Ήδη, το γαλλικής σημαίας ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, το οποίο πρόκειται να συμμετάσχει στις εργασίες, βρίσκεται από τις 27 Οκτωβρίου στο λιμάνι του Ηρακλείου, αναμένοντας την ολοκλήρωση των διαδικασιών.

Η επανέναρξη των ερευνών αποτελεί κομβικό στάδιο για την πρόοδο της ηλεκτρικής διασύνδεσης, η οποία έχει ενταχθεί στα έργα στρατηγικής σημασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ξεμπλοκάρουν οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις

Πέρα από το τεχνικό και αδειοδοτικό σκέλος, η πρόοδος του έργου συνδέεται άμεσα με την ενεργοποίηση των οικονομικών δεσμεύσεων που έχουν αναλάβει οι εμπλεκόμενες πλευρές.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η τριμερής συνάντηση στο Λουξεμβούργο πραγματοποιήθηκε σε θετικό κλίμα και ως προς τη χρηματοδότηση του GSI. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρεται να προετοιμάζει την αποδέσμευση νέων κονδυλίων από την ήδη εγκεκριμένη επιχορήγηση, καθώς εκτιμάται ότι η επανεκκίνηση των ερευνών και η πρόοδος των διαδικασιών δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τη συνέχιση του έργου.

Θετική ήταν, κατά τις ίδιες πηγές, και η στάση του Ευρωπαίου Επιτρόπου Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν. Ο ίδιος εξέφρασε την ικανοποίησή του για την προοπτική επανέναρξης των θαλάσσιων ερευνών, επισημαίνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προχωρήσει στις απαραίτητες ενέργειες για την αποδέσμευση χρηματοδότησης στο πλαίσιο της εγκεκριμένης επιχορήγησης.

«Ας προσπαθήσουμε να προχωρήσουμε όσο πιο γρήγορα γίνεται», φέρεται να ανέφερε, εκφράζοντας παράλληλα την προσδοκία να μην εμφανιστούν νέα εμπόδια στην πορεία υλοποίησης της διασύνδεσης.

Υπενθυμίζεται ότι το GSI έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή επιχορήγηση ύψους 657 εκατ. ευρώ μέσω του μηχανισμού Connecting Europe Facility (CEF), τη μεγαλύτερη που έχει εγκριθεί για έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης. Μέχρι σήμερα έχει καταβληθεί προκαταβολή 55,2 εκατ. ευρώ, ενώ η προώθηση των επόμενων σταδίων αναμένεται να διευκολύνει την εκταμίευση πρόσθετων ποσών.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η χρηματοδοτική διάσταση αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα που πρέπει να διευθετηθούν ώστε το έργο να περάσει από την περίοδο των καθυστερήσεων σε φάση ουσιαστικής κατασκευαστικής προόδου.

Το μήνυμα Γιόργκενσεν και η στήριξη της ΕΕ

Το θετικό κλίμα αποτυπώθηκε και στη δημόσια ανάρτηση του Νταν Γιόργκενσεν στην πλατφόρμα X μετά τη συνάντηση. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος επανέλαβε τη στήριξη της Κομισιόν στο έργο, αναδεικνύοντας τη σημασία του για τον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου.

Όπως επισήμανε, το Great Sea Interconnector συγκαταλέγεται στις ενεργειακές λεωφόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Energy Highways) και μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, στην καλύτερη διασύνδεση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και στη μείωση του ενεργειακού κόστους.

Η δημόσια τοποθέτηση του Επιτρόπου αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς επιβεβαιώνει ότι οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν τη διασύνδεση ως έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και όχι απλώς ως μια διμερή πρωτοβουλία Αθήνας και Λευκωσίας. Η υλοποίησή της εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό της ΕΕ για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενέργειας και την ανάπτυξη νέων ηλεκτρικών διασυνδέσεων στην περιοχή.

Στο τραπέζι και η καταβολή των 25 εκατ. ευρώ από την Κύπρο

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα αφορά τη συμμετοχή της κυπριακής πλευράς στη χρηματοδότηση του έργου. Μετά την έκδοση της NAVTEX από την Ελλάδα, η Κύπρος αναμένεται να προχωρήσει στην καταβολή των 25 εκατ. ευρώ, ποσό που αποτελεί μία από τις βασικές οικονομικές εκκρεμότητες.

Το συγκεκριμένο θέμα είχε προκαλέσει το προηγούμενο διάστημα τριβές μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας, κυρίως σε σχέση με τον επιμερισμό του κόστους και των χρηματοδοτικών κινδύνων. Η συνάντηση στο Λουξεμβούργο φαίνεται να δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις συνεννόησης, με τις δύο κυβερνήσεις να επιδιώκουν πλέον να συντονίσουν τις επόμενες κινήσεις τους βάσει συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει και η θέση που αποδίδεται στον Σταύρο Παπασταύρου για τον τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσει το έργο: η ελληνική πλευρά επιδιώκει να αποφευχθούν οι περιττές εντάσεις, χωρίς όμως να υπάρξει ανοχή σε ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την υλοποίησή του.

Η γεωπολιτική διάσταση και το νέο τεστ στην Ανατολική Μεσόγειο

Η επανέναρξη των ερευνών επαναφέρει αναπόφευκτα στο προσκήνιο και τη γεωπολιτική διάσταση του GSI. Το έργο είχε βρεθεί στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης τον Ιούλιο του 2024, όταν οι εργασίες του ιταλικού ερευνητικού σκάφους Ievoli Relume στην περιοχή της Κάσου διακόπηκαν εν μέσω τουρκικών αντιδράσεων.

Η νέα NAVTEX και η επιστροφή ερευνητικού πλοίου στην περιοχή θα αποτελέσουν, επομένως, ένα κρίσιμο τεστ για τη δυνατότητα απρόσκοπτης συνέχισης των εργασιών.

Η ελληνική προσέγγιση, όπως παρουσιάζεται, είναι να διατηρηθεί στο επίκεντρο ο ενεργειακός και ευρωπαϊκός χαρακτήρας του έργου, αποφεύγοντας κινήσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν πρόσθετη ένταση. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει υποχώρηση από τα νόμιμα δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.

Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι να προχωρήσει η υλοποίηση της διασύνδεσης με σαφείς διαδικασίες και χωρίς περιττές αντιπαραθέσεις, διατηρώντας παράλληλα τη δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων της. Άλλωστε, ο βασικός στόχος του GSI είναι να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, η οποία παραμένει το μοναδικό κράτος-μέλος της ΕΕ χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό σύστημα.

Η είσοδος της Meridiam αλλάζει τα δεδομένα

Σημαντική παράμετρος για τη νέα φάση του έργου είναι και η είσοδος της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam στο μετοχικό σχήμα του Great Sea Interconnector. Η Meridiam κατέχει πλέον το 66%, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί συμμετοχή 34%.

Η παρουσία ενός μεγάλου διεθνούς επενδυτικού ομίλου προσθέτει νέα επενδυτική διάσταση στο εγχείρημα και ενισχύει τη γαλλική συμμετοχή σε μια υποδομή στρατηγικής σημασίας για την Ανατολική Μεσόγειο. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η παρουσία του γαλλικής σημαίας ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo, που αναμένεται να αναλάβει μέρος των θαλάσσιων ερευνών.

Η στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η προοπτική αποδέσμευσης νέων κονδυλίων και η συμμετοχή της Meridiam διαμορφώνουν ένα διαφορετικό πλαίσιο για την επόμενη ημέρα του έργου. Παραμένουν, βεβαίως, ανοιχτά τα ζητήματα της χρηματοδότησης, των αδειοδοτήσεων και της γεωπολιτικής ασφάλειας των ερευνών.

Το επόμενο δεκαήμερο αναμένεται καθοριστικό. Η έκδοση της NAVTEX, η ολοκλήρωση των απαιτούμενων εγκρίσεων και η ενεργοποίηση των οικονομικών δεσμεύσεων θα δείξουν εάν το Great Sea Interconnector μπορεί να αφήσει πίσω του την παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας και να περάσει σε μια νέα, πιο ουσιαστική φάση υλοποίησης.