Νομικά χωρίς βάση

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του κόσμου, καθώς μέσω αυτών διακινείται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, αλλά και μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου και άλλων στρατηγικών εμπορευμάτων.

Παρότι ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε το Ιράν έχουν κυρώσει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), οι κανόνες της θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου. Η σύμβαση προβλέπει ότι η διέλευση από διεθνή στενά δεν μπορεί να επιβαρύνεται με τέλη απλώς και μόνο επειδή ένα πλοίο τα διασχίζει. Επιτρέπονται μόνο περιορισμένες χρεώσεις που αφορούν συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως η πλοήγηση ή η παροχή λιμενικών υπηρεσιών.

Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει νομική βάση για την επιβολή υποχρεωτικών διοδίων στα Στενά του Ορμούζ.

Αντιδράσεις από τη ναυτιλία

Η πρόταση Τραμπ προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις και από τους μεγαλύτερους παράγοντες της ναυτιλιακής βιομηχανίας. Η Hapag-Lloyd χαρακτήρισε την ιδέα «θεμελιωδώς λανθασμένη», επισημαίνοντας ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να εξομοιωθούν με τη Διώρυγα του Σουέζ ή του Παναμά, όπου τα τέλη δικαιολογούνται από την ύπαρξη τεχνητών υποδομών και το κόστος συντήρησής τους.

Αντίστοιχη ήταν και η θέση της Lloyd's List, η οποία προειδοποίησε ότι η καθιέρωση διοδίων σε ένα διεθνές θαλάσσιο πέρασμα θα δημιουργούσε ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο προηγούμενο, ανοίγοντας τον δρόμο και σε άλλες χώρες να επιβάλουν αντίστοιχες χρεώσεις.

Το τεράστιο οικονομικό κόστος

Οι υπολογισμοί των αναλυτών δείχνουν ότι η εφαρμογή τέλους 20% θα είχε τεράστιες οικονομικές συνέπειες για το παγκόσμιο εμπόριο.

Για ένα μεγάλο πλοίο μεταφοράς LNG, το επιπλέον κόστος θα μπορούσε να προσεγγίσει τα 17 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι, ενώ για ένα υπερδεξαμενόπλοιο (VLCC) που μεταφέρει περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, η επιβάρυνση θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 24 εκατ. δολάρια, ακόμη και με τιμή πετρελαίου στα 60 δολάρια το βαρέλι.

Ένα τέτοιο κόστος θα μεταφερόταν αναπόφευκτα στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των μεταφορών, δημιουργώντας νέες πληθωριστικές πιέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

Διαφορετική η προσέγγιση του Ιράν

Το Ιράν είχε επίσης αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής τελών διέλευσης, επικαλούμενο τις τεράστιες ζημιές που υπέστη από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες της ναυτιλιακής αγοράς, τα ποσά που εξετάζονταν ήταν πολλαπλάσια χαμηλότερα από εκείνα που πρότεινε ο Ντόναλντ Τραμπ, αντιστοιχώντας περίπου στο 1%-2% της αξίας του μεταφερόμενου φορτίου.

Χαρακτηριστική ήταν και η ειρωνική αντίδραση του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος σχολίασε ότι «όποιος εγγυάται την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας δικαιούται αποζημίωση», προσθέτοντας όμως ότι το ποσοστό του 20% που πρότεινε ο Αμερικανός πρόεδρος ήταν «προφανώς υπερβολικό».

Η ουσία παραμένει

Παρότι ο Λευκός Οίκος εγκατέλειψε γρήγορα την ιδέα των «διοδίων», η συζήτηση ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ. Η ασφάλεια της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά, ενώ οποιαδήποτε νέα κλιμάκωση στην περιοχή μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις τόσο στις τιμές του πετρελαίου όσο και στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.