετατραπεί σε πρόβλημα ενεργειακής ασφάλειας.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για τις αγορές ενόψει του επόμενου χειμώνα: η κλιματική μεταβλητότητα δεν επηρεάζει πλέον μόνο το πόση ενέργεια καταναλώνουμε. Μπορεί να επηρεάσει και το πόση ενέργεια μπορούμε να παράγουμε, να μεταφέρουμε και τελικά να διαθέσουμε στην αγορά.