Το ύφος των ανακοινώσεων για τα νέα μέτρα την περασμένη εβδομάδα δεν πρόδωσε ανησυχία, αλλά κατέδειξε δικαιολογημένη επιφυλακτικότητα ως προς το μέγεθος του δημοσιονομικού χώρου. Αλλωστε, κάποια από τα σενάρια κινδύνου που εξετάζονταν μόλις πριν από ένα μήνα έχουν ήδη γίνει πραγματικότητα και η κατάσταση στη Μέση Ανατολή δεν προμηνύει άμεση αποκλιμάκωση.

Το δημοσιονομικό περιθώριο του οικονομικού επιτελείου είναι ανελαστικό και η έλλειψη άνεσης αποτυπώνεται ήδη στα στοιχεία: Το 1 δισ. ευρώ, που μπορούσε βάσει των κανόνων να διανεμηθεί σε παρεμβάσεις στήριξης το 2026, έχει σε μεγάλο βαθμό εξαντληθεί. Το πακέτο των 300 εκατ. ευρώ που ανακοινώθηκε στα τέλη Μαρτίου ως «μαξιλάρι» για τις επιπτώσεις του πολέμου, σε συνδυασμό με τα μέτρα των 500 εκατ. αυτής της εβδομάδας –που περιλαμβάνουν ενισχύσεις σε οικογένειες, ενοικιαστές και συνταξιούχους, ρυθμίσεις οφειλών, καθώς και επέκταση επιδοτήσεων σε ντίζελ και λιπάσματα– αφήνουν περιθώριο της τάξης των 150-200 εκατ. ευρώ εντός του στόχου δαπανών για φέτος.

«Για να είμαστε νοικοκύρηδες, ένα κομμάτι έπρεπε να το κρατήσουμε, γιατί ακόμη έχουμε αβεβαιότητες σε σχέση με την ενεργειακή κρίση», είπε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, μιλώντας για το εναπομείναν ποσό του 2026. «Οφείλουμε να δούμε την εξέλιξη των γεγονότων και να παρέμβουμε σε αυτά», σημείωσε κατά την εξειδίκευση των μέτρων.

Με αντίστοιχες προσθαφαιρέσεις, ο μόνιμος δημοσιονομικός χώρος από την υπέρβαση του περυσινού πλεονάσματος εκτιμάται στο 1 δισ. ευρώ για το 2027.

Τα μεγέθη αυτά, δηλαδή 200 εκατ. το 2026 και 1 δισ. το 2027 αποτυπώνουν το διαθέσιμο πλαίσιο για τις εξαγγελίες στη ΔΕΘ, ενώ από σήμερα μέχρι τον Σεπτέμβριο μεσολαβεί μια περίοδος υψηλής αβεβαιότητας ως προς τις εξελίξεις και τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Τα ποσά μπορεί να αποδειχθούν ανεπαρκή στην περίπτωση που η κρίση στον Περσικό Κόλπο παραταθεί, αν επηρεαστούν επιπλέον ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή ή αν συνεχιστεί το μπλόκο στα Στενά του Ορμούζ.

Ηδη το ΥΠΕΘΟ αναθεώρησε τις –κατά παράδοση συντηρητικές– προβλέψεις της ανάπτυξης από 2,4% στο 2% για φέτος, με βασική υπόθεση μέση τιμή Brent στα 89 δολάρια ανά βαρέλι για το σύνολο του έτους. Βέβαια, αναθεώρησε ανοδικά την πρόβλεψη για το 2027 στο 2% από 1,7%. Υψηλότερα αναμένεται να κινηθεί και ο πληθωρισμός, στο 3,2% φέτος από 2,4% και στο 2,4% το 2027 από 2,2%.

Η ενίσχυση του δημοσιονομικού χώρου από το πρωτογενές πλεόνασμα του 2025, αν και σημαντική, δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχη άνεση άσκησης πολιτικής, καθώς οι ανάγκες ενόψει της επόμενης περιόδου παραμένουν αυξημένες. Οπως προαναφέρθηκε, οι έως τώρα εκτιμήσεις συγκλίνουν στην ανάγκη για πρόσθετο χώρο τουλάχιστον 500 εκατ. ευρώ.

Αλλωστε, τα πρώτα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η αβεβαιότητα έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Ερευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), τα ελληνικά νοικοκυριά περιορίζουν δαπάνες σε μη βασικά αγαθά και στρέφονται περισσότερο σε προσφορές, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για στοχευμένα μέτρα στήριξης.

Στο μεταξύ, κλειστή παραμένει μέχρι στιγμής η πόρτα των Ευρωπαίων για το σενάριο ενεργοποίησης της ρήτρας διαφυγής. Η Ελλάδα, μολονότι διαθέτει τους πόρους, περιορίζεται από την πορεία καθαρών δαπανών που έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία προβλέπει ετήσια αύξηση 3%-3,7% για την περίοδο 2025-2028. Το ενδεχόμενο χαλάρωσης των κανόνων, το οποίο υποστηρίζει η Ελλάδα, έχει ουσιαστικά απορριφθεί από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ενώ συναντά αντιστάσεις και σε άλλες οικονομίες της Ευρωζώνης.

«Η γενική ρήτρα διαφυγής προβλέπεται για περιπτώσεις σοβαρής οικονομικής ύφεσης στην Ε.Ε. ή στην Ευρωζώνη συνολικά. Αυτή τη στιγμή δεν βρισκόμαστε σε ύφεση, αλλά σε επιβράδυνση της ανάπτυξης, συνεπώς οι προϋποθέσεις δεν πληρούνται», τόνισε στην «Κ» ο Ευρωπαίος επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, συνοψίζοντας μια πεποίθηση που έχει ακουστεί σε κάθε τόνο στην Ευρώπη.

Βέβαια, αν ο πόλεμος επιβαρύνει περαιτέρω τα εισοδήματα των νοικοκυριών σε μια περίοδο αυξημένων πολιτικών προσδοκιών, η «αρχιτεκτονική» των μέτρων θα καταστεί εξαιρετικά απαιτητική. Μιλώντας στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο κ. Πιερρακάκης είπε ότι τα μέτρα που ανακοινώθηκαν είναι στοχευμένα και προσανατολισμένα στους πιο ευάλωτους, όπως επιτάσσουν και οι ευρωπαϊκοί κανόνες. Συμπλήρωσε, όμως: «Αν η κρίση επιδεινωθεί είμαστε έτοιμοι, γιατί η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε δημοσιονομική θέση που το επιτρέπει… Αν χρειαστεί θα υπάρξουν επιπλέον μέτρα στο πλαίσιο των κανόνων. Αλλά δεν βρισκόμαστε ακόμη εκεί».