Το πρόβλημα είναι ότι υψηλότερες αποδόσεις σημαίνουν και ακριβότερη αναχρηματοδότηση του ήδη συσσωρευμένου χρέους.

Το χρέος ανεβαίνει, το κόστος εξυπηρέτησης ακολουθεί

Η Georgieva παρομοίασε την πορεία του παγκόσμιου χρέους με μια σκάλα που ανεβαίνει συνεχώς, χωρίς όμως να οδηγεί σε ασφαλή προορισμό.

Κατά την επικεφαλής του ΔΝΤ, οι αλλεπάλληλες οικονομικές και γεωπολιτικές κρίσεις έχουν οδηγήσει τα επίπεδα χρέους υψηλότερα, χωρίς να έχει υπάρξει αντίστοιχη προσπάθεια περιορισμού του κόστους εξυπηρέτησης.

«Ήρθε η ώρα να αναλάβουμε αυτή τη δράση», ήταν το μήνυμά της, επισημαίνοντας ότι οι απαραίτητες αποφάσεις απαιτούν πολιτικό θάρρος, καθώς πρόκειται για μέτρα που είναι δύσκολα στην εφαρμογή τους.

Η βασική θέση του ΔΝΤ είναι ότι οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να ελέγξουν τις διεθνείς αναταράξεις, μπορούν όμως να ελέγξουν τη δημοσιονομική τους πολιτική.

ΗΠΑ: Πάνω από 40 τρισ. δολάρια το χρέος

Οι ΗΠΑ αποτελούν το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της κλίμακας του προβλήματος.

Το αμερικανικό δημόσιο χρέος έχει ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, έχοντας περίπου διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών τίτλων παραμένουν αυξημένες, η εξυπηρέτηση αυτού του τεράστιου όγκου χρέους αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τα δημόσια οικονομικά.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το απόλυτο ύψος του χρέους. Αφορά και το επιτόκιο με το οποίο το κράτος πρέπει να αναχρηματοδοτεί τις παλαιότερες υποχρεώσεις του και να χρηματοδοτεί τα νέα ελλείμματα.

Όσο υψηλότερο παραμένει το κόστος χρήματος, τόσο μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους.

Βρετανία: Νέα πίεση στα δημόσια οικονομικά

Ανάλογη είναι η εικόνα και στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο κρατικός δανεισμός τον Αύγουστο ανήλθε σε 18,3 δισ. λίρες, περίπου 20% υψηλότερα από έναν χρόνο νωρίτερα και πάνω από τις επίσημες προβλέψεις.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η βρετανική κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξημένες ανάγκες χρηματοδότησης και υψηλότερο κόστος δανεισμού.

Για τις ανεπτυγμένες οικονομίες, επομένως, το πρόβλημα αρχίζει να αποκτά διπλή διάσταση: υψηλό απόθεμα χρέους και ταυτόχρονα υψηλότερο κόστος αναχρηματοδότησης.

Το δίλημμα της δημοσιονομικής προσαρμογής

Η Georgieva υπογράμμισε ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να επικεντρωθούν σε δύο βασικές κατευθύνσεις: μείωση των επιπέδων χρέους και δημοσιονομική εξυγίανση, παράλληλα με τη διασφάλιση ότι οι κεντρικές τράπεζες θα συνεχίσουν να υπηρετούν τον στόχο της σταθερότητας των τιμών.

Το πρόβλημα είναι ότι η δημοσιονομική προσαρμογή σε μια περίοδο γεωπολιτικών εντάσεων και υψηλού κόστους ενέργειας είναι ιδιαίτερα δύσκολη.

Οι κυβερνήσεις καλούνται ταυτόχρονα να στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, να χρηματοδοτούν άμυνα και επενδύσεις και να αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις των ενεργειακών κρίσεων, ενώ οι αγορές απαιτούν μεγαλύτερη δημοσιονομική πειθαρχία.

Αυτή ακριβώς η αντίφαση βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους.

Ενέργεια και AI: Δύο αντίθετες δυνάμεις

Η Georgieva αναφέρθηκε παράλληλα σε μια δεύτερη μεγάλη μεταβλητή για την παγκόσμια οικονομία: την τεχνητή νοημοσύνη.

Κατά την εκτίμηση του ΔΝΤ, η παγκόσμια οικονομία επηρεάζεται αυτή την περίοδο από δύο δυνάμεις που κινούνται προς αντίθετες κατευθύνσεις.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται το ενεργειακό σοκ, το οποίο αυξάνει το κόστος παραγωγής και τροφοδοτεί τον πληθωρισμό. Από την άλλη, οι τεράστιες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν έναν νέο κύκλο επενδύσεων και τεχνολογικής ανάπτυξης.

Η εξέλιξη των τιμών ενέργειας παραμένει κρίσιμη. Η επικεφαλής του ΔΝΤ τόνισε ότι η επανεκκίνηση των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο με τρόπο σταθερό και διατηρήσιμο θα αποτελούσε σημαντικό βήμα προς την ομαλοποίηση της παγκόσμιας οικονομίας.

Μέχρι στιγμής, ωστόσο, αυτό δεν έχει επιτευχθεί πλήρως.

Η AI ως νέος κίνδυνος για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα ήταν η αναφορά της Georgieva στους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει η τεχνητή νοημοσύνη για το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ συνέδεσε τις ανησυχίες για την αυξανόμενη αυτονομία των συστημάτων AI με ένα ενδεχόμενο νέο πεδίο κινδύνου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Όπως ανέφερε, εάν αυξηθούν τα περιστατικά στα οποία συστήματα τεχνητής νοημοσύνης εμφανίζουν συμπεριφορά που δεν μπορεί να ελεγχθεί επαρκώς από τους ανθρώπους, θα μπορούσε να προκύψει ένας σημαντικός νέος χρηματοοικονομικός κίνδυνος.

Η προειδοποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η AI συνδέεται πλέον με τεράστιες επενδύσεις, αποτιμήσεις τεχνολογικών εταιρειών και αυξανόμενες ανάγκες χρηματοδότησης για υποδομές και υπολογιστική ισχύ.

Το νέο παγκόσμιο οικονομικό τρίγωνο

Το μήνυμα του ΔΝΤ συνοψίζεται σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο οικονομικό περιβάλλον.

Οι κυβερνήσεις εισέρχονται σε μια περίοδο όπου τα επίπεδα δημόσιου χρέους είναι ήδη πολύ υψηλά, τα επιτόκια και οι αποδόσεις των ομολόγων παραμένουν ευαίσθητα στις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ η γεωπολιτική κατάσταση μπορεί ανά πάσα στιγμή να προκαλέσει νέο ενεργειακό σοκ.

Την ίδια στιγμή, η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί έναν νέο επενδυτικό κύκλο, αλλά και νέες μορφές κινδύνου που δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Για τη Georgieva, το περιθώριο για αναβολή των δύσκολων αποφάσεων περιορίζεται. Το υψηλό χρέος, το κόστος εξυπηρέτησης και η ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής αποτελούν πλέον ζητήματα που οι ανεπτυγμένες οικονομίες δεν μπορούν να αφήνουν διαρκώς για αργότερα.