Την ίδια στιγμή, η Γαλλία επιβεβαίωσε ότι ενημέρωσε την Τουρκία με ρηματική διακοίνωση για τις έρευνες του Abeille Marengo. Παράλληλα, από την αμερικανική πλευρά μεταφέρθηκε προς Αθήνα, Λευκωσία και Άγκυρα η θέση ότι δεν δικαιολογούνται αντιρρήσεις για την υλοποίηση τέτοιων έργων, με το ενδιαφέρον να στρέφεται κυρίως στη στάση που θα τηρήσει η Τουρκία στην περιοχή.

Έτσι, το κρίσιμο ζήτημα δεν αφορά πλέον μόνο την έναρξη των ερευνών, αλλά και το διπλωματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πραγματοποιηθούν, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο κάθε πλευρά θα ερμηνεύσει τις κινήσεις των υπόλοιπων εμπλεκομένων.

Το περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης παραμένει άγνωστο

Ένα από τα βασικά σημεία της αντιπαράθεσης είναι ότι το ακριβές περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η Γαλλία διευκρινίζει ότι η ενημέρωσή της δεν συνιστά εμπλοκή σε διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών. Δεν έχει αποσαφηνιστεί, ωστόσο, εάν στο έγγραφο περιλαμβάνονταν συγκεκριμένες συντεταγμένες για την πορεία του ερευνητικού πλοίου.

Η ελληνική κυβερνητική θέση είναι ότι η ενημέρωση μιας τρίτης χώρας δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας ούτε συνεπάγεται αναγνώριση δικαιοδοσίας της. Ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου έχει χαρακτηρίσει τη σχετική επικοινωνία συνήθη πρακτική ενημέρωσης παράκτιων κρατών, επισημαίνοντας ότι δεν γνωρίζει εάν η Γαλλία προχώρησε σε αντίστοιχη ενημέρωση και άλλων χωρών της περιοχής.

Η αντιπαράθεση, πάντως, δεν περιορίζεται στο περιεχόμενο της διακοίνωσης. Στις 7 Νοεμβρίου, μετά την έκδοση της ελληνικής NAVTEX 1411/26, η Τουρκία εξέδωσε δική της αντι-NAVTEX, με αριθμό 1105/26, αμφισβητώντας την αρμοδιότητα της Αθήνας να εγκρίνει τις έρευνες στις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές. Η τουρκική οδηγία επικαλείται τις θέσεις της Άγκυρας για την υφαλοκρηπίδα και ζητά συντονισμό με τις τουρκικές αρχές.

Οι διαφορετικές νομικές ερμηνείες και η στάση της Τουρκίας

Στους κόλπους των ειδικών στο διεθνές δίκαιο καταγράφονται διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τη σημασία της ενημέρωσης της Τουρκίας. Η μία πλευρά εστιάζει στο γεγονός ότι οι έρευνες πραγματοποιούνται σε περιοχές που συνδέονται με δικαιώματα υφαλοκρηπίδας, τα οποία απορρέουν αυτοδικαίως από το διεθνές δίκαιο. Υπό αυτή την οπτική, οποιαδήποτε διαδικασία ενημέρωσης τρίτης χώρας θα μπορούσε να αξιοποιηθεί πολιτικά από την Άγκυρα, δημιουργώντας την εντύπωση ότι αναγνωρίζεται κάποιος ρόλος της στη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Η αντίθετη προσέγγιση υποστηρίζει ότι οι έρευνες για την τεχνική προετοιμασία της πόντισης ενός υποθαλάσσιου καλωδίου δεν προϋποθέτουν συναίνεση τρίτου κράτους και ότι η ενημέρωση έχει πρακτικό χαρακτήρα, συνδεόμενο με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.

Η πρώην υπουργός Εξωτερικών Ντόρα Μπακογιάννη χαρακτήρισε τη ρηματική διακοίνωση τον ηπιότερο τρόπο διπλωματικής επικοινωνίας, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η Ελλάδα πρέπει να διατηρεί σταθερή στάση χωρίς να προκαλεί περιττή ένταση.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιμένει στη θέση που έχει διατυπώσει για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου, επικαλούμενη μεταξύ άλλων τα όρια υφαλοκρηπίδας που έχει γνωστοποιήσει στον ΟΗΕ από τον Μάρτιο του 2020. Η αντίδρασή της μέσω της αντι-NAVTEX καταδεικνύει ότι δεν θεωρεί λήξαν το ζήτημα της δικαιοδοσίας.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση των τουρκικών μέσων ενημέρωσης, όπου καταγράφηκαν διαφορετικές αναγνώσεις της γαλλικής κίνησης. Ορισμένα δημοσιεύματα έδωσαν έμφαση στη διπλωματική διαχείριση της υπόθεσης και στις επαφές Άγκυρας – Παρισιού, ενώ άλλα παρουσίασαν την ενημέρωση ως ένδειξη ότι η Τουρκία πέτυχε να ληφθούν υπόψη οι θέσεις της. Πιο επιθετική ήταν η προσέγγιση μέσων που χαρακτήρισαν «πειρατικές» τις ελληνικές και κυπριακές NAVTEX.

Ο γαλλικός παράγοντας και η αμερικανική παρέμβαση

Η Γαλλία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ομαλή εξέλιξη του έργου, καθώς γαλλικά επιχειρηματικά συμφέροντα βρίσκονται στον πυρήνα του. Η Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή και εγκατάσταση του καλωδίου, ενώ το γαλλικό επενδυτικό ταμείο Meridiam συμμετέχει με πλειοψηφικό ποσοστό στο εταιρικό σχήμα του έργου. Γαλλικής σημαίας είναι επίσης το Abeille Marengo, το οποίο έχει αναλάβει τις θαλάσσιες έρευνες.

Η γαλλική διπλωματία επιχειρεί να διαμορφώσει συνθήκες ώστε οι εργασίες να προχωρήσουν χωρίς νέα εμπλοκή με την Τουρκία. Οι επαφές μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας εντάθηκαν τις τελευταίες ημέρες, με στόχο να αποτραπεί μια νέα διακοπή των εργασιών, όπως είχε συμβεί το καλοκαίρι του 2024.

Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά έχει μεταφέρει τη θέση της προς τις τρεις εμπλεκόμενες πρωτεύουσες. Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποτρέψει την παρεμπόδιση ενός έργου ενεργειακής διασύνδεσης και να περιορίσει τον κίνδυνο νέας έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η παρέμβαση συνδέεται με τη γενικότερη αμερικανική προσέγγιση που είχε παρουσιάσει ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα.

Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης και τα ερωτήματα προς την κυβέρνηση

Στο εσωτερικό πολιτικό μέτωπο, η αντιπαράθεση επικεντρώνεται κυρίως στους χειρισμούς της κυβέρνησης και όχι στην αναγκαιότητα της ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη χαρακτήρισε τη γαλλική διακοίνωση απαράδεκτη εξέλιξη, υποστηρίζοντας ότι μια γραπτή ενημέρωση προς την Τουρκία, σε ένα περιβάλλον όπου η Άγκυρα αμφισβητεί τις ελληνικές αρμοδιότητες, μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση αποδοχή του ρόλου της.

Το ΠΑΣΟΚ, μέσω του Δημήτρη Μάντζου, έθεσε ερωτήματα για το εάν η ελληνική κυβέρνηση γνώριζε και είχε εγκρίνει το περιεχόμενο της διακοίνωσης, αλλά και για ποιον λόγο κρίθηκε αναγκαία η συγκεκριμένη διπλωματική κίνηση, από τη στιγμή που είχαν ήδη εκδοθεί οι σχετικές NAVTEX. Το ΚΚΕ έκανε επίσης λόγο για ιδιαίτερα σοβαρή εξέλιξη.

Η κυβέρνηση απαντά ότι δεν έχει υπάρξει καμία υποχώρηση ως προς τα κυριαρχικά δικαιώματα και ότι η διαδικασία αδειοδότησης πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά από τις ελληνικές και κυπριακές αρχές. Ωστόσο, παραμένει ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί πλήρως: γιατί δεν ακολουθήθηκε αντίστοιχη διαδικασία ενημέρωσης το 2024, όταν οι προηγούμενες έρευνες είχαν διακοπεί έπειτα από την τουρκική παρέμβαση.

Το διακύβευμα των 1,9 δισ. ευρώ

Πέρα από τη διπλωματική αντιπαράθεση, το οικονομικό και ενεργειακό διακύβευμα είναι σημαντικό. Ο Great Sea Interconnector είναι έργο συνολικού προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ, με κοινοτική χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ, και προβλέπει ηλεκτρική διασύνδεση ισχύος 1.000 MW μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου. Η υλοποίησή του θα τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, η οποία παραμένει το τελευταίο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με άλλο κράτος.

Η καθυστέρηση του έργου έχει ήδη δημιουργήσει αβεβαιότητα για τους εμπλεκόμενους φορείς. Η Nexans έχει επισημάνει ότι οι οικονομικές της προβλέψεις έως το 2028 δεν εξαρτώνται από την πορεία του GSI, μια τοποθέτηση που υπογραμμίζει ότι η εταιρεία διατηρεί περιθώρια διαχείρισης του επιχειρηματικού της κινδύνου, αλλά και ότι η ολοκλήρωση του έργου δεν αποτελεί προϋπόθεση για τις δικές της βραχυπρόθεσμες οικονομικές επιδόσεις.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην εξέλιξη των ερευνών ανατολικά της Κρήτης και της Κάσου, εκεί όπου είχαν διακοπεί οι προηγούμενες εργασίες τον Ιούλιο του 2024. Η ελληνική NAVTEX έχει ισχύ έως τις 6 Μαρτίου 2027, ενώ για το τμήμα της διαδρομής που αφορά την κυπριακή πλευρά προβλέπεται ξεχωριστή ναυτική οδηγία.

Η επόμενη φάση θα κριθεί κυρίως από το τι θα συμβεί στη θάλασσα. Εάν το Abeille Marengo πραγματοποιήσει τις έρευνες χωρίς παρεμπόδιση, θα έχει γίνει ένα ουσιαστικό βήμα για την επανεκκίνηση ενός έργου που παραμένει σε εκκρεμότητα εδώ και χρόνια. Εάν, αντίθετα, υπάρξει νέα τουρκική παρέμβαση, η υπόθεση θα αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική διάσταση, με συνέπειες όχι μόνο για την πρόοδο του καλωδίου αλλά και για τις σχέσεις Αθήνας – Άγκυρας.