Στο επίκεντρο οι κρατικές συμβάσεις και η πρόσβαση σε απόρρητες πληροφορίες

Η ηγεσία των Δημοκρατικών έχει καταστήσει σαφές ότι σχεδιάζει να εντείνει τον έλεγχο γύρω από τον Μασκ και το επιχειρηματικό του δίκτυο. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η διερεύνηση πιθανών αδιαφανών διαδικασιών στην ανάθεση κρατικών συμβάσεων στη SpaceX κατά την τελευταία διετία, καθώς και το ενδεχόμενο αθέμιτης πρόσβασης σε διαβαθμισμένες πληροφορίες την περίοδο που ο επιχειρηματίας είχε κεντρικό ρόλο στο DOGE, την κυβερνητική πρωτοβουλία για τη δραστική περικοπή των ομοσπονδιακών δαπανών.

Παράλληλα, ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Ρίτσαρντ Μπλούμενθαλ από το Κονέκτικατ είχε ξεκινήσει ήδη από την προεκλογική περίοδο έρευνα σχετικά με τον περιορισμό της πρόσβασης των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων στα δίκτυα Starlink και Starshield στο πεδίο των επιχειρήσεων. Πρόκειται για δύο υπηρεσίες δορυφορικών επικοινωνιών της SpaceX, οι οποίες έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τις στρατιωτικές δυνατότητες της Ουκρανίας.

Η ισχύς της SpaceX δεν αποτυπώνεται μόνο στην τεχνολογική της υπεροχή, αλλά και στην οικονομική εξάρτησή της από το αμερικανικό Δημόσιο. Από τα συνολικά έσοδα των 18,7 δισ. δολαρίων που εμφάνισε η εταιρεία την περασμένη χρονιά, σχεδόν το ένα πέμπτο προήλθε από ομοσπονδιακές υπηρεσίες. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των εσόδων συνδέεται με το Πεντάγωνο και προγράμματα όπως το Starshield, αλλά και με τις εκτοξεύσεις πυραύλων Falcon 9 που μεταφέρουν στο διάστημα φορτία στρατηγικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια.

Η εξάρτηση των ΗΠΑ περιορίζει τα περιθώρια παρέμβασης

Η τεχνολογική θέση της SpaceX καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη οποιαδήποτε προσπάθεια άμεσης υποκατάστασής της. Ο πύραυλος Falcon 9 έχει αποκτήσει κυρίαρχο ρόλο στην παγκόσμια αγορά εκτοξεύσεων, πραγματοποιώντας αποστολές με συχνότητα και κόστος που οι ανταγωνιστές δυσκολεύονται να προσεγγίσουν. Κατά την περασμένη χρονιά, η εταιρεία πραγματοποίησε περισσότερες από τις μισές τροχιακές αποστολές παγκοσμίως, ενώ η τεχνολογία επαναχρησιμοποίησης των πυραύλων της έχει περιορίσει σημαντικά το κόστος μεταφοράς μεγάλων φορτίων στο διάστημα.

Αυτή η υπεροχή έχει άμεση σημασία για τις αμερικανικές αμυντικές και διαστημικές υποδομές. Μέσω των εκτοξεύσεων Falcon 9 τίθενται σε τροχιά δορυφόροι για το σύστημα GPS, δίκτυα επιτήρησης και αναγνώρισης, στρατιωτικές επικοινωνίες, αλλά και πειραματικές τεχνολογίες που έχουν υψηλή προτεραιότητα για το Πεντάγωνο.

Ο Αρμάν Μιούζι, πρόεδρος της συμβουλευτικής εταιρείας Summit Ridge Group, η οποία ειδικεύεται σε ζητήματα δορυφορικών επικοινωνιών, επισημαίνει ότι η αμυντική βιομηχανία παραδοσιακά αποφεύγει την εξάρτηση από έναν αποκλειστικό προμηθευτή, ανεξαρτήτως του ποιο κόμμα βρίσκεται στην εξουσία. Στην περίπτωση της SpaceX, ωστόσο, η τεχνολογική απόσταση από τους ανταγωνιστές έχει προσδώσει στον Μασκ δυσανάλογη επιρροή σε έναν τομέα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία.

Αντίστοιχα, η Βικτόρια Σάμσον, διευθύντρια διαστημικής ασφάλειας και σταθερότητας του Secure World Foundation, χαρακτηρίζει καθολική την εξάρτηση των ΗΠΑ από τη SpaceX για την πρόσβαση στο διάστημα, εκτιμώντας ότι ένας πλήρης αποκλεισμός της εταιρείας από τις κρατικές συμβάσεις είναι πρακτικά αδύνατος.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις οκτώ αναλυτών που εξέτασε το Forbes, η SpaceX διαθέτει υπέρμετρη ισχύ σε κρίσιμες υποδομές, ενώ η αποδυνάμωσή της χωρίς παράλληλη ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει κινδύνους για την αμερικανική εθνική ασφάλεια.

Τι μπορεί να κάνει το Κογκρέσο

Ένας ακόμη περιορισμός αφορά τις θεσμικές αρμοδιότητες. Το Κογκρέσο μπορεί να ασκήσει κοινοβουλευτικό έλεγχο, να διεξαγάγει έρευνες και να επηρεάσει τη χρηματοδότηση των ομοσπονδιακών προγραμμάτων, δεν έχει όμως την άμεση αρμοδιότητα να αναθέτει ή να ακυρώνει κρατικές συμβάσεις. Οι συγκεκριμένες αποφάσεις ανήκουν στην εκτελεστική εξουσία, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια άμεσης παρέμβασης των νομοθετών στις υφιστάμενες συνεργασίες με τη SpaceX.

Παρά ταύτα, οι Δημοκρατικοί διαθέτουν ένα σημαντικό εργαλείο πίεσης: τη δυνατότητα να μπλοκάρουν ή να περιορίσουν τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων προγραμμάτων. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται ακόμη και η διακοπή της χρηματοδότησης του Golden Dome, της αμερικανικής πρωτοβουλίας για την ανάπτυξη συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας, από την οποία η SpaceX φέρεται να έχει εξασφαλίσει το μεγαλύτερο μερίδιο των διαθέσιμων κονδυλίων.

Οι σχετικές χρηματοδοτήσεις υπολογίζονται σε περίπου 8 δισ. δολάρια, ποσό που υπερβαίνει κατά πολύ τις δημοσιοποιημένες συμβάσεις άλλων αναδόχων. Μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσε να περιορίσει τις μελλοντικές προοπτικές της εταιρείας, χωρίς να απαιτείται η άμεση ακύρωση των υφιστάμενων συμβάσεών της.

Μια εναλλακτική κατεύθυνση θα ήταν η ενίσχυση των κονδυλίων για ανταγωνιστικά προγράμματα, με στόχο τη δημιουργία άλλων τεχνολογικών λύσεων και τη σταδιακή μείωση της εξάρτησης από τις υπηρεσίες του Μασκ. Ωστόσο, η ανάπτυξη αντίστοιχων δυνατοτήτων απαιτεί χρόνο και σημαντικές επενδύσεις, κάτι που δεν επιτρέπει την άμεση αντικατάσταση της SpaceX.

Το ακραίο σενάριο της εθνικοποίησης

Στη δημόσια συζήτηση έχει αρχίσει να εμφανίζεται ακόμη και το ενδεχόμενο κρατικοποίησης της SpaceX ή συγκεκριμένων δραστηριοτήτων της, με τη Starlink να βρίσκεται μεταξύ των πιθανών στόχων μιας τέτοιας παρέμβασης. Την ιδέα έχουν υποστηρίξει το τελευταίο διάστημα πρόσωπα με σημαντική δημόσια επιρροή, μεταξύ των οποίων ο νομπελίστας οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν και ο πρώην υπουργός Εργασίας Ρόμπερτ Ράιχ.

Η κρατικοποίηση ιδιωτικών επιχειρήσεων δεν είναι άγνωστη στην αμερικανική ιστορία, αν και έχει εφαρμοστεί κυρίως σε εξαιρετικές συνθήκες, όπως σε περιόδους πολέμου ή σε περιπτώσεις σοβαρής εταιρικής αφερεγγυότητας. Θεωρητικά, το Κογκρέσο θα μπορούσε να εξετάσει νομοθετική παρέμβαση για αναγκαστική εξαγορά, ωστόσο μια τέτοια εξέλιξη θα συνιστούσε εξαιρετικά ριζοσπαστική επιλογή και δεν θεωρείται πιθανή από τους αναλυτές.

Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και η νομοθετική οδός προσκρούει σε ένα πρόσθετο εμπόδιο: την προεδρική εξουσία αρνησικυρίας. Ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να ασκήσει βέτο σε μια σχετική πρωτοβουλία, ενώ για την ανατροπή του απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα του Κογκρέσου, ποσοστό που υπερβαίνει τις έδρες που αναμένεται να διαθέτουν οι Δημοκρατικοί.

Έτσι, ακόμη και με τον έλεγχο του Κογκρέσου, οι Δημοκρατικοί θα βρεθούν αντιμέτωποι με μια δύσκολη εξίσωση: να ελέγξουν την πολιτική και επιχειρηματική επιρροή του Μασκ, χωρίς να διαταράξουν τις κρίσιμες διαστημικές και αμυντικές υποδομές στις οποίες βασίζεται σήμερα η Ουάσιγκτον. Η πιθανότερη κατεύθυνση, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αναλυτών, είναι η σταδιακή άσκηση πίεσης μέσω ερευνών, κοινοβουλευτικού ελέγχου και ανακατανομής χρηματοδοτήσεων, αντί μιας άμεσης και συνολικής ρήξης με τη SpaceX.