Οι εξοικονομήσεις που δύσκολα τεκμηριώνονται

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Το πρόγραμμα υπολογίζει ότι ένας νέος μηχανισμός είσπραξης ΦΠΑ θα αποφέρει €18 δισ. ετησίως.

Ωστόσο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλείται η ING, το συνολικό «κενό» ΦΠΑ στη Γαλλία ανέρχεται σε περίπου €9-15 δισ. και περιλαμβάνει όχι μόνο φορολογική απάτη, αλλά και λάθη, παραλείψεις και πτωχεύσεις. Επομένως, η εκτίμηση των €18 δισ. φαίνεται δύσκολο να δικαιολογηθεί.

Αμφιβολίες υπάρχουν και για άλλες σημαντικές πηγές εξοικονόμησης:

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η πρόβλεψη για €4,4 δισ. από τα έσοδα των αυτοκινητοδρόμων από το 2028. Οι βασικές συμβάσεις παραχώρησης λήγουν μεταξύ 2031 και 2036, ενώ μια πρόωρη εξαγορά τους εκτιμάται ότι θα κόστιζε €45-50 δισ.

Παράλληλα, ο εξορθολογισμός του Δημοσίου υποτίθεται ότι θα αποφέρει σχεδόν €28 δισ. από το 2027. Όμως το κλείσιμο δημόσιων οργανισμών, η αναδιοργάνωση υπηρεσιών και η μείωση προσωπικού απαιτούν χρόνο και συνεπάγονται σημαντικό κόστος μετάβασης.

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η πρόβλεψη για μείωση της γαλλικής συνεισφοράς στον προϋπολογισμό της ΕΕ κατά €11 δισ. το 2027 και περίπου €19 δισ. ετησίως στη συνέχεια. Η Γαλλία δεν μπορεί να αποφασίσει μονομερώς μια τέτοια αλλαγή, καθώς απαιτείται ομόφωνη συμφωνία των κρατών-μελών και επικύρωση από όλα τα κοινοβούλια.

Το μεγάλο ερωτηματικό των συντάξεων

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται €37 δισ. εξοικονομήσεων από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, όμως η ING θεωρεί ότι η επίτευξη αυτού του στόχου δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένη.

Ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα υπάρχει στο συνταξιοδοτικό. Το RN υπολογίζει ότι θα εξοικονομήσει €15 δισ. από την αυστηροποίηση της απαιτούμενης περιόδου εισφορών για την κατοχύρωση ασφαλιστικού τριμήνου. Το ποσό αυτό υποτίθεται ότι θα αντισταθμίσει το κόστος της μείωσης της ηλικίας συνταξιοδότησης στα 60 ή 62 έτη.

Ωστόσο, ανεξάρτητες εκτιμήσεις τοποθετούν το κόστος και μόνο της μείωσης της ηλικίας συνταξιοδότησης στα €25-35 δισ. ετησίως.

Έτσι, ενώ ορισμένες από τις προτεινόμενες εξοικονομήσεις είναι πιθανό να επιτευχθούν, τα μεγαλύτερα ποσά είναι ταυτόχρονα και εκείνα που παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη αβεβαιότητα.

€69,3 δισ. φορολογικές ελαφρύνσεις και νέες δαπάνες

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή το RN συνδυάζει τη δημοσιονομική προσαρμογή με ένα μεγάλο πακέτο φορολογικών μειώσεων και νέων δαπανών.

Μόνο για το 2027, το πρόγραμμα προβλέπει συνολικά €69,3 δισ. σε φορολογικές ελαφρύνσεις και νέες δαπάνες. Από αυτά, €53,2 δισ. αφορούν μειώσεις εσόδων, μεταξύ άλλων μέσω χαμηλότερης φορολογίας στην ενέργεια και στα βασικά αγαθά, καθώς και κατάργησης ορισμένων φόρων στην παραγωγή.

Παράλληλα, προβλέπονται €16,1 δισ. νέων δαπανών.

Συνεπώς, για να επιτευχθεί η προβλεπόμενη βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών, οι εξοικονομήσεις και τα πρόσθετα έσοδα θα πρέπει να υλοποιηθούν πολύ γρήγορα και σχεδόν στο σύνολό τους.

Η υπόθεση για ανάπτυξη 1,8% το 2028

Η μεγαλύτερη αδυναμία του σχεδίου, σύμφωνα με την ING, βρίσκεται όμως στις μακροοικονομικές παραδοχές.

Σχεδόν το ήμισυ της δημοσιονομικής προσαρμογής προβλέπεται να πραγματοποιηθεί το 2027, με καθαρή βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου κατά περίπου €66 δισ. μέσα σε έναν χρόνο.

Μια τόσο μεγάλη δημοσιονομική σύσφιξη αναπόφευκτα θα επηρεάσει τη ζήτηση, την οικονομική δραστηριότητα και τελικά τα φορολογικά έσοδα.

Παρόλα αυτά, το RN προβλέπει ανάπτυξη 0,9% τόσο το 2026 όσο και το 2027 και στη συνέχεια απότομη επιτάχυνση στο 1,8% το 2028.

Η ING θεωρεί ότι αυτή η πορεία είναι δύσκολο να επιτευχθεί, καθώς προϋποθέτει ότι η δημοσιονομική «έκρηξη» του 2027 θα έχει σχεδόν μηδενική επίδραση στην οικονομία και ότι οι επιπτώσεις της θα εξαφανιστούν πολύ γρήγορα.

Το πρόγραμμα υπολογίζει ότι οι περικοπές δαπανών θα μειώσουν σωρευτικά την ανάπτυξη μόλις κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες. Αυτό αντιστοιχεί σε δημοσιονομικό πολλαπλασιαστή περίπου 0,13, σημαντικά χαμηλότερο από το 0,5-1,5 που εντοπίζεται συνήθως στην οικονομική βιβλιογραφία.

Με πιο συμβατικές παραδοχές, η αρνητική επίδραση στην οικονομική δραστηριότητα θα μπορούσε να είναι αρκετές ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Σε αυτή την περίπτωση, μέρος των αρχικά προβλεπόμενων εξοικονομήσεων θα αντισταθμιζόταν από χαμηλότερα φορολογικά έσοδα και υψηλότερες κοινωνικές δαπάνες.

Το αισιόδοξο σενάριο για φορολογικές περικοπές

Την ίδια στιγμή, το πρόγραμμα εκτιμά ότι οι φορολογικές μειώσεις, τα μέτρα ενίσχυσης της αγοραστικής δύναμης και οι μεταρρυθμίσεις ανταγωνιστικότητας θα προσθέσουν 2,8 ποσοστιαίες μονάδες στη σωρευτική ανάπτυξη την περίοδο 2027-2032.

Με δεδομένη την εκτιμώμενη αρνητική επίπτωση μόλις 0,5 μονάδας από τη δημοσιονομική προσαρμογή, το RN καταλήγει σε καθαρό όφελος 2,3 μονάδων ανάπτυξης σε ορίζοντα πενταετίας.

Για την ING, πρόκειται για έναν ιδιαίτερα ευνοϊκό συνδυασμό: μικρό και προσωρινό κόστος από τη δημοσιονομική σύσφιξη, αλλά ταυτόχρονα μεγάλες και γρήγορες θετικές επιδράσεις από την πλευρά της προσφοράς.

Στοίχημα και τα γαλλικά ομόλογα

Αισιόδοξες είναι και οι παραδοχές για το κόστος δανεισμού.

Το πρόγραμμα υποθέτει μέσο επιτόκιο αναχρηματοδότησης 4,5% το 2026 και το 2027, το οποίο θα υποχωρήσει στο 3,8% από το 2028.

Παράλληλα, θεωρεί ότι η αποκατάσταση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας θα περιορίσει τη διαφορά απόδοσης μεταξύ γαλλικών και γερμανικών 10ετών ομολόγων στις 40-50 μονάδες βάσης, μειώνοντας το κόστος χρηματοδότησης της Γαλλίας κατά περίπου 90 μονάδες βάσης.

Αυτό όμως δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτόματο. Θα εξαρτηθεί από την ικανότητα μιας μελλοντικής κυβέρνησης να εξασφαλίσει πολιτική στήριξη στο πρόγραμμα, να το εφαρμόσει, να διαχειριστεί τη σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και από την πορεία της οικονομίας και των επιτοκίων διεθνώς.

Η Marine Le Pen έχει επίσης δηλώσει ότι η Γαλλία θα πρέπει να συζητήσει με την ΕΚΤ μια παρέμβαση για τη μείωση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους, αφού προηγουμένως αποκατασταθούν τα δημόσια οικονομικά.

Η ING επισημαίνει, ωστόσο, ότι δεν είναι σαφές τι ακριβώς θα περιλάμβανε μια τέτοια παρέμβαση. Επιπλέον, η πρόταση δεν συμβαδίζει εύκολα με την παραδοχή ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία από μόνη της θα οδηγούσε αυτόματα σε μείωση της διαφοράς απόδοσης Γαλλίας-Γερμανίας κατά περίπου 90 μονάδες βάσης.

Η «χρυσή» δημοσιονομική ρήτρα

Ένα από τα πιο θετικά στοιχεία του προγράμματος είναι η πρόταση για συνταγματικό «χρυσό κανόνα».

Εφόσον εγκριθεί μέσω δημοψηφίσματος, ο κανόνας θα απαιτεί το δημοσιονομικό έλλειμμα να παραμένει κάτω από το επίπεδο που απαιτείται για τη σταθεροποίηση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Επιπλέον, όσο το δημόσιο χρέος παραμένει πάνω από το 60% του ΑΕΠ, θα απαιτείται πρόσθετη βελτίωση κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες.

Ένας τέτοιος κανόνας θα μπορούσε να ενισχύσει το δημοσιονομικό πλαίσιο της Γαλλίας και να προσφέρει ένα πιο αξιόπιστο όριο στις μελλοντικές κυβερνήσεις.

Ωστόσο, από μόνος του δεν δημιουργεί εξοικονομήσεις. Η αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από τη νομική του διαμόρφωση, την έγκριση και την εφαρμογή του, αλλά και από το κατά πόσο η εκάστοτε κυβέρνηση θα μπορεί να λαμβάνει μέτρα συμβατά με τους περιορισμούς του.

Μεγάλο το ρίσκο απόκλισης από τους στόχους

Συνολικά, το πρόγραμμα του RN θέτει έναν φιλόδοξο στόχο δημοσιονομικής εξυγίανσης και παρουσιάζει ένα ευρύ φάσμα πιθανών εξοικονομήσεων.

Ωστόσο, σύμφωνα με την ING, δεν φαίνεται επαρκές για να επιλύσει τα βαθύτερα προβλήματα των δημόσιων οικονομικών της Γαλλίας.

Σημαντικό μέρος των εξοικονομήσεων είναι πιθανό να μην υλοποιηθεί πλήρως ή στον χρόνο που προβλέπει το πρόγραμμα, λόγω νομικών, θεσμικών και πρακτικών περιορισμών. Επιπλέον, η ίδια η δημοσιονομική προσαρμογή θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα, περιορίζοντας τα φορολογικά έσοδα και αυξάνοντας ενδεχομένως τις κοινωνικές δαπάνες.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η πραγματική βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου πιθανότατα θα είναι μικρότερη από αυτή που προβλέπει το RN, ιδιαίτερα καθώς το πρόγραμμα περιλαμβάνει ταυτόχρονα σημαντικές φορολογικές μειώσεις και πρόσθετες δαπάνες.

Πηγή: ING