Από την πλευρά του, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έκανε λόγο για εποικοδομητικές και ουσιαστικές επαφές, σημειώνοντας ότι υπήρξε εκτενής συζήτηση γύρω από τα ζητήματα ασφάλειας και τις ανθρωπιστικές πτυχές της σύγκρουσης. Ο Ουκρανός πρόεδρος εμφανίστηκε, μάλιστα, ικανοποιημένος από την ενημέρωση που λάμβανε από τους Αμερικανούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, δηλώνοντας ότι διαπιστώνει αλλαγές στο κλίμα των διαπραγματεύσεων.

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ, ο Ζελένσκι έθεσε ως βασική προτεραιότητα την απελευθέρωση των αιχμαλώτων, ενώ αναφέρθηκε και στη συζήτηση για το περιεχόμενο των εγγυήσεων ασφαλείας που θα μπορούσαν να συνοδεύσουν μια μελλοντική συμφωνία. Όπως υπογράμμισε, ιδιαίτερη σημασία έχει να διαμορφωθούν όροι που θα εξασφαλίζουν τη μακροχρόνια εφαρμογή αυτών των δεσμεύσεων.

Πιο συγκρατημένη ήταν η πρώτη αντίδραση από τη ρωσική πλευρά. Ο υφυπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Ριαμπκόφ εκτίμησε ότι είναι πρόωρο να εξαχθούν συμπεράσματα για το αποτέλεσμα της συνάντησης, καθώς οι επαφές επρόκειτο να συνεχιστούν και την Τετάρτη.

Ο Τζάρεντ Κούσνερ, από την πλευρά του, εξέφρασε την ικανοποίηση της αμερικανικής αντιπροσωπείας για το κλίμα της πρώτης ημέρας, επισημαίνοντας ότι η προσπάθεια της Ουάσιγκτον επικεντρώνεται όχι μόνο στον τερματισμό των εχθροπραξιών, αλλά και στη δημιουργία ενός πλαισίου που θα διασφαλίζει μια κυρίαρχη, ασφαλή και οικονομικά βιώσιμη Ουκρανία, με προοπτική διαρκούς ειρήνης στην Ευρώπη.

Το εδαφικό παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο

Παρά τις θετικές δημόσιες τοποθετήσεις, η απόσταση μεταξύ των δύο εμπόλεμων πλευρών παραμένει μεγάλη. Περισσότερα από τεσσεράμισι χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας, η Μόσχα και το Κίεβο εξακολουθούν να διαφωνούν τόσο για το μέλλον των κατεχόμενων περιοχών όσο και για το ευρύτερο πλαίσιο ασφάλειας που θα ισχύσει μετά τον πόλεμο.

Η Ρωσία ελέγχει περίπου το 20% της ουκρανικής επικράτειας και επιδιώκει να κατοχυρώσει σημαντικές εδαφικές απαιτήσεις στο πλαίσιο οποιασδήποτε συμφωνίας. Ιδιαίτερα κρίσιμο παραμένει το ζήτημα του Ντονμπάς, καθώς η Μόσχα δεν έχει εγκαταλείψει την απαίτηση να περάσει υπό τον έλεγχό της ολόκληρη η ανατολική περιοχή.

Ο Ζελένσκι έχει απορρίψει επανειλημμένα το ενδεχόμενο εδαφικών παραχωρήσεων, τονίζοντας ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή η παράδοση περιοχών για τις οποίες έχουν πολεμήσει και θυσιαστεί Ουκρανοί στρατιώτες.

Εξίσου δύσκολο πεδίο διαπραγμάτευσης αποτελούν οι εγγυήσεις ασφαλείας. Η Ουκρανία επιδιώκει δεσμεύσεις που θα αποτρέπουν μια νέα ρωσική επίθεση στο μέλλον, ενώ η Μόσχα εξακολουθεί να απαιτεί από το Κίεβο να υιοθετήσει καθεστώς ουδετερότητας και να εγκαταλείψει την προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εντείνει την πίεση προς την ουκρανική πλευρά για την επίτευξη συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι έχει έρθει η στιγμή να τερματιστεί η σύγκρουση και προειδοποιώντας ότι διαφορετικά η Ουκρανία μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με πολύ δυσμενέστερες εξελίξεις. Την προηγούμενη εβδομάδα είχε εκφράσει την εκτίμηση ότι ο πόλεμος πλησιάζει στην επίλυσή του μέσω μιας «μεγάλης και όμορφης συμφωνίας», αν και αντίστοιχες αισιόδοξες προβλέψεις του στο παρελθόν δεν έχουν οδηγήσει σε συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Η Μόσχα επιδιώκει ευρύτερη συμφωνία για την ευρωπαϊκή ασφάλεια

Πέρα από τους όρους που αφορούν άμεσα την Ουκρανία, η Ρωσία θέλει να συνδέσει τις διαπραγματεύσεις με μια ευρύτερη συζήτηση για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη.

Ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ επανέλαβε ότι η Μόσχα θεωρεί λογικό να καθοριστούν πρώτα οι βασικές παράμετροι ενός νέου πλαισίου ευρωπαϊκής ασφάλειας και στη συνέχεια να εξεταστούν τα ειδικότερα ζητήματα της ρωσοουκρανικής σύγκρουσης.

Η προσέγγιση αυτή συναντά επιφυλάξεις στο Κίεβο. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι δεν είναι σαφές τι ακριβώς επιδιώκει η ρωσική πλευρά μέσα από μια τέτοια διαδικασία, εκφράζοντας αμφιβολίες για το κατά πόσο μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική βάση διαπραγμάτευσης.

Ο Ουκρανός πρόεδρος παρουσίασε ως προτεραιότητα μια διαδικασία με διακριτά στάδια: πρώτα τον τερματισμό του πολέμου, στη συνέχεια την εξασφάλιση αξιόπιστων εγγυήσεων για την Ουκρανία και, σε μεταγενέστερο χρόνο, την εξέταση ευρύτερων ζητημάτων ασφάλειας στην Ευρώπη και διεθνώς.

Στο ζήτημα της σειράς των διαπραγματεύσεων υπάρχει, άλλωστε, διαφωνία και μεταξύ Μόσχας και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει υποστηρίξει ότι οποιαδήποτε συζήτηση για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας θα πρέπει να ακολουθήσει την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός.

Ο Λαβρόφ, αντίθετα, απέρριψε την προοπτική μιας προσωρινής εκεχειρίας, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα έδινε στην Ουκρανία τη δυνατότητα να ανασυντάξει τις δυνάμεις της. Η διαφωνία αυτή αναδεικνύει ότι ακόμη και η αλληλουχία των βημάτων προς μια συμφωνία παραμένει αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης.

Η Ευρώπη διεκδικεί συμμετοχή στη διπλωματική διαδικασία

Η πρωτοβουλία της αμερικανικής κυβέρνησης έχει προκαλέσει έντονη κινητικότητα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιδιώκουν να έχουν ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις, καθώς θεωρούν ότι οποιαδήποτε συμφωνία για την Ουκρανία θα έχει άμεσες συνέπειες και για την ασφάλεια της ίδιας της Ευρώπης.

Πριν από την έναρξη της βασικής τριμερούς συνάντησης, η ουκρανική αντιπροσωπεία πραγματοποίησε ξεχωριστές επαφές με εκπροσώπους ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και με τους Αμερικανούς απεσταλμένους.

Η Γαλλία έχει επισημάνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει σταθερή ειρήνη εάν δεν αντιμετωπιστούν παράλληλα τα ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη συμμετοχής των ευρωπαϊκών χωρών στη διαδικασία.

Παράλληλα, ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να εξετάζουν εκ νέου τους διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα. Οι ηγέτες της Φινλανδίας και της Νορβηγίας είχαν τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στις 27 Οκτωβρίου, κίνηση που προκάλεσε αντιδράσεις από ορισμένους Ευρωπαίους ομολόγους τους.

Η ρωσική πλευρά, πάντως, δεν έχει δείξει διάθεση να αποδεχθεί ευρωπαϊκή συμμετοχή στις συγκεκριμένες συνομιλίες. Ο Ρούμπιο δήλωσε στο Παρίσι ότι η αμερικανική επιδίωξη είναι να διευρυνθεί σε επόμενο στάδιο η διαπραγματευτική διαδικασία, ώστε να συμπεριληφθεί και η Ευρώπη.

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται παρά τις διπλωματικές επαφές

Το διπλωματικό άνοιγμα πραγματοποιείται ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη. Η Ρωσία συνεχίζει τις επιθέσεις εναντίον ουκρανικών πόλεων και ενεργειακών υποδομών, ενώ το Κίεβο έχει εντείνει τα πλήγματα κατά ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου και άλλων κρίσιμων εγκαταστάσεων.

Παρά τη βραδύτερη προέλαση των ρωσικών δυνάμεων σε ορισμένα μέτωπα, η πίεση στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας παραμένει υψηλή. Την παραμονή των συνομιλιών, ο Τραμπ δήλωσε ότι εκτιμά πως και οι δύο πλευρές έχουν κουραστεί από τον πόλεμο και εμφανίζονται πλέον περισσότερο πρόθυμες να αναζητήσουν διέξοδο.

Η ουκρανική κυβέρνηση, ωστόσο, εξακολουθεί να ζητά ενίσχυση της αεράμυνάς της. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα ανέφερε ότι ζήτησε από τον Μάρκο Ρούμπιο να επιταχυνθούν οι παραδόσεις αναχαιτιστικών συστημάτων, καθώς οι ρωσικές επιθέσεις κατά ενεργειακών στόχων εντείνονται.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η νέα διπλωματική προσπάθεια μπορεί να μετατρέψει το θετικό κλίμα των πρώτων επαφών σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Οι διαφωνίες για τα σύνορα, το καθεστώς ασφαλείας της Ουκρανίας και τον μελλοντικό ρόλο της Ευρώπης παραμένουν ουσιαστικές, ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται. Επομένως, η πρόοδος των συνομιλιών θα κριθεί όχι τόσο από τις δημόσιες δηλώσεις αισιοδοξίας, όσο από το κατά πόσο οι δύο πλευρές θα εμφανιστούν διατεθειμένες να μετακινηθούν από τις πάγιες θέσεις τους.