«Το Γουέστμινστερ δεν λειτουργεί προς όφελος των πολιτών εδώ και πάρα πολύ καιρό, την ώρα που οι οικογένειες δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν το κόστος ζωής», δήλωσε ο Βρετανός πρωθυπουργός, υπογραμμίζοντας ότι στόχος της κυβέρνησης είναι να ενισχύσει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

Κόστος 850 εκατ. λιρών και πολιτική αντιπαράθεση

Η κατάργηση του ΦΠΑ αναμένεται να επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά κατά περίπου 850 εκατ. λίρες για το οικονομικό έτος 2026-2027.

Η Ντάουνινγκ Στριτ υποστηρίζει ότι το δημοσιονομικό κόστος θα καλυφθεί από την απόφαση ακύρωσης του προγράμματος ψηφιακής ταυτότητας, το οποίο είχε προωθήσει η προηγούμενη κυβέρνηση του Keir Starmer.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη χρηματοδοτική εξίσωση έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις. Ο Darren Jones, πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της κυβέρνησης Starmer, υποστήριξε ότι το πρόγραμμα ψηφιακής ταυτότητας δεν διέθετε εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και επομένως η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να παρουσιάσει διαφορετικό τρόπο κάλυψης της απώλειας εσόδων στον επόμενο προϋπολογισμό.

Η επιλογή του Burnham διαφοροποιείται επίσης από τη στρατηγική που είχε χαράξει η προηγούμενη κυβέρνηση. Η πρώην υπουργός Οικονομικών Rachel Reeves προσανατολιζόταν σε στοχευμένες ενισχύσεις προς τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, ενώ η κατάργηση του ΦΠΑ εφαρμόζεται οριζόντια, ανεξάρτητα από το εισόδημα των καταναλωτών.

Νέα πίεση στους ενεργειακούς λογαριασμούς

Η παρέμβαση της κυβέρνησης έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι Βρετανοί καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με νέα άνοδο του ενεργειακού κόστους.

Στις αρχές Ιουλίου, οι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου σημείωσαν τη μεγαλύτερη αύξηση από το 2023, καθώς οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν προκάλεσαν άνοδο στις διεθνείς τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας.

Επιπλέον, νέα αύξηση μπορεί να προκύψει μέσω του βρετανικού μηχανισμού ανώτατου ορίου τιμών (price cap), ο οποίος καθορίζει τη μέγιστη τιμή ανά μονάδα ενέργειας που μπορούν να χρεώνουν οι προμηθευτές.

Το νέο πλαφόν αναμένεται να ανακοινωθεί στα τέλη Αυγούστου και να τεθεί σε εφαρμογή τον Οκτώβριο, δηλαδή ακριβώς στην έναρξη της περιόδου αυξημένης κατανάλωσης λόγω θέρμανσης.

Η Βρετανία εξακολουθεί να έχει ένα από τα υψηλότερα ενεργειακά κόστη μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών. Οι τιμές εκτοξεύθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα, ενώ οι νέες γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις.

Ποιοι κερδίζουν περισσότερο από την κατάργηση του ΦΠΑ

Η οριζόντια κατάργηση του φόρου έχει δεχθεί κριτική από διεθνείς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο έχει υποστηρίξει στο παρελθόν ότι τέτοιου τύπου παρεμβάσεις έχουν υψηλό δημοσιονομικό κόστος και περιορισμένη επίδραση στον πληθωρισμό.

Αντίστοιχα, το βρετανικό Institute for Fiscal Studies έχει επισημάνει ότι το μέτρο έχει διαφορετική επίδραση ανάλογα με τον τρόπο μέτρησης του οφέλους.

Σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα, μεγαλύτερη ανακούφιση θα δουν τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, καθώς οι ενεργειακές δαπάνες αποτελούν μεγαλύτερο ποσοστό του οικογενειακού τους προϋπολογισμού.

Ωστόσο, σε απόλυτους αριθμούς, μεγαλύτερο όφελος θα έχουν τα υψηλότερα εισοδήματα, καθώς τα πλουσιότερα νοικοκυριά καταναλώνουν συνήθως περισσότερη ενέργεια.

Μικρή ελάφρυνση, μεγάλο δημοσιονομικό στοίχημα

Η κατάργηση του ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί μια άμεση αλλά περιορισμένη οικονομική ανάσα για τα βρετανικά νοικοκυριά, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ενεργειακές τιμές παραμένουν αυξημένες και η διεθνής ενεργειακή αγορά χαρακτηρίζεται από έντονη αβεβαιότητα.

Το βασικό ερώτημα που παραμένει αφορά τη χρηματοδότηση του μέτρου. Η κυβέρνηση Burnham καλείται να αποδείξει ότι η απώλεια εσόδων ύψους 850 εκατ. λιρών μπορεί να καλυφθεί χωρίς να δημιουργηθούν νέες πιέσεις στον προϋπολογισμό.

Η παρέμβαση σηματοδοτεί πάντως μια σαφή πολιτική επιλογή: την άμεση μείωση του ενεργειακού κόστους για όλους τους καταναλωτές, αντί για στοχευμένες ενισχύσεις μόνο προς τις πιο ευάλωτες ομάδες.