Περιορισμένη η άμεση έκθεση των τραπεζών

Ο οίκος αξιολόγησης επισημαίνει ότι μια παρατεταμένη οικονομική αναταραχή στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την ποιότητα ενεργητικού και την κερδοφορία ενός μικρού αριθμού ευρωπαϊκών τραπεζών που διατηρούν επιχειρηματικές σχέσεις με χώρες της περιοχής.

Ωστόσο, το ενδεχόμενο αυτό δεν εκτιμάται ότι θα επηρεάσει τη συνολική αξιολόγηση του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.

Η έκθεση των ευρωπαϊκών τραπεζών στο Ιράν θεωρείται πρακτικά αμελητέα, ενώ τα ανοίγματα προς άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής αφορούν κυρίως κρατικούς φορείς ή θέσεις σε παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα και παραμένουν αναλογικά περιορισμένα.

Με βάση στοιχεία της Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή, η συνολική έκθεση τραπεζών που εποπτεύονται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στη Μέση Ανατολή αντιστοιχεί σε λιγότερο από 1% του συνολικού ενεργητικού τους, το οποίο ανερχόταν σε περίπου 27,8 τρισ. ευρώ τον Σεπτέμβριο του 2025.

Οι έμμεσες επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης

Παρότι η άμεση έκθεση είναι περιορισμένη, οι έμμεσες επιπτώσεις μιας κλιμάκωσης της κρίσης ενδέχεται να είναι πιο σημαντικές.

Μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ως αποτέλεσμα εντάσεων στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, θα μπορούσε να επιβραδύνει την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Η χαμηλότερη οικονομική δραστηριότητα σε συνδυασμό με υψηλότερα επιτόκια – τα οποία ενδεχομένως θα χρησιμοποιηθούν για τον περιορισμό των πληθωριστικών πιέσεων – θα μπορούσαν να περιορίσουν τη ζήτηση για νέα δάνεια και να επηρεάσουν αρνητικά την πιστωτική επέκταση των τραπεζών.

Μικτή επίδραση από τα επιτόκια

Από την άλλη πλευρά, η άνοδος των επιτοκίων θα μπορούσε σε ορισμένες περιπτώσεις να ενισχύσει την κερδοφορία των τραπεζών, ιδιαίτερα σε αγορές όπου σημαντικό ποσοστό των δανείων είναι συνδεδεμένο με κυμαινόμενα επιτόκια.

Η θετική αυτή επίδραση στα επιτοκιακά περιθώρια θα εξαρτηθεί όμως από το κατά πόσο οι τράπεζες θα μπορέσουν να περιορίσουν την παράλληλη αύξηση του κόστους χρηματοδότησης.

Πιέσεις στην ποιότητα ενεργητικού

Όσον αφορά την ποιότητα των δανειακών χαρτοφυλακίων, μεγαλύτερη ευαισθησία ενδέχεται να παρουσιάσουν οι τράπεζες που έχουν αυξημένη έκθεση σε εταιρικό δανεισμό σε χώρες με έντονη εξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο για την παραγωγή ενέργειας.

Μια παρατεταμένη διαταραχή στις εξαγωγές ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να επηρεάσει ιδιαίτερα επιχειρηματικούς κλάδους με υψηλή ενεργειακή κατανάλωση.

Οι πιέσεις στην ποιότητα των στοιχείων ενεργητικού εκτιμάται ότι θα είναι εντονότερες για τράπεζες με σημαντική έκθεση σε τομείς όπως:

• χημική βιομηχανία
• μέταλλα και εξόρυξη
• φαρμακευτική βιομηχανία
• κλωστοϋφαντουργία
• ξυλεία και χαρτί
• μεταφορές

Περιορισμένος δημοσιονομικός χώρος σε σχέση με το 2022

Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαθέτουν σήμερα μικρότερο δημοσιονομικό περιθώριο για την αντιμετώπιση μιας νέας ενεργειακής κρίσης, σε σύγκριση με το 2022 μετά την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Τότε, πολλές κυβερνήσεις προχώρησαν σε σημαντική δημοσιονομική επέκταση για να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στο ενεργειακό σοκ.

Σήμερα, όμως, τα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους και οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες έχουν περιορίσει τα διαθέσιμα περιθώρια.

Πιο σύνθετη η επίδραση της νομισματικής πολιτικής

Την ίδια στιγμή, η επίδραση μιας νέας αυστηροποίησης της νομισματικής πολιτικής ενδέχεται να είναι πιο σύνθετη για τον τραπεζικό τομέα.

Η διαδικασία ποσοτικής σύσφιξης που εφαρμόζουν οι κεντρικές τράπεζες έχει ήδη μειώσει την πλεονάζουσα ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερη ευαισθησία των καταθέσεων στις μεταβολές των επιτοκίων (deposit beta), περιορίζοντας έτσι το όφελος που θα είχαν οι τράπεζες στα επιτοκιακά τους περιθώρια από έναν νέο κύκλο αύξησης των επιτοκίων.

Συνολικά, σύμφωνα με την Scope Ratings, το βασικό σενάριο δεν προβλέπει προς το παρόν σοβαρή επιδείνωση για τον ευρωπαϊκό τραπεζικό κλάδο. Ωστόσο, η περαιτέρω κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων θα μπορούσε να αυξήσει τις πιέσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και να επηρεάσει τις προοπτικές του τραπεζικού συστήματος στην Ευρώπη.