Οι μεγάλες διαφορές στις τιμές των τροφίμων στην Ευρώπη

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, τα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά αντιστοιχούν κατά μέσο όρο στο 13,6% της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης των νοικοκυριών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό, ωστόσο, διαφοροποιείται αισθητά μεταξύ των κρατών, αντανακλώντας τόσο τις διαφορές στις τιμές όσο και τις αποκλίσεις στα εισοδήματα.

Με βάση τον δείκτη τιμών τροφίμων που παρουσιάζουν τα στοιχεία Numbeo–Euronews, η Ελβετία καταγράφεται ως η ακριβότερη χώρα, με το κόστος να βρίσκεται 89% πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Στον αντίποδα, στη Μολδαβία ο σχετικός δείκτης διαμορφώνεται στο 57,2, δηλαδή 42,8% χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Αν η σύγκριση γίνει με βάση ένα καλάθι 18 βασικών ειδών διατροφής, το οποίο περιλαμβάνει γάλα, ψωμί, ρύζι, κρέας, φρούτα, λαχανικά και αυγά, η μέση δαπάνη στην Ευρώπη υπολογίζεται σε περίπου 69,84 ευρώ.

Στην Ελβετία, το ίδιο καλάθι ξεπερνά τα 137 ευρώ, ενώ σε αρκετές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων, μεταξύ των οποίων η Ρουμανία, η Πολωνία, η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία, το κόστος παραμένει κάτω από τα 50 ευρώ.

Για την Ελλάδα, ο δείκτης τιμών τροφίμων ανέρχεται σε 83,6, με βάση το 100 που αντιστοιχεί στον μέσο όρο της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι τιμές είναι κατά 16,4% χαμηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το συγκεκριμένο καλάθι των 18 προϊόντων κοστίζει 65,70 ευρώ, έναντι 69,84 ευρώ στην ΕΕ.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα της Τσεχίας, με δείκτη 83,6, και της Σλοβακίας, με 80,5. Παράλληλα, το κόστος του καλαθιού είναι χαμηλότερο από αυτό που καταγράφεται σε αρκετές μεγάλες οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης: στη Γαλλία φθάνει τα 87,40 ευρώ, στην Ιταλία τα 80 ευρώ και στη Γερμανία τα 75,20 ευρώ.

Το πραγματικό πρόβλημα είναι η αγοραστική δύναμη

Οι χαμηλότερες τιμές δεν συνεπάγονται αυτομάτως και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Για να αποτυπωθεί η πραγματική επιβάρυνση των νοικοκυριών, πρέπει να εξεταστεί η σχέση μεταξύ του κόστους των βασικών αγαθών και του διαθέσιμου εισοδήματος μετά την αφαίρεση φόρων και άλλων υποχρεωτικών δαπανών.

Η έννοια της προσιτότητας των αγαθών αποδεικνύεται καθοριστική για τη σύγκριση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Ένα καλάθι μπορεί να είναι φθηνότερο σε απόλυτους αριθμούς, αλλά να απορροφά μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού εισοδήματος όταν οι μισθοί είναι χαμηλοί.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ρουμανία, όπου το καλάθι των βασικών τροφίμων κοστίζει περίπου 45,90 ευρώ, αλλά τα νοικοκυριά διαθέτουν πάνω από το 23% του συνολικού προϋπολογισμού τους για διατροφή. Αντίστοιχα, στη Βουλγαρία το σχετικό ποσοστό ξεπερνά το 20%.

Στις χώρες της Βόρειας και της Δυτικής Ευρώπης, αντίθετα, οι τιμές στα σούπερ μάρκετ είναι συχνά υψηλότερες, αλλά το μεγαλύτερο εισόδημα των νοικοκυριών περιορίζει το ποσοστό που απαιτείται για την αγορά τροφίμων.

Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει γιατί η εξέταση των τιμών χωρίς παράλληλη αξιολόγηση των εισοδημάτων μπορεί να οδηγήσει σε παραπλανητικά συμπεράσματα για το πραγματικό κόστος ζωής.

Γιατί η ακρίβεια πιέζει περισσότερο τα ελληνικά νοικοκυριά

Στην Ελλάδα, οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν συνδυασμό σχετικά χαμηλής αγοραστικής δύναμης και αυξημένου κόστους για βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Ακόμη και όταν οι τιμές ενός προϊόντος είναι χαμηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η αγορά του μπορεί να επιβαρύνει περισσότερο έναν ελληνικό οικογενειακό προϋπολογισμό σε σύγκριση με εκείνον ενός νοικοκυριού σε μια οικονομία με υψηλότερους μισθούς.

Στην τελική τιμή των τροφίμων επιδρούν πολλοί παράγοντες:

Ενέργεια και μεταφορές: Το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος, των καυσίμων και ειδικότερα του ντίζελ επιβαρύνει την παραγωγή, τη μεταποίηση, την αποθήκευση και τη διανομή των προϊόντων. Η επίδραση διατρέχει ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, από την αγροτική παραγωγή έως τη μεταφορά των προϊόντων στα καταστήματα.

Λειτουργικά έξοδα: Τα ενοίκια των εμπορικών καταστημάτων, το εργασιακό κόστος και οι υπόλοιπες λειτουργικές δαπάνες συνυπολογίζονται στη διαμόρφωση των τελικών τιμών.

Φορολογία και ενδιάμεσα στάδια: Ο ΦΠΑ και το κόστος που προκύπτει σε κάθε στάδιο της παραγωγής και της εμπορίας επηρεάζουν το ποσό που πληρώνει τελικά ο καταναλωτής.

Την ίδια στιγμή, η επιβράδυνση του πληθωρισμού δεν σημαίνει ότι οι τιμές επιστρέφουν στα προηγούμενα επίπεδα. Σημαίνει ότι αυξάνονται με βραδύτερο ρυθμό. Έτσι, ακόμη και όταν οι νέες ανατιμήσεις περιορίζονται, οι καταναλωτές εξακολουθούν να επιβαρύνονται από το ήδη υψηλό επίπεδο τιμών που διαμορφώθηκε τα προηγούμενα χρόνια.

Από το ψωμί έως τα αυγά: Οι αποκλίσεις ανά προϊόν

Οι διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών δεν είναι ίδιες για όλες τις κατηγορίες τροφίμων. Σε ορισμένα προϊόντα, οι αποκλίσεις είναι ιδιαίτερα μεγάλες, ενώ σε άλλα οι τιμές παρουσιάζουν μικρότερη διακύμανση.

Ενδεικτική είναι η περίπτωση του φρέσκου λευκού ψωμιού. Μια φρατζόλα βάρους 500 γραμμαρίων κοστίζει πάνω από 3,18 ευρώ στη Δανία, ενώ στη Βουλγαρία η τιμή της διαμορφώνεται περίπου στο 1,02 ευρώ. Με άλλα λόγια, το ίδιο βασικό προϊόν κοστίζει στη Δανία περισσότερο από τρεις φορές όσο στη Βουλγαρία.

Οι διαφορές αυτές συνδέονται, μεταξύ άλλων, με το κόστος εργασίας, την ενέργεια και τις συνθήκες παραγωγής και διάθεσης σε κάθε χώρα.

Στα πιο τυποποιημένα προϊόντα, οι αποκλίσεις μπορεί να είναι μικρότερες. Για παράδειγμα, μια δωδεκάδα αυγών κοστίζει 4,52 ευρώ στη Δανία, έναντι 2,69 ευρώ στην Εσθονία. Η σύγκριση δείχνει ότι η διαφορά στις τιμές εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την κατηγορία του προϊόντος και τα επιμέρους χαρακτηριστικά της αγοράς κάθε χώρας.

Η ενίσχυση του εισοδήματος στο επίκεντρο της αντιμετώπισης της ακρίβειας

Η ακρίβεια στα τρόφιμα δεν αποτελεί μόνο ζήτημα διαμόρφωσης των τιμών, αλλά και παράγοντα που επηρεάζει την οικονομική ασφάλεια και το βιοτικό επίπεδο των νοικοκυριών.

Για την Ελλάδα, η σύγκλιση με τις ευρωπαϊκές συνθήκες διαβίωσης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την προσπάθεια περιορισμού των ανατιμήσεων. Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, ώστε το κόστος των βασικών αγαθών να απορροφά μικρότερο μέρος των οικογενειακών προϋπολογισμών.

Η αντιμετώπιση των στρεβλώσεων στην εφοδιαστική αλυσίδα και ο περιορισμός αδικαιολόγητων επιβαρύνσεων μπορούν να συμβάλουν στη συγκράτηση των τιμών. Ωστόσο, όσο οι μισθοί υπολείπονται του πραγματικού κόστους διαβίωσης, ακόμη και ένα καλάθι τροφίμων που εμφανίζεται φθηνότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο μπορεί να παραμένει δυσβάσταχτο για ένα μεγάλο μέρος των ελληνικών νοικοκυριών.