Υπολογίζεται ότι περίπου 400.000 μη μισθωτοί κινδυνεύουν από την 1η Μαρτίου να μείνουν χωρίς ασφαλιστική ικανότητα λόγω ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τον Ηλεκτρονικός Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης. Η ασφαλιστική ικανότητα για το νέο έτος ανανεώνεται μόνο για όσους έχουν εξοφλήσει ή ρυθμίσει τις οφειλές της περιόδου 2017–2025, ενώ η σχετική προθεσμία έληξε στο τέλος Ιανουαρίου 2026.

Παράλληλα, περίπου 300.000 επαγγελματίες, αγρότες και κτηνοτρόφοι δεν μπορούν να συνταξιοδοτηθούν λόγω συσσωρευμένων χρεών. Από τους περίπου 1,42 εκατομμύρια μη μισθωτούς, περισσότεροι από τους μισούς εμφανίζουν καθυστερούμενες εισφορές.

Αυξανόμενες επιβαρύνσεις, περιορισμένες παροχές

Από την 1η Ιανουαρίου 2026 οι ασφαλιστικές εισφορές αυξήθηκαν κατά 2,5%, αποτελώντας την τέταρτη διαδοχική αύξηση από το 2023. Η συνολική επιβάρυνση της τετραετίας φθάνει το 18,26%. Η κατώτατη κλάση διαμορφώνεται στα 260,77 ευρώ τον μήνα για τους ελεύθερους επαγγελματίες και στα 149,27 ευρώ για τους αγρότες, ενώ για όσους καταβάλλουν και επικουρικές εισφορές το ποσό ξεκινά από τα 338 ευρώ. Πάνω από το 80% των ασφαλισμένων παραμένει στην πρώτη κατηγορία.

Η επιλογή της χαμηλότερης εισφοράς δεν αποτελεί στρατηγική επιλογή, αλλά λύση ανάγκης. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος, τα υψηλά ενοίκια, οι πρώτες ύλες και η φορολογία περιορίζουν δραστικά τα περιθώρια αποταμίευσης.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι για μια αξιοπρεπή σύνταξη απαιτείται πολυετής παραμονή σε μεσαίες ή ανώτερες κατηγορίες, με εισφορές άνω των 440 ευρώ μηνιαίως για μεγάλο μέρος του εργασιακού βίου. Ωστόσο, για πολλούς αυτό είναι οικονομικά ανέφικτο.

Προδιαγεγραμμένες χαμηλές συντάξεις

Η μακροχρόνια παραμονή στην κατώτατη κλάση οδηγεί σε περιορισμένες συνταξιοδοτικές αποδοχές. Ελεύθερος επαγγελματίας με 40 χρόνια ασφάλισης δύσκολα θα υπερβεί τα 800–900 ευρώ μεικτά, ενώ για τους αγρότες οι συντάξεις σε αρκετές περιπτώσεις διαμορφώνονται ακόμη και κοντά στα 250 ευρώ μηνιαίως.

Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: χαμηλά εισοδήματα οδηγούν σε χαμηλές εισφορές, οι οποίες με τη σειρά τους παράγουν χαμηλές συντάξεις, ενισχύοντας το αίσθημα ανασφάλειας.

Οφειλές και περιορισμένη πρόσβαση στην υγεία

Όσοι δεν έχουν ρυθμίσει τις οφειλές τους χάνουν την ασφαλιστική ικανότητα, γεγονός που συνεπάγεται πρακτικούς περιορισμούς στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, όπως η συνταγογράφηση. Αν και τυπικά η πρόσβαση στο δημόσιο σύστημα παραμένει δυνατή, στην πράξη οι διαδικασίες γίνονται πιο περίπλοκες και χρονοβόρες.

Το συνολικό ύψος των οφειλών των μη μισθωτών προς τον ΕΦΚΑ, μαζί με προσαυξήσεις, υπερβαίνει τα 50 δισ. ευρώ, αποτυπώνοντας το μέγεθος του προβλήματος.

Φορολογική επιβάρυνση χωρίς άμεση ελάφρυνση

Στο φορολογικό πεδίο, οι αυτοαπασχολούμενοι θα κληθούν να πληρώσουν αυξημένους φόρους για τα εισοδήματα του 2025, καθώς διατηρείται το σύστημα τεκμαρτού προσδιορισμού. Η αύξηση του κατώτατου μισθού στα 880 ευρώ ανεβάζει το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα στα 12.320 ευρώ ετησίως για όσους έχουν τουλάχιστον έξι χρόνια δραστηριότητας, ανεξάρτητα από τα πραγματικά τους κέρδη.

Οι όποιες φορολογικές ελαφρύνσεις μετατίθενται για το 2027, αφήνοντας τους μη μισθωτούς αντιμέτωπους με ακόμη ένα έτος αυξημένων υποχρεώσεων.

Σε αυτό το περιβάλλον, η καθημερινότητα για χιλιάδες επαγγελματίες και αγρότες μετατρέπεται σε συνεχή προσπάθεια κάλυψης εισφορών, φόρων και ρυθμίσεων. Η προοπτική μιας αξιοπρεπούς σύνταξης απομακρύνεται, ενώ η οικονομική ανασφάλεια παγιώνεται ως βασικό χαρακτηριστικό της επαγγελματικής τους ζωής.